آیکون پرچم ایران در شبکه اجتماعی ایکس از جمعه ۱۹ دی به پرچم شیروخورشید تغییر کرد. نیکیتا بیر، رییس بخش محصولات ایکس، پیشتر اعلام کرده بود که این شبکه اجتماعی در حال اعمال تغییر در ایموجی پرچم ایران است و این تغییر بهزودی در نسخه وب اجرایی خواهد شد.
ویدیوهای رسیده از داخل ایران، با وجود اختلال شدید اینترنت و قطع تماسهای بینالمللی، نشان میدهد که معترضان در تهران، کرج، اصفهان، شیراز، سنندج، رشت و سایر شهرها روز جمعه و بهویژه در شامگاه جمعه ۱۹ دی بار دیگر به خیابانها آمدند.
این حضور دوباره در حالی رقم خورد که دیکتاتور تهران ساعاتی پیشتر معترضان را «آشوبگر» و «مزدور» خوانده و خواستار برخورد قاطع با آنان شده بود؛ موضعی که بهسرعت در تیتر و تحلیل رسانههای جهانی بازتاب یافت.
تهدیدها مردم را متوقف نکرد
بخش قابل توجهی از رسانههای بینالمللی، از جمله اکونومیست، گاردین و اسکای نیوز در گزارشهای جمعه ۱۹ دی خود تاکید کردند که تهدیدهای آشکار رهبر جمهوری اسلامی و تشدید سرکوب نهتنها مانع اعتراضات نشد، بلکه حضور مردم در خیابانها را معنادارتر کرد.
این رسانهها نوشتند ادامه اعتراضات پس از سخنان خامنهای نشان میدهد که شکاف میان حکومت و جامعه عمیقتر از آن است که با ادبیات امنیتی و ارعاب پر شود.
گزینههای حکومت رو به پایان است
نشریه اکونومیست در تحلیل ۱۹ دی خود نوشت که تداوم اعتراضات، بهویژه پس از قطع اینترنت تهدیدهای رهبر جمهوری اسلامی، نشان میدهد حکومت ایران وارد مرحلهای شده که ابزارهایش برای مهار بحران محدودتر از گذشته است.
این نشریه تاکید کرد که نه سرکوب گسترده و نه امتیازهای مقطعی اقتصادی، تاکنون نتوانسته خشم عمومی را فروبنشاند و ادامه اعتراضات در شرایط امنیتی، نشانهای از عمق نارضایتی اجتماعی است.
اکونومیست با اشاره به شعارهای آشکار سیاسی در خیابانها نوشت که اعتراضات اخیر دیگر تنها واکنشی به فشار اقتصادی نیست، بلکه به چالشی مستقیم علیه ساختار قدرت تبدیل شده است.
گاردین نیز نوشت افزایش شدت برخوردها و تهدیدهای قضایی، مانع بازگشت مردم به خانهها نشد و حضور دوباره معترضان در خیابانها نشان میدهد جنبش اعتراضی وارد فاز پایدارتری شده است.
قطع اینترنت؛ نگرانی از سرکوب در «تاریکی»
یکی از محورهای اصلی پوشش رسانههای بینالمللی، قطع سراسری اینترنت در ایران است. اسکای نیوز با تیتر «حکومت تهدید به مرگ میکند»؛ گزارش داد که این اقدام حکومت، علاوه بر مختلکردن ارتباط معترضان، امکان اطلاعرسانی مستقل را نیز بهشدت کاهش داده و نگرانیها درباره پنهانماندن سرکوب را افزایش داده است.
این شبکه بریتانیایی به نقل از نهادهای پایش اینترنت و یک پژوهشگر در اندیشکده واشینگتن نوشت که قطع اینترنت میتواند «جهان را از دیدن اعتراضات» محروم کند و همزمان «پوششی» برای خشونت نیروهای امنیتی ایجاد کند.
بیبیسی انگلیسی نیز در گزارشهای خود نوشت که اختلال اینترنت، کار راستیآزمایی را دشوار کرده، اما شواهد موجود نشان میدهد اعتراضات در چندین شهر ایران ادامه دارد.
