خبرگزاری فارس وابسته به سپاه پاسداران گزارش داد بررسیهای اولیه نشان میدهد پهپادهای اسرائیل برای هدف قرار دادن ایستهای بازرسی در تهران به پرواز درآمدهاند. بر اساس این گزارش، سامانههای پدافند هوایی در حال رصد و ردگیری این پهپادها هستند.
مارک ای تیسن، ستوننویس واشینگتنپست در این یادداشت که چهارشنبه ۲۰ اسفند منتشر شد، نوشته است: «منتقدان دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده ادعا میکنند که او آمریکا را بدون داشتن یک هدف نهایی روشن وارد جنگ با جمهوری اسلامی کرده است، در حالی که برخی از مشاوران مضطرب ترامپ نیز از او میخواهند جنگ را زودتر از موعد پایان دهد. هر دو گروه اشتباه میکنند.»
در یادداشت واشینگتنپست تاکید شده است که عملیات نظامی آمریکا در مسیر تبدیل شدن به یک موفقیت عظیم قرار دارد. یک ترامپ صبور میتواند به چیزی دست یابد که هیچ رییسجمهوری دوران مدرن پیش از او حتی به آن نزدیک هم نشده بود: حذف غیرقابل بازگشت تهدید جمهوری اسلامی.
تیسن سپس تاکید کرده که در مقابل، اگر پیروزی قاطع نباشد، رهبران باقیمانده حکومت ایران ممکن است به این نتیجه برسند که آمریکا عزم خود را از دست داده و برای شکست دادن آنها بیش از حد ضعیف بوده است.
بهنوشته او، سه سطح از موفقیت در ایران وجود دارد که همگی در دسترس ترامپ قرار دارند:
سطح اول: ایالات متحده توانایی رژیم برای اعمال قدرت فراتر از مرزهایش را از بین ببرد.
ترامپ بهخوبی در مسیر دستیابی به این هدف قرار دارد. در کمتر از دو هفته نبرد، نیروهای مشترک آمریکا و اسرائیل بیش از پنج هزار هدف را مورد حمله قرار دادهاند. آنها بهطور سیستماتیک در حال از بین بردن نیروهای هوایی، زمینی و دریایی ایران، سامانههای فرماندهی و کنترل، ذخایر و ظرفیت تولید هستهای و موشکهای بالستیک و زیرساختهای تروریستی جمهوری اسلامی هستند.
تاثیر این حملات از هماکنون آشکار شده است. دریادار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا، گزارش داده که از آغاز جنگ، حملات موشکهای بالستیک ایران ۹۰ درصد و حملات پهپادی آن ۸۳ درصد کاهش یافته است. و توانایی جمهوری اسلامی برای حمله به آمریکا و متحدانش بهزودی از بین خواهد رفت.
کوپر گفته است: «ما فقط آنچه را که دارند هدف قرار نمیدهیم؛ ما توانایی آنها برای بازسازی را نابود میکنیم.»
بهنوشته تیسن، هنوز هزاران هدف دیگر باید مورد حمله قرار گیرند، اما اگر آمریکا و اسرائیل کار را به پایان برسانند، حکومت ایران از نظر نظامی ناتوان خواهد شد و دیگر قادر نخواهد بود موشک، پهپاد یا راکت شلیک کند یا این سلاحها را در اختیار نیروهای نیابتی تروریستی خود قرار دهد.
او افزوده است برنامههای هستهای و موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی بهطور قاطع عقب رانده خواهد شد و این رژیم دیگر قادر نخواهد بود همسایگان خود را تهدید کند یا ترور را در منطقه گسترش دهد. این دستاوردی خواهد بود که جهان را تغییر میدهد. اما اگر رژیم کنونی ایران با ارادهای دستنخورده باقی بماند، این موفقیت موقتی و قابل بازگشت خواهد بود.
سطح دوم: رژیم فعلی در ایران فرو بپاشد و حکومتی جدید جایگزین آن شود که در مقابل واشینگتن پاسخگو باشد.
