وزیر خارجه آمریکا با تاکید بر اینکه جمهوری اسلامی همچنان تهدیدی مستقیم برای منافع و پایگاههای آمریکا در منطقه است، گفت تمرکز مذاکرات بر برنامه هستهای خواهد بود، اما خودداری تهران از گفتوگو درباره موشکهای بالستیک «یک مشکل بسیار بزرگ» در مسیر هر توافقی است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، در بخشهایی از کنفرانس مطبوعاتی که چهارشنبه ۶ اسفند برگزار شد، با تاکید بر تهدیدهای امنیتی تهران علیه آمریکا گفت جمهوری اسلامی همچنان در پی بازسازی ظرفیتهای هستهای و توسعه موشکهای بالستیک است و این موضوع باید در هرگونه روند دیپلماتیک مورد رسیدگی قرار گیرد.
روبیو با اشاره به مذاکرات پیشرو در ژنو اعلام کرد نمایندگان آمریکا، از جمله استیو ویتکاف و جرد کوشنر، در این گفتوگوها حضور خواهند داشت و تمرکز اصلی مذاکرات بر برنامه هستهای ایران خواهد بود. او گفت: «رییسجمهوری بهروشنی گفته که دیپلماسی را ترجیح میدهد، اما همه باید بدانند که ایران تهدیدی بسیار جدی برای ایالات متحده بوده و مدتهاست چنین است.»
او با اشاره به عملیات «چکش نیمهشب» که به گفته دولت ترامپ برنامه هستهای ایران را «نابود» کرده بود، افزود به تهران پس از آن هشدار داده شده بود که این برنامه را از سر نگیرد، اما «میتوان دید که همواره در تلاش برای بازسازی بخشهایی از آن هستند.» روبیو تاکید کرد حکومت ایران در حال حاضر غنیسازی نمیکند، «اما در تلاش است به نقطهای برسد که در نهایت بتواند این کار را انجام دهد.»
وزیر خارجه آمریکا همچنین برنامه موشکی حکومت ایران را «یک مشکل بسیار بزرگ» توصیف کرد و گفت تهران بهطور قاطع از گفتوگو درباره موشکهای بالستیک خودداری میکند. او افزود حکومت ایران «تعداد بسیار زیادی موشک بالستیک، بهویژه کوتاهبرد» در اختیار دارد که پایگاههای آمریکا و شرکای واشینگتن در منطقه، از جمله در امارات متحده عربی، قطر، بحرین و عربستان سعودی را تهدید میکند.
روبیو در پاسخ به پرسشی درباره ادعای رییسجمهوری آمریکا مبنی بر تلاش [حکومت] ایران برای ساخت موشکهایی که بتوانند به خاک آمریکا برسند، گفت تهران «قطعاً در تلاش برای دستیابی به موشکهای بالستیک قارهپیما است.» او به تلاشهای ایران برای پرتاب ماهواره و افزایش برد موشکهای موجود اشاره کرد و افزود: «آنها هماکنون نیز سلاحهایی دارند که میتواند بخش بزرگی از اروپا را هدف قرار دهد.»
با این حال، روبیو از اظهار نظر درباره ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا، از جمله گزارش آژانس اطلاعات دفاعی درباره احتمال دستیابی ایران به چنین قابلیتی تا سال ۲۰۳۵، خودداری کرد و گفت تنها میتواند تاکید کند که این موضوع «یک تهدید» است.
او همچنین گفت حکومت ایران هزاران موشک کوتاهبرد در اختیار دارد که «همین حالا» پایگاههای آمریکا در منطقه را تهدید میکند و افزود: «فراتر از برنامه هستهای، آنها سلاحهای متعارفی دارند که صرفاً برای حمله به آمریکا و آمریکاییها طراحی شدهاند.»
روبیو در پاسخ به این پرسش که آیا نشست ژنو میتواند مانع اقدام نظامی شود، گفت تصمیمگیری در این باره با رییسجمهوری است و هنوز تصمیمی اتخاذ نشده است. او تاکید کرد پیشرفت در مذاکرات ضروری است و افزود: «اصرار ایران بر مذاکره نکردن درباره موشکهای بالستیک یک مشکل بسیار بزرگ است.»