سخنان خامنهای در قاب رسانههای غربی
سخنان خامنهای در روز جمعه، یکی از پربازتابترین موضوعات خبری جمعه ۱۹ دی بود. واشینگتنپست در این خصوص نوشت که رهبر جمهوری اسلامی با نسبتدادن اعتراضات به «دشمنان خارجی»، تلاش کرد روایت امنیتی حکومت را تقویت کند؛ اما همزمان ادامه حضور مردم در خیابانها نشان میدهد این روایت برای بخش بزرگی از جامعه پذیرفتنی نیست.
این روزنامه آمریکایی همچنین به همزمانی سخنان خامنهای با قطع اینترنت و افزایش گزارشها از کشتهشدن معترضان اشاره کرد و نوشت که این ترکیب، فشار بینالمللی بر تهران را تشدید میکند.
یادآور سقوط دیوار برلین
در اروپا، واکنشها ترکیبی از هشدار سیاسی و نگاه تاریخی است. یودونیوز انگلیسی با انتشار تصاویر رسیده از ایران، فضای اعتراضات را با لحظات تاریخی تغییرات بزرگ در اروپا، از جمله روزهای منتهی به سقوط دیوار برلین، مقایسه کرد و نوشت تداوم حضور مردم در خیابانها، حتی در شرایط قطع ارتباطات، پیام روشنی درباره عمق نارضایتی اجتماعی دارد.
همزمان، مقامهای اروپایی در اظهارنظرهایی خواستار خویشتنداری نیروهای امنیتی ایران و احترام به حق اعتراض مردم شدند.
جرقهای که به بحران سیاسی تبدیل شد
تحلیلهای رسانهای بارها به نقش بحران اقتصادی و سقوط ارزش ریال در شکلگیری اعتراضات اشاره کردند. وبسایت فارین پالیسی در گزارشی نوشت که سقوط ارزش ریال و فشار بیسابقه بر معیشت مردم، جرقه اصلی اعتراضات بود، اما آنچه امروز در خیابانها دیده میشود، عبور جامعه از مطالبات اقتصادی است.
به نوشته این نشریه، سرعت عبور اعتراضات از مقوله معیشت و ادامه آن پس از تهدیدهای مستقیم رهبر جمهوری اسلامی نشان میدهد شکاف میان حکومت و مردم از سطح سیاستهای اقتصادی فراتر رفته و به بحران مشروعیت رسیده است.
مرور پوشش رسانههای بینالمللی در سیزدهمین روز اعتراضات مردم در ایران و دومین روز فراخوان شاهزاده رضا پهلوی نشان میدهد روایت غالب حاکی از ادامه اعتراضات با وجود سرکوب و قطع اینترنت، تغییر ماهیت مطالبات از ماهیت اقتصادی به سیاسی و قرارگرفتن حکومت ایران در موقعیتی که گزینههایش برای مدیریت بحران محدودتر از هر زمان دیگری است.
رسانههای بینالمللی تداوم حضور مردم در خیابانها را نشانه فرسایش ابزارهای سرکوب و ورود بحران ایران به مرحلهای تازه ارزیابی کردند.
دامنه این واکنشها از اعلام همبستگی آشکار با معترضان تا هشدار درباره سرکوب، قطع اینترنت و احتمال تغییر موازنه قدرت در ایران را دربر میگیرد.
واکنشها به سخنان علی خامنهای
پس از آنکه علی خامنهای، دیکتاتور تهران، معترضان را «مزدور» خواند و دونالد ترامپ را به سرنوشت دیکتاتورهای تاریخی تشبیه کرد، کمیته امور خارجی مجلس نمایندگان آمریکا در واکنشی صریح در ایکس نوشت: «تو یک دیکتاتور ۳۷ ساله هستی که بر پیکر ایرانیانی ایستادهای که خواهان تغییرند.»
در بریتانیا، تام توگندهات، نماینده پارلمان و وزیر سابق امنیت، با نقل آیهای از عهد عتیق خطاب به خامنهای نوشت: «روزهایت شمرده شده، سنجیده و مردود تشخیص داده شدهای.»
