گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال از شهرهای مختلف ایران، از شلیک گسترده گلوله جنگی و ساچمهای به معترضان در ۱۸ و ۱۹ دی، حکومت نظامی، بازداشتهای گسترده، ممانعت از درمان مجروحان، باجخواهی حکومت از خانوادههای کشتهشدگان و دفن پنهانی پیکرها حکایت دارد.
روایتهای شاهدان عینی از تهران، کرج، شیراز، گرگان، شهرکرد، اصفهان، اهواز، قم و مازندران نشان میدهد سرکوب اعتراضات با الگوی خشونتی سازمانیافته و هماهنگ در حال اجراست.
این الگو از تیراندازی مستقیم از پشتبام کلانتریها تا تیر خلاص به مجروحان روی زمین و تفتیش خانهها و بدن شهروندان را در بر میگیرد.
شلیک با گلوله جنگی در گلشهر و شیراز: کسی نبود که تیر نخورده باشد
مخاطبی از گلشهر کرج به ایراناینترنشنال گفت در جریان اعتراضات ۱۸ دی، شهروندان تجمع خود را از کوچهها شروع میکردند و در خیابانهای اصلی بهم میپیوستند؛ تعداد معترضان آنچنان زیاد بود که سرکوبگران بهطور مرتب مجبور به عقبنشینی میشدند.
او از تلاش معترضان برای کور کردن دوربینهای شهری خبر داد و گفت هنگامی که جمعیت به کلانتری حصارک رسید، از بالای ساختمان به سوی مردم «گلوله جنگی شلیک شد».
به گفته این مخاطب، در اعتراضات ۱۹ دی، از همان ابتدای شروع تجمع خیابانی برخوردهای شدیدتری با مردم صورت گرفت و صدای شلیک تیر جنگی در همهجا شنیده میشد.
در شیراز نیز گزارشهای مشابهی از تیراندازی گسترده منتشر شده است.
مخاطبی از منطقه عفیفآباد شیراز گفت بهطور مداوم گاز اشکآور به سوی جمعیت پرتاب میکردند و شلیک گلوله ساچمهای و جنگی آنچنان زیاد بود که «کسی نبود که تیر نخورده باشد».
او توضیح داد نیروهای سرکوبگر به سمت خانهها و حتی کسانی که کنار پنجره ایستاده بودند نیز شلیک میکردند.
از ۱۷ تا ۲۲ دی تمام کسبه و بازاریان عفیفآباد در اعتصاب کامل بودند و حتی مجتمع عفیفآباد که مالکیت آن منتسب به سپاه پاسداران است، کاملا تعطیل بود.
حکومت نظامی، بازرسی بدنی، تفتیش خانهها و توقیف گوشیها
یک مخاطب از شیراز گفت در جریان تجمع ۱۹ دی، خیابان معالیآباد شیراز شاهد محاصره شدید و آتشباران نیروهای حکومتی بود.
مخاطبی دیگر گفت از تاریخ ۱۸ دی تاکنون در شرایط حکومت نظامی برقرار است و ماموران لباس شخصی در خیابان معالیآباد مستقرند.
مخاطبی از شهرکرد استان چهارمحال و بختیاری،از برقراری حکومت نظامی در این شهر و «تفتیش خانهها» از سوی نیروهای سرکوبگر خبر داد و گفت هر کسی در بیرون از خانه گوشی تلفن همراه دستش باشد، موبایلش را توقیف میکنند و با خود میبرند.
او فشارها و جو امنیتی کنونی در شهرکرد را «مرگبار» توصیف کرد.
شهروندی دیگر از گرگان نیز از برقراری حکومت نظامی شبانه در این شهر خبر داد و گفت نیروهای لباس شخصی مسلح در مرکز شهر گشتزنی میکنند.
به گفته این مخاطب، ماموران، خودروها را در مرکز شهر متوقف، سرنشینان آن را پیاده و مجبورشان میکنند لباسهایشان را دربیاورند تا «بررسی کنند روی بدنشان اثری از برخورد ساچمه هست یا نه.»
شهروندی از اهواز نیز از جو نظامی و امنیتی در این شهر خبر داد و گفت هر روز عصر ایست و بازرسی و تفتیش خودروها در خیابانهای مختلف اهواز آغاز میشود.
مخاطبی از جو «به شدت نظامی» در شیراز و مرودشت خبر داد و گفت از ساعت هشت شب به بعد تمام خیابانها پر از ماموران حکومتی است و تمام عابران را سوال و جواب میکنند.
محدودیت در ارائه خدمات درمانی و اورژانسی به معترضان مجروح
یک شهروند در پیامی تاکید کرد در اوج اعتراضات در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، از ساعت هشت شب تا یک بامداد، هیچ آمبولانسی در مناطق تیراندازی حضور نداشت.
