رسانههای ایران ظهر چهارشنبه از شنیده شدن صدای جنگنده و انفجارهای پیدرپی و مهیب در تهران خبر دادند. بر اساس گزارشهای منتشرشده، صدای انفجارهای متوالی در مناطق غرب و شرق تهران شنیده شد. به گفته شاهدان، دستکم صدای ۱۰ انفجار در شرق بزرگراه بابایی در تهران شنیده شده است.
این انفجارها در حالی گزارش شده است که مراسم تشییع جنازه فرماندهان کشتهشده سپاه پاسداران در تهران در جریان است.
بهدنبال آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، نوسانهای اولیه در بازار انرژی شدید بوده اما قابل مدیریت است. با این حال، هرچه این اختلال طولانیتر شود، خطر اینکه کمبودهای واقعی عرضه - و نه صرفا نوسان قیمت - عامل اصلی بحران شود، بیشتر خواهد شد.
در روزهای اخیر، حملات ایران به زیرساختهای انرژی در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس گسترش یافته و همزمان بسته ماندن تنگه هرمز نیز ادامه داشته است.
دوشنبه ۱۸ اسفند، یک پالایشگاه نفت در امارات متحده عربی هدف حمله قرار گرفت.
قطر تولید گاز طبیعی مایع را متوقف کرده، در حالی که عراق و کویت هر یک تولید نفت خود را حدود ۷۰ درصد کاهش دادهاند.
با آغاز معاملات ۱۸ اسفند، قیمت نفت برنت برای مدت کوتاهی بیش از ۲۵ درصد افزایش یافت و به ۱۱۵ دلار در هر بشکه رسید، اما پس از آنکه گروه هفت اعلام کرد در حال بررسی آزادسازی ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی است، قیمتها عقب نشست.
بعدتر قیمتها به حدود ۹۸ دلار کاهش یافت - که همچنان حدود ۳۰ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ است - و نشان میدهد بازارها کمتر نگران فروپاشی فوری هستند و بیشتر خود را برای اختلالی پایدار آماده میکنند.
پیش از آنکه عبور و مرور در تنگه هرمز مختل شود، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از این گذرگاه عبور میکرد که بیشتر آن به مقصد آسیا بود.
افزون بر این، روزانه حدود ۳۳۰ میلیون متر مکعب گاز طبیعی مایع نیز از همین مسیر منتقل میشد.
عربستان سعودی و امارات متحده عربی بخشی از صادرات خود را از طریق مسیرهای جایگزین خط لوله منحرف کردهاند، اما این حجم همچنان بسیار کمتر از میزانی است که پیشتر از تنگه هرمز عبور میکرد.
محدودیت توان بازار برای تحمل بحران
شرکتهای مشاوره انرژی از جمله وود مکنزی و کپلر از همان ابتدا هشدار داده بودند بازارهای جهانی تنها برای سه تا چهار هفته میتوانند نوسان شدید را بدون بازگشایی این آبراه تحمل کنند.
آزادسازی ذخایر راهبردی میتواند بهطور موقت ضربه را کاهش دهد، اما حتی آزادسازی ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون بشکه نیز تنها تسکینی محدود فراهم میکند؛ بهویژه اگر حملات همچنان به زیرساختها آسیب بزند یا بازگشت ظرفیت صادراتی را به تاخیر بیندازد.
این ذخایر آزادشده نیز باید نسبتا سریع دوباره پر شوند. موضوعی که کارایی بلندمدت آنها را بهعنوان یک سپر محافظ، محدود میکند.
بازار گاز حتی بیش از این در معرض خطر قرار دارد. پیشتر حدود یکپنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور میکرد و برای عرضههای شرکت قطرانرژی جایگزینهای عملی اندکی وجود دارد.
قیمت جهانی گاز تقریبا دو برابر شده، آن هم در زمانی که سطح ذخیرهسازی در اروپا به پایینترین میزان از سال ۲۰۲۲ رسیده و مخازن کمتر از ۳۰ درصد پر هستند.