آمریکا و اسرائیل تاکنون علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی و دستکم ۴۸ مقام ارشد این حکومت را کشتهاند.
بهنوشته تیسن، کشته شدن این تعداد از رهبران در چنین مدت کوتاهی بخشی از برنامه جنگی نبود؛ این امر تنها به این دلیل ممکن شد که بسیاری از آنها بهطور احمقانهای در روز روشن گرد هم آمده بودند و هدفی مناسب را فراهم کردند.
نویسنده این مقاله در ادامه افزوده که با این حال، مرحله اولیه عملیات نظامی عمدتا بر رهبران جمهوری اسلامی متمرکز نیست، بلکه بر نابودی پدافند هوایی و تواناییهای اقدامات تلافیجویانه رژیم تمرکز دارد.
به نوشته او، وقتی آمریکا بهطور کامل به برتری هوایی دست یابد، اهداف بیشتری از میان رهبران قابل هدف قرار دادن خواهند بود. پسر خامنهای که بهتازگی بهعنوان جانشین او معرفی شده، قطعا در صدر این فهرست قرار دارد.
در یادداشت واشینگتنپشت گفته شده است که با افزایش چنین حملاتی برای قطع سر، رژیم از درون شروع به شکاف و فروپاشی خواهد کرد. عناصر تندرو ممکن است بخواهند تا آخرین نفس بجنگند، اما دستکم برخی رهبران احتمالا بقا را به شهادت ترجیح خواهند داد و برای همکاری با آمریکا پیشقدم خواهند شد؛ همانگونه که بقایای رژیم مادورو در ونزوئلا در حال انجام چنین کاری هستند.
نویسنده مقاله پس افزوده که در این سطح، اراده رهبران باقیمانده حکومت ایران برای بازسازی دستگاه ترور خود بهطور قاطع شکسته خواهد شد و شرایط برای سطح سوم موفقیت فراهم میشود.
سطح سوم: مردم ایران قیام کنند و کشور خود را پس بگیرند.
تنها چند هفته پیش از آغاز عملیات نظامی، ایرانیان درصدها شهر به خیابانها آمدند تا آزادی خود را مطالبه کنند و تنها در برابر سرکوبی وحشیانه که دستکم ۳۰ هزار کشته برجای گذاشت، عقب نشستند.
اکنون نیروهای مشترک آمریکا و اسرائیل در حال نابود کردن زیرساختهای سرکوب داخلی هستند که آن قتلعامها را انجام دادند.
در همین حال ترامپ به مردم ایران گفته است: «در پناه بمانید. از خانههای خود خارج نشوید. بیرون بسیار خطرناک است. بمبها همه جا فرو خواهند ریخت. وقتی کار ما تمام شد، دولت خود را به دست بگیرید.»
در این تحلیل گفته شده است که وقتی گرد و غبار جنگ فرو بنشیند، احتمالا ایرانیان به دعوت ترامپ پاسخ خواهند داد و برای تصرف نهادهای خود به خیابانها بازخواهند گشت؛ همانگونه که مردم آلمان دیوار برلین را فرو ریختند.
تیسن سپس این احتمال را منتفی ندانسته که تغییر دموکراتیک آهستهتر رخ دهد و این فرآیند با یک دولت انتقالی آغاز شود که در نهایت جای خود را به دولتی بدهد که توسط مردم انتخاب شده است.
بهنوشته او، وقتی فضای ترس از میان برود گروههای مخالف خواهند توانست آزادانه گرد هم آیند، اعتراض کنند و حقوق خود را مطالبه کنند. چه بهصورت ناگهانی و چه بهتدریج، ایران میتواند از یک دشمن تمامیتخواه به متحدی طرفدار آمریکا برای صلح در منطقه تبدیل شود.