ایالات متحده؛ هشدارها و مواضع کنگره
در آمریکا، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، چندین بار هشدار داد در صورت کشتار معترضان «ضربه سختی» به جمهوری اسلامی وارد خواهد شد. او گفت این حکومت «احتمالا در حال سقوط است». ترامپ همچنین در مصاحبهای دیگر از قصد خروج خامنهای از ایران خبر داد.
مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، با بازنشر هشدار ترامپ در ایکس نوشت جمهوری اسلامی هنوز درک نکرده با چه کسی طرف است. او تاکید کرد ترامپ به گفتههایش عمل میکند. هاکبی در گفتوگو با آی۲۴نیوز هم از مواضع ترامپ حمایت کرد.
حساب فارسی وزارت امور خارجه آمریکا نیز با اشاره به تهدیدهای رییس قوه قضاییه جمهوری اسلامی نوشت تهران بهجای رسیدگی به ریشههای ناآرامیها به «ارعاب» متوسل شده است. وزارت امور خارجه آمریکا به رهبران جمهوری اسلامی هشدار داد: «جهان نظارهگر است.»
در کنگره، ماریا الویرا سالازار، قانونگذار آمریکایی، ابراز امیدواری کرد سال ۲۰۲۶ «سال دموکراسی در ایران» باشد و نیکول مالیوتاکیس، نماینده کنگره از نیویورک، نیز در ایکس نوشت: «در کنار مردم شجاع ایران ایستادهایم.»
در همین حال، وبسایت اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد ارزیابیهای اولیه اطلاعاتی درباره ناتوانی اعتراضات در به چالش کشیدن ثبات حکومت، اکنون در حال بازنگری است. یک مقام ارشد آمریکایی در همین باره گفت: «این اعتراضات جدی است و ما آن را رصد میکنیم.»
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، نیز در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که جمهوری اسلامی بهجای «گوش دادن به مطالبات مردم، بار دیگر به سرکوب خشونتبار شهروندان خود متوسل شده است».
او با اشاره به مواضع دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تاکید کرد واشینگتن تحولات ایران را بهدقت زیر نظر دارد.
والتز افزود ایالات متحده «در کنار مردم ایران» در تلاش آنان برای دستیابی به کرامت انسانی و آزادیهای بنیادین ایستاده است.
حمایت مقامهای سیاسی غرب از معترضان ایرانی
در بریتانیا، کمی بیدناک، رهبر حزب محافظهکاران، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما در کنار مردم ایران ایستادهایم که خواهان آیندهای سکولار و دموکراتیک برای ایران هستند.»
او با اشاره به حضور شجاعانه مردم در خیابانها گفت معترضان بهخوبی میدانند حکومت «به زندان، شکنجه، ناپدیدسازی و اعدام متوسل میشود».
بیدناک افزود قطع اینترنت تلاشی برای خاموشکردن حقیقت است. او همچنین جمهوری اسلامی را رژیمی توصیف کرد که «همزمان با سرکوب داخلی، ترور و افراطگرایی را به خارج صادر میکند.»
کییر استارمر، نخستوزیر این کشور، نیز اعلام کرد لندن از «حق معترضان در ایران برای اعتراض مسالمتآمیز» حمایت میکند.
همزمان، پریتی پاتل، وزیر امور خارجه دولت سایه و نماینده حزب محافظهکار بریتانیا، در شبکه ایکس اعتراضات را «لحظهای جدی برای خاورمیانه» خواند و گفت سرکوب خشونتبار مردم ایران از سوی «رژیمی مستبد» غیرقابل قبول است و دولت بریتانیا باید در کنار معترضان بایستد و برای همه سناریوها آماده شود.
مواضع اتحادیه اروپا و کشورهای عضو
در اتحادیه اروپا، کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه، با استناد به تصاویر منتشرشده از تهران گفت نیروهای امنیتی ایران واکنشی «نامتناسب و بهشدت سرکوبگرانه» داشتهاند.
او تاکید کرد خشونت علیه معترضان مسالمتجو غیرقابل قبول است و قطع اینترنت همزمان با سرکوب، نشان میدهد رژیم از مردم خود هراس دارد.
در هلند، دیلان یشیلگوز زگریوس، وزیر دادگستری، اعتراضات را «شجاعانه» توصیف کرد و خواستار قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست تروریستی اتحادیه اروپا شد.