تنگه هرمز همچنین محل جابهجایی بخش قابل توجهی از تجارت جهانی گوگرد و کودهای شیمیایی است: یادآوری این نکته که اختلال طولانیمدت میتواند فراتر از شوک فوری انرژی، پیامدهای گستردهتری برای قیمت مواد غذایی و تورم داشته باشد.
ابعاد راهبردی بحران نیز هرچه بیشتر آشکار میشود.
۱۸ اسفند، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هشدار داد اگر عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز از سر گرفته نشود، ایالات متحده «۲۰ برابر شدیدتر» علیه جمهوری اسلامی واکنش نشان خواهد داد.
۱۹ اسفند، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس با لحنی چالشبرانگیز پاسخ داد: «تنگه هرمز یا گذرگاهی برای صلح و شکوفایی برای همه خواهد بود یا گذرگاهی برای شکست و رنج جنگطلبان.»
او افزود: «هشدار که مبادا شما کسانی باشید که ناپدید میشوید.»
در حال حاضر بازارها هنوز در حال جذب شوک هستند اما هرچه اختلال طولانیتر شود، نتیجه کمتر به نوسان قیمت وابسته خواهد بود و بیشتر به عرضه واقعی گره خواهد خورد.
تحولی که ذخایر راهبردی و مسیرهای جایگزین، به تنهایی قادر به جبران آن نخواهند بود.
او سهشنبه ۱۹ اسفند گفت: «اگر ایران در تنگه هرمز هرگونه مین دریایی کار گذاشته باشد، که ما هنوز هیچ گزارشی مبنی بر انجام چنین کاری دریافت نکردهایم، ما میخواهیم بلافاصله آنها را جمعآوری کند.»
ترامپ افزود: «اگر به هر دلیلی مینهایی کار گذاشته شده باشند و فورا برداشته نشوند، پیامدهای نظامی برای ایران در سطحی خواهد بود که هرگز پیش از این دیده نشده است. از سوی دیگر، اگر آنچه احتمالا کار گذاشته شده برداشته شود، گامی بسیار بزرگ در مسیر درست برداشته خواهد شد.»
اندکی پس از این هشدار، ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشیال نوشت: «خوشحالم گزارش دهم که ظرف چند ساعت گذشته، ما به ۱۰ قایق و یا کشتی غیرفعالِ مینگذار حمله و آنها را بهطور کامل نابود کردهایم؛ موارد بیشتری نیز در راه است.»
پیش از هشدار رییسجمهوری آمریکا، شبکه سی بی اس گزارش داده بود که جامعه اطلاعاتی آمریکا نشانههایی مبنی بر قصد جمهوری اسلامی برای مینگذاری در تنگه هرمز دریافت کرده است. تخمین زده میشود ایران بین دو تا شش هزار مین دریایی ساخت روسیه و چین در اختیار داشته باشد.
در همین حال اندکی پس از آنکه کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس خبر از آن داد که ناوهای آمریکا یک نفتکش را در تنگه هرمز همراهی کردهاند و این نفتکش با موفقیت از تنگه هرمز عبور کرده، کاخ سفید اعلام کرد که ارتش آمریکا هنوز هیچ کشتی تجاری را در تنگه هرمز همراهی نکرده است.
کریس رایت نیز کمی بعد پست خود را بدون هیچ توضیحی حذف کرد.
دونالد ترامپ نیز پیشتر تاکید کرده بود که آمریکا از نفتکشها در تنگه هرمز حفاظت لازم را به عمل خواهد آورد.
پنتاگون نیز سهشنبه بار دیگر تهدید کرد در صورتی که جریان صادرات نفت از این مسیر برقرار نشود، ضربات شدیدتری به ایران وارد خواهد کرد.
پنتاگون همچنین اعلام کرد که در حال هدف قرار دادن کشتیهای مینگذار ایران و تاسیسات ذخیره مین دریایی است.
ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا نیز سهشنبه گفت که ارتش آمریکا در حال بررسی گزینههایی برای اسکورت احتمالی کشتیها در تنگه هرمز است، در صورتی که چنین دستوری صادر شود.