نویسنده مقاله در عین حال تاکید کرده که هنوز ممکن است چیزهای زیادی اشتباه پیش برود. این خطر وجود دارد که رژیم مقاومتر از آنچه انتظار میرود باشد یا اینکه جنگ داخلی آغاز شود، اما بزرگترین خطر این خواهد بود که کارزار نظامی خیلی زود و پیش از آنکه رژیم ایران فرو بپاشد پایان یابد.
بهنوشته او چنین کاری نهتنها یک فرصت از دسترفته خواهد بود، بلکه ممکن است بقایای رژیم را به این نتیجه برساند که در نبرد ارادهها با ترامپ در واقع پیروز شدهاند. برای آنها، هر نوع بقا به معنای پیروزی است. حتی ممکن است چنین برداشت کنند که با عنایت الهی نجات یافتهاند تا کارزار جهاد خود علیه غرب را ادامه دهند.
تیسن افزوده که ترامپ با خلع سلاح جمهوری اسلامی همین حالا نیز بیش از هر رییسجمهوری دیگری در دوران مدرن برای صلح خاورمیانه دستاورد داشته است، اما اگر او مسیر خود را ادامه دهد، میتواند رژیم را بهطور قاطع شکست دهد و حکومت دینی تمامیتخواه آن را با دولتی جدید جایگزین کند که پاسخگوی واشینگتن و یا بهتر از آن، پاسخگوی شهروندان خودش باشد.
او در پایان مقاله خود تاکید کرده است که تاریخ و مردم آمریکا، ترامپ را برای چنین کاری گرامی خواهند داشت.
آروین خوشنود در گفتوگو با شبکه تیوی۴ گفت که زندگی خانوادگی معمولیاش به کابوسی بدل شده است.
او با یادآوری شب حادثه افزود: «من و همسرم برای روز بعد آماده میشدیم. کسی زنگ خانه را زد و در همان ثانیه همهچیز تغییر کرد.»
خوشنود که پیشتر از سوی پلیس امنیت سوئد هشدارهایی مبنی بر ضرورت هوشیاری دریافت کرده بود، توانست با واکنش سریع از فاجعهای حتمی جلوگیری کند. او وضعیت خود را «نبردی برای بقا و محافظت از خانواده» توصیف کرد.
بر اساس تحقیقات جاری که پر-اریک رینسل، بازپرس ارشد پرونده، در گفتوگو با شبکه تیوی۴ به آن اشاره کرده است، دستکم پنج نفر در ارتباط با این سوءقصد مظنون هستند. نکته تکاندهنده این پرونده، ارتباط آن با شبکههای جنایی سازمانیافته مانند «فوکستات» است. طبق اسناد منتشرشده از سوی این شبکه تلویزیونی، یک نوجوان ۱۶ ساله که مظنون اصلی این حمله است، پیشتر دستورات خود را از «علی شهاب»، از چهرههای کلیدی این شبکه تبهکاری، دریافت کرده است.
آروین خوشنود صراحتا معتقد است که رژیم ایران پشت این سوءقصد نافرجام قرار دارد. او در مصاحبه با شبکه تیوی۴، فعالیتهای پژوهشی و افشاگرانهاش را عامل این اتفاق دانست و گفت: «در تمام زندگی بزرگسالیام درباره عملیاتهای جاسوسی و کارزارهای نفوذ رژیم در اسکاندیناوی اطلاعرسانی کردهام و همین موضوع مرا به یک هدف تبدیل کرد.»
این گزارش در حالی از شبکه تیوی۴ پخش شد که پلیس امنیت سوئد پیش از این تایید کرده بود جمهوری اسلامی از گروههای جنایتکار در سوئد برای سرکوب مخالفان استفاده میکند. با آغاز درگیریهای نظامی اخیر میان ایران، اسرائیل و آمریکا، شبکه تیوی۴ به نقل از نهادهای امنیتی گزارش داد که سطح تهدید علیه اپوزیسیون ایرانی در سوئد به شکلی بیسابقه افزایش یافته است.