همچنین دیوید فانویل، وزیر امور خارجه هلند، با انتشار پیامی در ایکس کشته و زخمی شدن معترضان را «غیرقابلقبول» خواند و تاکید کرد معترضان مسالمتجو حق دارند صدای خود را به گوش جهان برسانند.
در پارلمان اروپا، هانا نویمان، نماینده آلمان، قطع اینترنت را «سلاح حکومت برای پنهانکردن وحشیگری» توصیف کرد و هشدار داد سکوت اروپا به معنای ممکن کردن سرکوب است.
او خواستار اقدام فوری، از جمله قرار دادن سپاه در فهرست تروریستی و توقف اخراج پناهجویان به ایران شد.
در همین چارچوب، روبرتا متسولا، رییس پارلمان اروپا نیز در واکنش به اعتراض سفارت جمهوری اسلامی در بلژیک نوشت آزادی بیان و دسترسی آزاد به اینترنت همان چیزی است که مردم حاضر در خیابانهای ایران خواهان آن هستند.
فرانسه؛ از دولت سابق تا جریانهای سیاسی
در فرانسه، گابریل اتل، نخستوزیر پیشین، اعلام کرد مردم ایران بار دیگر علیه ستم به پا خاستهاند و «همه نگاهها باید به سمت ایران باشد.»
در ادامه واکنشها برونو روتایو، وزیر کشور سابق فرانسه، نیز خواستار حمایت پاریس از مردمی شد که برای رهایی از «حکومت تروریستی» مبارزه میکنند.
همچنین دومینیک دو ویلپن، نخست وزیر پیشین فرانسه، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت مردم ایران در «لحظهای سرنوشتساز» قرار دارند و جمهوری اسلامی که به گفته او در سرکوب و خشونت فرو رفته، «بیش از هر زمان دیگری متزلزل شده است».
دو ویلپن با ستایش از شجاعت مردم ایران از جنبش سبز تا «زن، زندگی، آزادی»، خواستار محکومیت صریح کشتار معترضان و هشدار نسبت به توهم مداخله نظامی خارجی شد و تاکید کرد جامعه جهانی باید بهجای ماجراجویی نظامی، با فشار هدفمند بر دستگاه سرکوب و حمایت از جامعه مدنی، برای یک گذار مسالمتآمیز به رهبری خود ایرانیان تلاش کند.
در سوی دیگر طیف سیاسی، مارین لوپن، رهبر حزب راستگرای اجتماع ملی، تاکید کرد سرکوب خونین نتوانسته شتاب جنبش مردمی ایران را متوقف کند و رژیمی که بر پایه خشونت بنا شده، نمیتواند برای همیشه آرمان آزادی را خاموش کند.
کانادا: این بار متفاوت است
راب الیفانت، دبیر پارلمانی وزیر امور خارجه کانادا، در گفتوگویی اختصاصی با ایراناینترنشنال گفت این اعتراضات با گذشته متفاوت است و اینبار از مادران و پدران تا مغازهداران و سالمندان برای پایان دادن به سرکوب به میدان آمدهاند.
سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری
در سطح بینالمللی، فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، ۱۹ دی در بیانیهای رسمی در ژنو اعلام کرد از گزارشهای مربوط به خشونت، کشتهشدن معترضان و قطع سراسری اینترنت «عمیقا نگران» است.
او خواستار تحقیق «سریع، مستقل و شفاف» درباره همه مرگها شد و درباره قطع اینترنت و ارتباطات سراسری نیز هشدار داد که چنین اقداماتی آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات را تضعیف میکند و بر مستندسازی نقض حقوق بشر و دسترسی به خدمات ضروری و اورژانسی اثر منفی دارد.
کمیته حمایت از روزنامهنگاران (CPJ) نیز از جمهوری اسلامی خواست فورا دسترسی کامل به اینترنت را برقرار کند و نوشت قطع اینترنت در اعتراضات، الگویی تکراری برای خاموش کردن صدای معترضان و مختلکردن پوشش خبری است و جامعه بینالمللی باید ایران را برای پایبندی به تعهدات حقوق بشری پاسخگو کند.