همزمان علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران گفت: «در ابتدای جنگ اعلام کردیم و باز هم اعلام میکنیم؛ هیچ شناوری که مرتبط با متجاوزان به ایران باشد حق عبور از تنگه هرمز را ندارد. اگر تردید دارید نزدیک شوید و امتحان کنید.»
در همین حال، بهرغم کاهش قیمت نفت و رشد دوباره بازارهای سهام، امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، نسبت به پیامدهای فاجعهبار جنگ ایران و بسته شدن تنگه هرمز هشدار داد.
پس از آنکه دونالد ترامپ اعلام کرد درگیری در خاورمیانه «تقریبا» به پایان رسیده، قیمت نفت بهشدت کاهش یافت، اما مسیری حیاتی که یک پنجم نفت جهان از آن عبور میکند همچنان عملا بسته باقی مانده است.
رییسجمهوری آمریکا هشدار داده که اگر حکومت ایران همچنان جریان نفت از طریق تنگه را مختل کند، با «مرگ، آتش و خشم» روبهرو خواهد شد.
اما سپاه پاسداران در واکنش اعلام کرده اگر حملات هوایی آمریکا و اسرائیل ادامه یابد، اجازه نخواهد داد «حتی یک لیتر نفت» از خاورمیانه صادر شود.
قیمت نفت خام عصر سهشنبه به حدود ۸۰ دلار در هر بشکه کاهش یافت، در حالی که در معاملات اولیه روز دوشنبه قیمت هر بشکه به نزدیک ۱۲۰ دلار رسیده بود.
امین ناصر، مدیر عامل آرامکو، گفت: «ما در گذشته نیز با اختلالهایی روبهرو بودهایم، اما این بحران بزرگترین بحرانی است که صنعت نفت و گاز منطقه تاکنون با آن مواجه شده است.»
این اظهارات تنها چند روز پس از آن مطرح شد که وزیر انرژی قطر هشدار داد جنگ در خاورمیانه میتواند «اقتصادهای جهان را به سقوط بکشاند.»
صادرکنندگان نفت از جمله عربستان سعودی، عراق، امارات متحده عربی و کویت تولید خود را کاهش دادهاند، زیرا بسته شدن تنگه هرمز باعث شده تاسیسات ذخیرهسازی آنها در آستانه پر شدن باشد.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، سهشنبه ۱۹ اسفند از ادامه کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی خبر داد و گفت: «توان نظامی آنها اکنون بهشدت کاهش یافته است. ما اهدافمان را با دقتی بیسابقه هدف قرار میدهیم. لانچرهای موشکی آنها را خیلی دقیق از بین میبریم.»
او ادامه داد: «نیروهای هوایی و دریایی دشمن را نابود میکنیم و تا زمانی که قاطعانه شکست بخورد، از پا نمینشینیم. امروز شدیدترین موج حملات به ایران به اجرا درخواهد آمد.»
هگست افزود: «ایران با هدف قرار دادن همسایگان خود اشتباه بزرگی کرد. ما این شرایط را پیشبینی کرده بودیم. این اقدام نشاندهنده استیصال آنهاست.»
دن کین، رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، اعلام کرد در نتیجه حملات به ایران، شمار حملات موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی نسبت به آغاز جنگ ۹۰ درصد کاهش یافته و پهپادهای انتحاری نیز از ابتدای عملیات ۸۳ درصد کمتر شدهاند.
به گفته کین، نیروهای ایالات متحده در ۱۰ روز نخست جنگ، بیش از ۵۰ شناور حکومت ایران را نابود و یک ناو پهپادبر را غرق کردهاند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در مصاحبه با فاکسنیوز، احتمال مذاکره با تهران را رد نکرد و در عین حال گفت: «شاید دیگر نیازی به گفتوگو نباشد.»
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفت: «استخوانهای حکومت ایران را خرد میکنیم و هنوز کارمان تمام نشده است.»
او ادامه داد: «آرزوی ما این است که مردم ایران از استبداد رها شوند؛ در نهایت این به خود آنها بستگی دارد.»
اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، اعلام کرد جمهوری اسلامی «بهطور قطع» بهدنبال برقراری آتشبس نیست و قصد دارد «توی دهان متجاوز» بزند.