اظهارات روبیو در حالی بیان میشود که تنشها میان تهران و واشینگتن افزایش یافته و همزمان مذاکرات هستهای بار دیگر در دستور کار قرار گرفته است.
همزمان با این تحولات، شرکتهای هواپیمایی نیز پروازهای خود به منطقه را کاهش دادهاند.
به نوشته گاردین، این تحولات در حالی رخ میدهد که مذاکرات حساس درباره برنامه هستهای حکومت ایران در جریان است و دولت دونالد ترامپ هشدار داده در صورت خودداری تهران از ارائه «امتیازهای قابل توجه»، با پیامدهای جدی روبهرو خواهد شد. کاخ سفید مدعی است حکومت ایران در حال بازسازی برنامه تسلیحات هستهای خود است و باید این روند را متوقف کند.
بر اساس این گزارش، دولت استرالیا روز چهارشنبه اعلام کرد وابستگان دیپلماتهای خود در اسرائیل و لبنان باید این کشورها را ترک کنند. وزارت خارجه استرالیا همچنین امکان خروج داوطلبانه برای خانوادههای دیپلماتها در امارات متحده عربی، قطر و اردن را فراهم کرده و از «وخامت وضعیت امنیتی در منطقه» خبر داده است. ایالات متحده نیز پیشتر کارکنان غیرضروری و اعضای خانوادههای آنان را از سفارت خود در لبنان خارج کرده بود.
گاردین همچنین به اظهارات مقامهای ارشد آمریکایی اشاره کرده است. جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، گفته است: «اصل موضوع بسیار ساده است: ایران نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد.» مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز تاکید کرده که اصرار حکومت ایران بر مذاکره نکردن درباره برنامه موشکهای بالستیک «یک مشکل بسیار بزرگ» است.
در مقابل، تهران اظهارات ترامپ را «دروغهای بزرگ» خوانده و ابراز امیدواری کرده که مذاکرات بتواند به توافقی منجر شود. با این حال، نگرانیها درباره احتمال درگیری نظامی باعث شده برخی شرکتهای هواپیمایی پروازهای خود به منطقه را تعلیق کنند. از جمله شرکت هلندی کیالام اعلام کرده از اول مارس پروازهای آمستردام به تلآویو را بهطور موقت متوقف میکند.
به گزارش گاردین، کشورهای قبرس، آلمان، هند، لهستان، صربستان و سوئد نیز از اتباع خود در ایران خواستهاند این کشور را ترک کنند و سنگاپور توصیه کرده شهروندانش از سفر به ایران خودداری کنند. برزیل نیز هفته گذشته به شهروندان خود توصیه کرد ایران را ترک کنند؛ اقدامی که پس از هشدار مشابهی درباره لبنان در ژانویه صادر شد.
گاردین در پایان مینویسد که این موج هشدارهای سفر و خروج کارکنان دیپلماتیک، بازتابدهنده نگرانی فزاینده بینالمللی از احتمال تشدید بحران میان تهران و واشینگتن در آستانه دور تازه مذاکرات هستهای در ژنو است.
به گزارش واینت، سرتیپ ایال زامیر، رییس ستاد ارتش اسرائیل، بهصورت علنی درباره پیامدهای احتمالی حمله آمریکا به ایران سکوت کرده، اما در نشستهای غیرعلنی با رهبران سیاسی، هم فرصتها و هم خطرات چنین کارزاری را تشریح کرده است. این در حالی است که از اواسط ژانویه، مقامهای سیاسی بارها رسانههای اسرائیلی را درباره احتمال جنگ با جمهوری اسلامی توجیه کردهاند، اما ارتش از ارائه توضیح عمومی درباره سناریوهای احتمالی خودداری کرده است.