با وجود زندگی در خفا، آروین خوشنود در پایان گفتوگو با شبکه تیوی۴ سوئد تاکید کرد که اجازه نخواهد داد تهدیدها او را ساکت کند: «سکوت به معنای پیروزی شر است. من تا زمان سقوط رژیم و برقراری دموکراسی در ایران خاموش نخواهم شد.»
انتظار میرود کیفرخواست نهایی این پرونده تا اواخر ماه مارس صادر شود.
فون در لاین چهارشنبه ۲۰ اسفند تاکید کرد مردم ایران سزاوار «آزادی، کرامت و حق تعیین سرنوشت» خود هستند.
او در ادامه گفت که گفت جنگ ایران باعث افزایش هزینهها برای کشورهای اتحادیه اروپا شده و طی ۱۰ روز گذشته، حدود سه میلیارد یورو هزینه اضافی ایجاد کرده است.
همزمان، یوآخیم ناگل، عضو بانک مرکزی اروپا و رییس بانک مرکزی آلمان، در گفتوگو با خبرگزاری رویترز اعلام کرد اگر افزایش قیمت نفت در پی جنگ آمریکا و اسرائیل با حکومت ایران باعث بالا ماندن پایدار تورم در منطقه یورو شود، بانک مرکزی اروپا بهسرعت و با قاطعیت اقدام خواهد کرد.
بر اساس این گزارش، سرمایهگذاران پیشتر احتمال داده بودند بانکهای مرکزی ناچار شوند سیاستهای پولی خود را سختگیرانهتر کنند.
در همین چارچوب، ۱۹ اسفند بازارها حتی انتظار داشتند که بانک مرکزی اروپا تا دو بار نرخ بهره را افزایش دهد.
با این حال، پس از آنکه دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، اعلام کرد این درگیری «تقریبا پایان یافته» است، این پیشبینیها کاهش یافت.
ترامپ در هشداری تند نیز به جمهوری اسلامی تاکید کرد پیامدهای نظامی مینگذاری در تنگه هرمز برای جمهوری اسلامی در سطحی خواهد بود که هرگز پیش از این دیده نشده است.
او ۱۹ اسفند گفت: «اگر ایران در تنگه هرمز هرگونه مین دریایی کار گذاشته باشد - که ما هنوز هیچ گزارشی مبنی بر انجام چنین کاری دریافت نکردهایم - ما میخواهیم بلافاصله آنها را جمعآوری کند.»
رییسجمهوری آمریکا افزود: «اگر به هر دلیلی مینهایی کار گذاشته شده باشند و فورا برداشته نشوند، پیامدهای نظامی برای ایران در سطحی خواهد بود که هرگز پیش از این دیده نشده است. از سوی دیگر، اگر آنچه احتمالا کار گذاشته شده، برداشته شود، گامی بسیار بزرگ در مسیر درست برداشته خواهد شد.»
به گفته ناگل، اظهارات ترامپ «دلیلی برای امیدواری» فراهم میکند؛ اما افزایش قیمت انرژی همچنان چشمانداز اقتصادی را تیرهتر کرده و خطر افزایش تورم را بیشتر میکند.
ناتوانی در بازگرداندن عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز بهتدریج نشان میدهد که یک اختلال طولانیمدت ممکن است چه معنایی برای بازارهای جهانی انرژی داشته باشد.
بهدنبال آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، نوسانهای اولیه در بازار انرژی شدید بوده اما بر اساس ارزیابیها، قابل مدیریت است. با این حال، هرچه این اختلال طولانیتر شود، خطر اینکه کمبودهای واقعی عرضه - و نه صرفا نوسان قیمت - عامل اصلی بحران شود، بیشتر خواهد شد.
در روزهای اخیر، حملات از ایران به زیرساختهای انرژی در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس گسترش یافته و همزمان بسته ماندن تنگه هرمز نیز ادامه داشته است.