در پاسخ به او، امیر اوهانا، رییس پارلمان اسرائیل (کنست)، در پیامی به زبان فارسی در ایکس نوشت تنها پیشنهاد ارائهشده به حکومت ایران «تسلیم بیقید و شرط» بوده است.
علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، با انتشار پیامی در ایکس، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، را به «حذف» تهدید کرد.
دادستانی کل کشور در بیانیهای تهدیدآمیز، از برخی بازیکنان تیم ملی فوتبال زنان ایران که بهدنبال فشارهای جمهوری اسلامی در استرالیا پناهنده شدهاند، «دعوت» کرد برای «رفع دغدغه خانوادههای خود» به ایران بازگردند
نتبلاکس: مردم ایران یکسوم سال ۲۰۲۶ را بدون اینترنت سپری کردند
نتبلاکس، نهاد مستقل پایش وضعیت اینترنت در سراسر جهان، صبح ۱۹ اسفند اعلام کرد قطع اینترنت در ایران پس از گذشت بیش از ۲۴۰ ساعت همچنان ادامه دارد.
به گفته این نهاد، مردم ایران یکسوم سال ۲۰۲۶ را بدون اینترنت سپری کردهاند.
همزمان با ادامه قطع اینترنت در کشور و افزایش انتقادات از فعالیت دارندگان «سیمکارت سفید» در فضای مجازی، فاطمه مهاجرانی در نشستی خبری به وجود «اینترنت طبقاتی» اذعان کرد و گفت: «برای افرادی که میتوانند صدای ما را بیشتر برسانند، امکاناتی فراهم شده است.»
او افزود انتخاب مجتبی خامنهای بهعنوان رهبر جمهوری اسلامی «یعنی سیاستهای کلی نظام همان سیاستهایی است که قبلا دنبال میشد».
مهاجرانی نشست خبری خود را در بیمارستان گاندی تهران برگزار کرد. پیشتر نیز اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، نشست خبریاش را در یک مدرسه برگزار کرده بود.
گزارشها همچنین از اختلال گسترده در فعالیت بانکهای ملی و سپه ایران حکایت دارند.
ادامه حملات به مواضع حکومت ایران
ارتش اسرائیل اعلام کرد بامداد ۱۹ اسفند موج دیگری از حملات را در تهران به پایان رسانده است.
به گفته ارتش، در این عملیات، یک مجتمع زیرزمینی که در آن «فرایندهای تحقیق و توسعه تسلیحاتی» مربوط به موشکهای بالستیک انجام میشد، هدف قرار گرفت. این مجتمع در قلب دانشگاه «امام حسین»، وابسته به سپاه پاسداران، ایجاد شده بود.
ارتش اسرائیل افزود علاوه بر این مجتمع، زیرساختهایی در مقر اصلی نیروی قدس و همچنین سایتهای دیگر برای تولید انواع تسلیحات و سامانههای دفاعی حکومت ایران را هدف قرار داده است.
همچنان حملاتی در شهرهای بندرعباس، بندر لنگه، کرمان، بهبهان، تبریز، بناب، چابهار، اصفهان و بوشهر گزارش شد.
حملات جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه
جمهوری اسلامی به حملات خود به کشورهای منطقه و اسرائیل ادامه داد.
در پی حمله پهپادی حکومت ایران به مجتمع صنعتی الرویس، محل استقرار تسیسات شرکت ملی نفت ابوظبی، آتشسوزی رخ داد.
سخنگوی وزارت خارجه قطر تاکید کرد همه اختلافات باید پشت میز مذاکره حل شود، اما دوحه در حالی که هدف حملات حکومت ایران است، نمیتواند میانجیگری کند.
مدیرعامل شرکت دولتی نفت عربستان سعودی، آرامکو، هشدار داد تداوم اختلال در جریان انرژی، «پیامدهای فاجعهباری» برای بازار نفت و اقتصاد جهانی به همراه خواهد داشت.
او افزود از سرگیری کشتیرانی در تنگه هرمز امری «کاملا حیاتی» محسوب میشود.