واینت یادآور میشود که برخلاف وضعیت کنونی، «عملیات طلوع شیران» در ژوئن گذشته - کارزار هوایی اسرائیل علیه حکومت ایران - بیش از دو سال با جزئیات کامل و در هماهنگی با افسران آمریکایی برنامهریزی شده بود. این عملیات به کشته شدن ۳۰ اسرائیلی و آسیب به دهها سایت انجامید و با حمله آمریکا به تاسیسات هستهای فردو پایان یافت. با وجود موفقیت گسترده در رهگیری موشکها و پهپادها، ذخایر رهگیرهای سامانههای «آرو»، «فلاخن داوود» و «گنبد آهنین» کاهش یافت و بازسازی برخی توانمندیها سالها زمان خواهد برد.
به نوشته واینت، جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل با حکومت ایران در مقطع کنونی بخشی از برنامه اصلی ارتش برای سال ۲۰۲۶ نبود؛ سالی که قرار بود به بازسازی آمادگی و تدوین برنامه چندساله جدید اختصاص یابد. در سناریوهای پیشبینیشده، احتمال تنش ناگهانی با حکومت ایران، عملیات گسترده علیه حزبالله در لبنان یا درگیری دوباره با حماس در نظر گرفته شده بود، اما نه یک کارزار تمامعیار علیه قدرتی منطقهای مانند جمهوری اسلامی.
بر اساس این گزارش، مقامهای نظامی اکنون علاوه بر سناریوهای تاکتیکی - مانند سرنگونی احتمالی یک جنگنده اسرائیلی بر فراز ایران یا افزایش حملات به داخل اسرائیل - احتمال تلفات گسترده غیرنظامیان و یک جنگ فرسایشی طولانیمدت را نیز بررسی میکنند؛ جنگی که طی آن حکومت ایران ممکن است بهصورت پراکنده موشکهای سنگین شلیک کند و اقتصاد اسرائیل را برای ماهها تحت فشار قرار دهد.
واینت همچنین احتمال ورود حزبالله به درگیری را جدی میداند. این گروه تحت حمایت جمهوری اسلامی در جنگ ۱۲ روزه شرکت نکرد، اما همچنان بزرگترین نیروی نظامی لبنان محسوب میشود و به گفته گزارش، دهها هزار موشک هدایتشونده، راکت و پهپاد در اختیار دارد. حملات همزمان از چند جبهه - از ایران، لبنان، عراق و یمن - سناریویی است که نیروی هوایی اسرائیل برای آن آموزش دیده، اما هرگز در عمل تجربه نکرده است.
در عین حال، به نوشته واینت، برخی حامیان حمله معتقدند استقرار گسترده کنونی نیروهای آمریکا در منطقه ممکن است در سالهای آینده تکرار نشود و فرصت کنونی نباید از دست برود. با این حال، گزارش تاکید میکند که حکومت ایران نیز پس از جنگ ۱۲روزه گذشته در حال بازسازی توان موشکی و پدافندی خود است.
واینت در پایان مینویسد در حالی که گزارشهای مداوم درباره ورود هواپیماهای نظامی آمریکا و ناوهای جنگی به منطقه نگرانی عمومی را در اسرائیل افزایش داده، نبود توضیحهای منظم و شفاف از سوی ارتش موجب شکلگیری فضای اضطراب در جامعه شده است؛ فضایی که طی سه ماه گذشته ادامه داشته، در حالی که در این مدت حتی یک موشک نیز به سوی اسرائیل شلیک نشده است.
این گزارش که بامداد چهارشنبه توسط فاکسنیوز منتشر شد و از سوی اندیشکده مستقر در واشینگتن «بنیاد دفاع از دموکراسیها» تهیه شده، از جامعه بینالمللی خواسته است بررسی کند آیا حکومت ایران در جریان اعتراضات سراسری دی ماه - که به کشته شدن دهها هزار نفر انجامید - از عوامل شیمیایی ممنوعه برای سرکوب معترضان استفاده کرده است یا نه.
آندریا استریکر، نویسنده گزارش، با اشاره به آنچه «برنامه پنهان تسلیحات شیمیایی» تهران خوانده، گفته است سیاستگذاران آمریکایی تمرکز بسیار بیشتری بر برنامه هستهای ایران داشتهاند و فعالیتهای ادعایی این کشور در حوزه تسلیحات شیمیایی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. او تاکید کرده است: «ایالات متحده، متحدانش و سازمان منع سلاحهای شیمیایی باید ادعاهای معتبر درباره استفاده رژیم ایران از سلاحهای شیمیایی علیه مردم خود را بررسی کنند.»