جیسون برک، خبرنگار گاردین در اورشلیم، چهارشنبه ۲۰ اسفند تاکید کرد این شرایط در حالی حاکم است که حزبالله لبنان و شبهنظامیان عراقی، حملات خود را علیه مواضع آمریکا و اسرائیل تشدید کردهاند.
بر اساس این گزارش، با مسدود شدن تنگه هرمز، مسیرهای کشتیرانی دریای سرخ اهمیت دوچندانی یافته است.
در این میان، عبور قریبالوقوع ناوگروه هواپیمابر ایالات متحده از تنگه باریک «بابالمندب»، لحظهای کلیدی برای سنجش نیت واقعی حوثیها خواهد بود.
مایکل نایتس، کارشناس مسائل استراتژیک، معتقد است حوثیها با در اختیار داشتن مجموعهای از مینهای دریایی، پهپادها و موشکها، فرصتی استثنایی برای هدف قرار دادن نیروهای نظامی آمریکا دارند؛ اما فعلا ترجیح دادهاند تنها نظارهگر باشند.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است تحلیلگران بینالمللی بر این باورند که حوثیها صرفا تابع دستورات تهران نیستند.
آلیسون ماینر، از «شورای آتلانتیک»، معتقد است این گروه در حال سنجش هزینههای داخلی خود است، چرا که ورود به جنگ فعلی ممکن است منافعی را که در زمان جنگ غزه به دست آورده بودند، به خطر اندازد.
فیلیپ اسمیت، تحلیلگر مستقل، نیز معتقد است رهبران حوثی ممکن است در حال «محاسبه ریسک» باشند تا در صورت تضعیف جدی یا فروپاشی احتمالی رژیم حاکم بر ایران، آینده خود را به خطر نیندازند.
سناریوی محتمل دیگری که در گزارش گاردین به آن اشاره شده، حمله مجدد حوثیها به زیرساختهای نفتی عربستان سعودی است.
این اقدام، مشابه حملات سال ۱۴۰۱، میتواند بدون ورود به درگیری مستقیم و پرهزینه با آمریکا، فشار اقتصادی و سیاسی سنگینی را به متحدان منطقهای واشینگتن وارد کند.
در پی حمله گسترده حوثیها به زیرساختهای غیرنظامی عربستان سعودی، از جمله تاسیسات نفتی آرامکو در جده، واشینگتن و ریاض در آن زمان جمهوری اسلامی را مسئول حمایت از حوثیها در این حملهها دانستند.
علی خامنهای، دیکتاتور کشتهشده تهران، ۱۲ بهمن و حدود یک ماه قبل از هدف قرار گرفتنش در ۹ اسفند با حمله موشکی اسرائیل و آمریکا، اعلام کرد اگر آمریکا علیه جمهوری اسلامی دست به اقدام نظامی بزند، این بار جنگ، «منطقهای» خواهد بود.
برای پیشبرد این استراتژی رهبر کشته شده حکومت ایران، اکنون نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و در راس آنها سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، همسایگان ایران را به ترتیبی درگیر جنگ کردهاند که حتی دوستان نزدیک دیروز تهران به دشمنان امروزش تبدیل شدهاند.
بهدنبال آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، نوسانهای اولیه در بازار انرژی شدید بوده اما قابل مدیریت است. با این حال، هرچه این اختلال طولانیتر شود، خطر اینکه کمبودهای واقعی عرضه - و نه صرفا نوسان قیمت - عامل اصلی بحران شود، بیشتر خواهد شد.
در روزهای اخیر، حملات ایران به زیرساختهای انرژی در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس گسترش یافته و همزمان بسته ماندن تنگه هرمز نیز ادامه داشته است.
دوشنبه ۱۸ اسفند، یک پالایشگاه نفت در امارات متحده عربی هدف حمله قرار گرفت.
قطر تولید گاز طبیعی مایع را متوقف کرده، در حالی که عراق و کویت هر یک تولید نفت خود را حدود ۷۰ درصد کاهش دادهاند.