به گفته او، تلفنها قطع بود و حتی تماس اضطراری با اورژانس هم امکانپذیر نبود؛ درحالیکه شهروندان حاضر بودند اورژانس حتی به شرط بازداشت زخمیها، آنها را ببرد، اما تلفنها کار نمیکرد.
به گفته این مخاطب، بسیاری از معترضان زخمی که به ساختمانهای اطراف پناه برده بودند، بر اثر خونریزی جان دادند.
شهروندی از شیراز، با اشاره به اعتراضات گسترده نوزدهم دی، گفت ماموران آن شب حتی به کسانی که معترض نبودند و در خیابان به شکل عادی حضور داشتند هم تیر ساچمهای میزدند تا «به جمعیت اضافه نشوند».
این شهروند گفت نیروهای بسیج کنترل آمبولانسها و خودروهای امدادی را به دست گرفته بودند و زخمیها را یکراست به اداره اطلاعات و نهادهای نظامی منتقل میکردند.
یک مخاطب به نقل از کادر درمان بابل در استان مازندران به ایراناینترنشنال گفت شامگاه ۱۹ دی، تمام سردخانههای شهر پر شده بود.
به گفته او، به همه بیمارستانها اعلام شده بود که حق ندارند هیچ مجروحی را پذیرش کنند.
این شهروند ازکشته شدن دستکم ۱۰۰ نفر در جریان اعتراضات بابل خبر داد.
ممانعت از دفن پیکرها و باجخواهی از خانوادههای دادخواه
یک مخاطب با ارسال پیامی صوتی به ایراناینترنشنال از باجخواهی سرکوبگران از خانواده کشتهشدگان خبر داد و گفت ابتدا آدرس خانواده را شناسایی و توان مالی آنها را بررسی میکنند. سپس، بین ۲۵۰ میلیون تومان تا چند میلیارد تومان پول طلب میکنند.
به گفته او، اگر پول پرداخت نشود، خانوادهها را تطمیع میکنند تا بگویند فرد کشتهشده بسیجی بوده یا به دست اسرائیل کشته شده است.
این شهروند با استناد به مشاهدات خود گفت بسیاری از جنازهها شبانه تحویل خانوادهها داده شد تا بدون برگزاری مراسم دفن شوند: «حتی به برخی خانوادهها گفتند ابتدا مراسم ختم برگزار کنید و اگر مطلوب ما بود، بعد پیکر را تحویل میدهیم.»
به گفته او، در مواردی پس از تحویل جنازه به خانواده اعلام شد فقط پنج نفر حق حضور در مراسم خاکسپاری را دارند.
مخاطبی از اصفهان گفت حکومت با ممانعت از تحویل پیکر کشتهشدگان، آن را مشروط به معرفی فرد بهعنوان «بسیجی» یا پرداخت مبلغی بین ۷۰۰ میلیون تا دو میلیارد تومان پول کردهاند.
یک مخاطب از گرگان نیز توضیح داد زنی پیکر همسرش را که با او شلیک شده بود، در فرغون انداخت و از محل برد؛ ماموران پارچه سیاه نصب شده جلوی مغازه این فرد برای عزاداری را جمع کردند.
یک شاهد عینی دیگر نیز به ایراناینترنشنال گفت در کهریزک و زمانی که خانوادهها برای شناسایی پیکر کشتهشدگان اعتراضات مراجعه کردند، ماموران لباس شخصی با اهانت و فحاشی به کشتهشدگان، به خانوادهها میگفتند «بروید جنازه مزدوران موساد را پیدا کنید».
یک شهروند دیگر در کرج، گفت که ماموران در بهشت سکینه، ضمن فحاشی به خانوادههای داغدار، میگفتند «زودتر جنازهها را خاک کنید تا کشور از اینها خلاص شود».
پیشتر نیز گزارشهایی از برخورد توهینآمیز ماموران در کهریزک در شبکههای اجتماعی منتشر شده بود.
شمار بالای بازداشتیها و نگهدرای آنان در مکانهای غیر نظامی
یک شهروند گرگان در پیامی به ایراناینترنشنال گفت نیروهای امنیتی پس از کشتن دهها نفر از معترضان در ۱۸ و ۱۹ دی، پیکر ۷۶ تن از کشتهشدگان را به مدت سه روز در اردوگاه «امام حسن مجتبی» نگه داشته بودند.
او اضافه کرد جوانان را به قرنطینه زندان امیرآباد میبرند و گوشیهای شهروندان و عابران را در خیابان بررسی میکنند.
یک مخاطب نیز با اشاره به اعتراضات قم، گفت ماموران، معترضان بازداشتشده را داخل اداره برق قم حبس کرده بودند.
مخاطبی از اصفهان از آمار بسیار بالای مجروحان و بازداشتشدهها خبر داد و گفت «در هر کوچه یک نفر را دستگیر میکنند».
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