ایران از امضاکنندگان کنوانسیون منع سلاحهای شیمیایی ۱۹۹۷ است؛ معاهدهای که توسعه، تولید، ذخیرهسازی و استفاده از این تسلیحات را ممنوع میکند. هرگونه استفاده تاییدشده از چنین سلاحهایی، نقض تعهدات بینالمللی محسوب میشود. استریکر همچنین پیشنهاد کرده در صورت اقدام نظامی آمریکا علیه حکومت ایران، تاسیسات مرتبط با تحقیق و تولید تسلیحات شیمیایی نیز باید در فهرست اهداف احتمالی قرار گیرد.
انتشار این گزارش در حالی صورت میگیرد که آمریکا حضور نظامی خود را در منطقه افزایش داده و قرار است نمایندگان واشینگتن و تهران در ژنو دیدار کنند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حکومت ایران، پیشتر گفته بود «توافق در دسترس است، اگر دیپلماسی در اولویت قرار گیرد.» مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی ایران نیز تاکید کرده تهران رویکردی مبتنی بر «حمایت از صلح و ثبات» دارد و تنش منطقهای به زیان همه کشورهاست.
در سال ۲۰۲۴ نیز آمریکا و اسرائیل حکومت ایران را به نقض تعهدات خود در چارچوب کنوانسیون منع سلاحهای شیمیایی متهم کرده بودند؛ اتهامی که تهران آن را رد و «جنگ روانی» توصیف کرد. حکومت ایران همواره اعلام کرده بهعنوان قربانی حملات شیمیایی عراق در دهه ۱۹۸۰، مخالف چنین تسلیحاتی است.
همزمان با انتشار این گزارش، دولت دونالد ترامپ روز چهارشنبه دور تازهای از تحریمها را علیه بیش از ۳۰ فرد، شرکت و کشتی مرتبط با فروش غیرقانونی نفت ایران و پشتیبانی از برنامههای موشکی و تسلیحات پیشرفته این کشور اعلام کرد. این تحریمها از سوی دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا در چارچوب سیاست «فشار حداکثری» اعمال شده است.
بر اساس اعلام وزارت خزانهداری، ۱۲ کشتی دیگر که بخشی از «ناوگان سایه» ایران محسوب میشوند هدف تحریم قرار گرفتهاند. مقامهای آمریکایی میگویند درآمد حاصل از فروش نفت ایران برای سرکوب داخلی، حمایت از گروههای نیابتی منطقهای و توسعه تسلیحات به کار میرود.
همچنین ۹ فرد و شرکت در ایران، ترکیه و امارات متحده عربی به اتهام تامین ماشینآلات حساس و مواد شیمیایی برای سپاه پاسداران و وزارت دفاع جمهوری اسلامی تحریم شدهاند. برخی از این شبکهها با شرکت «اُجه پرواز مادو نفر» که موتور پهپاد تولید میکند، مرتبط دانسته شدهاند. تحریمهایی نیز علیه تامینکنندگان «سدیم پرکلرات» - ماده اولیه تولید سوخت جامد موشکهای بالستیک - اعمال شده است.
چهار مقام ارشد صنایع هوایی قدس، وابسته به وزارت دفاع حکومت ایران که به گفته آمریکا پهپادهایی برای روسیه و ونزوئلا تولید و توسعه میدهد، نیز در فهرست تحریمها قرار گرفتهاند. وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرده تنها در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۷۵ فرد، کشتی و هواپیما در چارچوب کارزار اقتصادی علیه تهران تحریم شدهاند.
مقامهای آمریکایی تاکید کردهاند هدف از این تحریمها «تنبیه» نیست، بلکه تغییر رفتار حکومت ایران و توقف حمایت از گروههای مسلح و برنامههای تسلیحاتی است؛ برنامههایی که به گفته واشینگتن بر رفاه مردم ایران اولویت داده شدهاند.