با آغاز معاملات ۱۸ اسفند، قیمت نفت برنت برای مدت کوتاهی بیش از ۲۵ درصد افزایش یافت و به ۱۱۵ دلار در هر بشکه رسید، اما پس از آنکه گروه هفت اعلام کرد در حال بررسی آزادسازی ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی است، قیمتها عقب نشست.
بعدتر قیمتها به حدود ۹۸ دلار کاهش یافت - که همچنان حدود ۳۰ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ است - و نشان میدهد بازارها کمتر نگران فروپاشی فوری هستند و بیشتر خود را برای اختلالی پایدار آماده میکنند.
پیش از آنکه عبور و مرور در تنگه هرمز مختل شود، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از این گذرگاه عبور میکرد که بیشتر آن به مقصد آسیا بود.
افزون بر این، روزانه حدود ۳۳۰ میلیون متر مکعب گاز طبیعی مایع نیز از همین مسیر منتقل میشد.
عربستان سعودی و امارات متحده عربی بخشی از صادرات خود را از طریق مسیرهای جایگزین خط لوله منحرف کردهاند، اما این حجم همچنان بسیار کمتر از میزانی است که پیشتر از تنگه هرمز عبور میکرد.
محدودیت توان بازار برای تحمل بحران
شرکتهای مشاوره انرژی از جمله وود مکنزی و کپلر از همان ابتدا هشدار داده بودند بازارهای جهانی تنها برای سه تا چهار هفته میتوانند نوسان شدید را بدون بازگشایی این آبراه تحمل کنند.
آزادسازی ذخایر راهبردی میتواند بهطور موقت ضربه را کاهش دهد، اما حتی آزادسازی ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون بشکه نیز تنها تسکینی محدود فراهم میکند؛ بهویژه اگر حملات همچنان به زیرساختها آسیب بزند یا بازگشت ظرفیت صادراتی را به تاخیر بیندازد.
این ذخایر آزادشده نیز باید نسبتا سریع دوباره پر شوند. موضوعی که کارایی بلندمدت آنها را بهعنوان یک سپر محافظ، محدود میکند.
بازار گاز حتی بیش از این در معرض خطر قرار دارد. پیشتر حدود یکپنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور میکرد و برای عرضههای شرکت قطرانرژی جایگزینهای عملی اندکی وجود دارد.
قیمت جهانی گاز تقریبا دو برابر شده، آن هم در زمانی که سطح ذخیرهسازی در اروپا به پایینترین میزان از سال ۲۰۲۲ رسیده و مخازن کمتر از ۳۰ درصد پر هستند.
تنگه هرمز همچنین محل جابهجایی بخش قابل توجهی از تجارت جهانی گوگرد و کودهای شیمیایی است: یادآوری این نکته که اختلال طولانیمدت میتواند فراتر از شوک فوری انرژی، پیامدهای گستردهتری برای قیمت مواد غذایی و تورم داشته باشد.
ابعاد راهبردی بحران نیز هرچه بیشتر آشکار میشود.
۱۸ اسفند، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هشدار داد اگر عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز از سر گرفته نشود، ایالات متحده «۲۰ برابر شدیدتر» علیه جمهوری اسلامی واکنش نشان خواهد داد.
۱۹ اسفند، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس با لحنی چالشبرانگیز پاسخ داد: «تنگه هرمز یا گذرگاهی برای صلح و شکوفایی برای همه خواهد بود یا گذرگاهی برای شکست و رنج جنگطلبان.»
او افزود: «هشدار که مبادا شما کسانی باشید که ناپدید میشوید.»
در حال حاضر بازارها هنوز در حال جذب شوک هستند اما هرچه اختلال طولانیتر شود، نتیجه کمتر به نوسان قیمت وابسته خواهد بود و بیشتر به عرضه واقعی گره خواهد خورد.
تحولی که ذخایر راهبردی و مسیرهای جایگزین، به تنهایی قادر به جبران آن نخواهند بود.