سازمان عفو بینالملل نیز با صدور بیانیهای نسبت به قطع سراسری اینترنت در ایران هشدار داد و اعلام کرد این اقدام با هدف «پنهانکردن ابعاد واقعی نقض فاحش حقوق بشر و جرایم بینالمللی» صورت گرفته است.
ربکا وایت، پژوهشگر آزمایشگاه امنیت عفو بینالملل، گفت قطع کامل اینترنت نهتنها پوششی برای سرکوب مرگبار معترضان است، بلکه «خود یک نقض جدی حقوق بشر» به شمار میرود.
او با یادآوری تجربههای آبان ۱۳۹۸ و خیزش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ تاکید کرد که قطع اینترنت همواره برای ایجاد «تاریکی دیجیتال»، خاموشکردن اعتراضها و تضمین مصونیت عاملان خشونت به کار رفته است.
عفو بینالملل با اشاره به گزارشها درباره افزایش شمار کشتهشدگان، خواستار اقدام فوری دیپلماتیک جهانی شد و هشدار داد تداوم قطع اینترنت، خطر خونریزی بیشتر را در شرایطی که نیروهای امنیتی زیر پوشش خاموشی ارتباطات عمل میکنند، بهشدت افزایش میدهد.
اتریش؛ درخواست برای «خنثیسازی» نیروهای جمهوری اسلامی
در تازهترین واکنش، گونتر فهلینگر یان، رییس «کمیته اتریشی گسترش ناتو» در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «از دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا میخواهم ارتش و نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی را خنثی کند تا مردم ایران آزاد شوند.»
این موضعگیری، از نظر ادبیات و مضمون، یکی از صریحترین درخواستها برای اقدام مستقیم علیه ساختار امنیتی جمهوری اسلامی در میان واکنشهای منتشرشده است.
واکنشها در فضای رسانهای و فناوری
در حوزه فناوری، نیکیتا بیر، رییس بخش محصولات شبکه اجتماعی ایکس، اعلام کرد ایموجی پرچم ایران در این پلتفرم با نماد شیر و خورشید جایگزین خواهد شد؛ اقدامی که به گفته او پس از درخواست کاربران در دستور کار قرار گرفته است.
از سوی دیگر، افغانستاناینترنشنال گزارش داد وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان به رسانهها دستور داده از انتشار اخبار حمایتی از معترضان در ایران و همچنین اخبار منفی درباره جمهوری اسلامی خودداری کنند. این رسانه به نقل از مدیران رسانهای در کابل نوشت چنین دستورالعملی به چند رسانه خصوصی و نیز رسانه ملی افغانستان ابلاغ شده است.
بازتاب گسترده در رسانههای بینالمللی
اعتراضات ۱۸ دی و پیامدهای آن، از جمله قطع اینترنت و واکنشهای سیاسی، بهطور گسترده در رسانههای بزرگ جهانی بازتاب یافته است.
یورونیوز انگلیسی در گزارش ۱۹ دی خود، بر گستردگی اعتراضها پس از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی و سپس «خاموشی سراسری اینترنت» بهعنوان یک نقطه عطف تمرکز کرد و آن را در چارچوب تشدید سرکوب بررسی کرد. این رسانه همچنین واکنشها و مواضع اروپا درباره حق اعتراض و قطع ارتباطات را برجسته کرد.
ایندیپندنت در پوشش زنده خود، تحولات روزانه اعتراضات را بهصورت لحظهبهلحظه دنبال کرده و به همزمانی اعتراضات خیابانی، فشار امنیتی و مسدودسازی اینترنت پرداخت.
سیبیاس نیوز ضمن پرداختن به سخنان خامنهای، موضوع قطع اینترنت را به عنوان بخشی از راهبرد حکومت در سرکوب اعتراضات دانست. این رسانه همزمان، به هشدارهای ترامپ درباره برخورد حکومت با معترضان پرداخت.
اسکای نیوز گزارش خود را با تمرکز بر روایت رسمی جمهوری اسلامی درباره نقش «عوامل خارجی»، نوشت حکومت تلاش میکند اعتراضات مردم را به آمریکا و اسرائیل نسبت دهد.