به گزارش خبرگزاری رویترز این اظهارات در حالی مطرح شده که مذاکرهکنندگان دو کشور قرار است روز پنجشنبه ۷ اسفند در ژنو دیدار کنند؛ سومین دور گفتوگوهای هستهای در سال جاری. به نوشته رویترز، این مذاکرات همزمان با استقرار یکی از گستردهترین آرایشهای نظامی آمریکا در خاورمیانه و در سایه احتمال حملات نظامی علیه جمهوری اسلامی برگزار میشود.
رویترز نوشت ترامپ در سخنرانی «وضعیت کشور» خود، [حکومت] ایران را متهم کرد که برنامه هستهایاش را از سر گرفته و در حال توسعه موشکهایی است که «بهزودی» میتوانند به خاک آمریکا برسند. او همچنین تهران را مسئول بمبگذاریهای کنار جادهای دانست که به کشته شدن نظامیان و غیرنظامیان آمریکایی انجامیده و هشدار داد اگر توافقی حاصل نشود، «روز بسیار بدی» در انتظار ایران خواهد بود. در مقابل، حکومت ایران تهدید کرده در صورت حمله، پایگاههای آمریکا در منطقه را هدف قرار خواهد داد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا چهارشنبه شب ۶ اسفند به وقت واشیگتن به خبرنگاران گفت: «رییسجمهوری در سخنان دیشب به روشنی گفت که او همیشه ترجیح میدهد مذاکره کند، اما من میخواهم همه بدانند که حکومت ایران تهدیدی بسیار جدی برای ایالات متحده بوده و مدتهاست که چنین است.»
روبیو تاکید کرد [حکومت] ایران پس از آنکه برنامه هستهایاش «نابود شد» تلاش کرده بخشهایی از آن را بازسازی کند و افزود هرچند تهران در حال حاضر غنیسازی نمیکند، اما «در تلاش است به نقطهای برسد که در نهایت بتواند این کار را انجام دهد.»
او همچنین برنامه موشکهای بالستیک ایران را تهدیدی برای منافع آمریکا و اروپا توصیف کرد و گفت اصرار تهران بر خارج نگه داشتن این موضوع از مذاکرات ژنو «مشکل بزرگی» است. به گزارش رویترز، دفتر مدیر اطلاعات ملی آمریکا پیشتر اعلام کرده ایران بزرگترین زرادخانه موشکهای بالستیک در خاورمیانه را در اختیار دارد.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز گفت استیو ویتکاف و جرد کوشنر نمایندگان آمریکا در ژنو خواهند بود و تاکید کرد: «اصل موضوع بسیار ساده است؛ ایران نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد.» معاون رییس جمهوری آمریکا همچنین به خبرنگاران گفت، آمریکا شواهدی دارد که نشان میدهد حکومت ایران تلاش میکند برنامه هستهای خود را پس از حمله تابستان گذشته بازسازی کند.
در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پیش از مذاکرات با بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، دیدار کرد و به گزارش رسانههای ایرانی، بر مواضع تهران درباره حق بهرهبرداری صلحآمیز هستهای و ضرورت لغو تحریمهای آمریکا تاکید کرده است.
این در حالی است که شبکه کان اسرائیل نیز به نقل از یک دیپلماتیک عرب فاش کرد جمهوری اسلامی در پیشنویس پیشنهادات خود به آمریکا اعلام کرده که حاضر است میزان غنیسازی اورانیوم را به به حدود ۳.۶ درصد کاهش دهد؛ سطحی مشابه آنچه در توافق هستهای برجام مورد توافق قرار گرفته بود.
این دیپلمات در جریان بندهای مهم یکی از اسناد پیشنویس قرار گرفته که قرار است پنجشنبه در مذاکرات ژنو از سوی ایرانیها ارائه شود. او گفت که آمریکا در دور قبلی بر اصل «غنیسازی صفر» پافشاری نکرده بود.
در این پیشنویس، تعلیق هفتساله غنیسازی اورانیوم پیشنهاد شده است، اما دولت آمریکا خواهان تعهدی ۱۰ ساله است که در توافق نهایی گنجانده شود. این در حالی است که وبسایت آکسیوس، بهنقل از یک مقام آمریکایی و دو منبع آگاه دیگر چهارشنبه هفتم اسفند گزارش داد که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رییسجمهوری ایالات متحده، سهشنبه در نشستی خصوصی اعلام کرده که آمریکا خواهان آن است که هر توافق هستهای جدید با ایران بهطور نامحدود و دائمی برقرار بماند.
به نوشته شبکه کان، یکی از موضوعهای محل اختلاف جدی، اورانیومی است که جمهوری اسلامی در اختیار دارد و میزان آن چند صد کیلوگرم برآورد میشود. این دیپلمات گفت تهران با انتقال این مواد به خارج از خاک خود مخالفت میکند و تنها حاضر است سطح غنیسازی آن را کاهش دهد، در حالی که واشینگتن بر انتقال این ذخایر به خارج از کشور اصرار دارد.
سیانان در تحلیلی به قلم جان میلر، کارشناس ارشد امور اطلاعاتی و امنیتی این شبکه، به بررسی راهبرد دونالد ترامپ در قبال ایران پرداخته و نوشته است در حالی که آمریکا بیشترین تمرکز توان نظامی خود در خلیج فارس از زمان جنگ عراق را رقم زده، هنوز هدف نهایی کاخ سفید بهصورت شفاف اعلام نشده است.
ترامپ در سخنرانی «وضعیت کشور» گفت قصد دارد مانع دستیابی ایران به سلاح هستهای شود و تاکید کرد: «آنها میخواهند توافق کنند، اما ما هنوز آن کلمات جادویی را نشنیدهایم: ما هرگز سلاح هستهای نخواهیم داشت.» با این حال، به نوشته سیانان، رییسجمهوری آمریکا از ارائه توضیح دقیق درباره خطوط قرمز یا نقطه آغاز اقدام نظامی خودداری کرده است.
این تحلیل مینویسد ترامپ عملاً از [حکومت] ایران نمیخواهد آنچه در اختیار دارد واگذار کند، بلکه میخواهد تهران از بازسازی برنامه تسلیحات هستهای، توسعه موشکهای بالستیک قارهپیما و احیای شبکه نیروهای نیابتی موسوم به «محور مقاومت» صرفنظر کند.
در مقابل، لغو تحریمهای شدید، خروج از انزوای بینالمللی و بازگشت به اقتصاد جهانی میتواند مشوقهای پیشنهادی آمریکا باشد. سیانان یادآور میشود که جامعه اطلاعاتی آمریکا همچنان بر این باور است حکومت ایران در حال حاضر در حال ساخت سلاح هستهای نیست، هرچند برخی تردیدها درباره نیت تهران باقی است. در عین حال، جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده به دنبال بمب هستهای نیست و سخنگوی وزارت خارجه این کشور اظهارات ترامپ را «دروغهای بزرگ» خوانده است.
سیانان همچنین این پرسش را مطرح میکند که آیا هدف ترامپ تغییر رژیم است یا نه. به نوشته میلر، تجربههای گذشته آمریکا نشان داده تلاش برای تحمیل تغییر رژیم پرهزینه و اغلب ناکام بوده است و نشانهای قطعی وجود ندارد که دولت ترامپ در پی تعیین یک حکومت جایگزین در تهران باشد.
در مقابل، به نوشته سیانان، کاخ سفید ظاهراً به دنبال توافقی است که با سازوکارهای نظارتی قوی، مانع بازگشت ایران به مسیر توسعه برنامههای تسلیحاتی شود. این تحلیل در پایان تاکید میکند با توجه به استقرار گسترده نیروهای آمریکایی در منطقه، واشینگتن نمیتواند برای مدت طولانی بدون نتیجه این وضعیت را ادامه دهد و لحظه تصمیم برای ترامپ و رهبر جمهوری اسلامی نزدیک است؛ وضعیتی که در آن «بیعملی» دیگر گزینهای پایدار به نظر نمیرسد.
