در میانه گسترش خیزش ملی ایرانیان، نشریه آتلانتیک نوشته است که تضعیف همزمان داخلی و خارجی جمهوری اسلامی، فرصتی کمسابقه برای تغییر ایجاد کرده؛ فرصتی که به باور این نشریه، میتواند با تصمیمهای سریع و قاطع آمریکا به نقطه عطفی تاریخی تبدیل شود.
نشریه آتلانتیک، در تحلیلی که به تحولات اخیر ایران اختصاص یافته، نوشته اعتراضات کنونی در شرایطی جریان دارد که جمهوری اسلامی بیش از هر زمان دیگری از زمان تاسیس خود در سال ۱۳۵۸، هم در داخل کشور فرسوده و هم در برابر فشار خارجی آسیبپذیر شده است.
آتلانتیک تاکید میکند که این وضعیت، امکان فروپاشی حکومت علی خامنهای را از یک سناریوی نظری به یک احتمال واقعی نزدیک کرده است.
آتلانتیک با اشاره به ویدیویی از اعتراضات بروجرد مینویسد زنی میانسال که در کنار دیگر معترضان راهپیمایی میکرد، با وجود خونآلود بودن صورتش فریاد میزد که «نمیترسم» و «۴۷ سال است که مردهام».
به نوشته این نشریه، این جمله بازتاب احساس مشترک بخش بزرگی از معترضان است؛ مردمی که پس از نزدیک به نیم قرن حاکمیت دینی، خود را در آستانه نوعی تولد دوباره ملی میبینند.
در این تحلیل آمده است که ایران در دو دهه گذشته بارها شاهد اعتراضات گسترده بوده؛ از جنبش سبز در سال ۱۳۸۸ گرفته تا اعتراضات بنزین در ۱۳۹۸ و خیزش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱.
هرچند همه این موجها با سرکوب شدید مواجه شدند، اما به باور تحلیلگران آتلانتیک، تفاوت اعتراضات امروز در بستر آن است: حکومت نهتنها با بحران عمیق اقتصادی و اجتماعی روبهروست، بلکه همزمان تحت فشار بیسابقه خارجی قرار دارد.
نشریه آتلانتیک مینویسد در دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ، جمهوری اسلامی با تحریمهای سنگین، فشار دیپلماتیک و در نهایت اقدام نظامی مستقیم روبهرو شد؛ از جمله مشارکت آمریکا در مرحله پایانی حملات اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران در خرداد ۱۴۰۴.
نتیجه این روند، به گفته نویسندگان، تضعیف جدی پایههای اقتصادی و امنیتی حکومت بوده است.
با این حال، آتلانتیک هشدار میدهد که نباید تصور کرد این افول بهخودیخود به سرنگونی منجر میشود، چرا که حکومت ایران بارها نشان داده برای بقا به خشونت گسترده متوسل میشود.
این نشریه تاکید میکند سیاست «فشار حداکثری» تنها زمانی میتواند به تغییر واقعی منجر شود که با «حمایت حداکثری» از اعتراضات داخلی همراه شود.
آتلانتیک مینویسد حضور میلیونها نفر در خیابانها، امکان تغییر حکومت را بدون تکرار تجربههای پرهزینه اشغال نظامی در عراق و افغانستان فراهم کرده است.
در ادامه این تحلیل آمده است که ایالات متحده باید از اقداماتی که ناخواسته به تبلیغات جمهوری اسلامی کمک میکند پرهیز کند؛ از جمله استفاده از ادبیاتی که اعتراضات را به «آشوب» تقلیل میدهد یا باز کردن دوباره مسیر مذاکراتی که حکومت از آن برای خرید زمان استفاده میکند.
به باور آتلانتیک، پیامهای صریح درباره حمایت از مردم و هشدار به حکومت در برابر سرکوب، نقش مهمی در تضعیف ترس و تقویت روحیه معترضان دارد.
این نشریه همچنین بر ضرورت تشدید فشار اقتصادی تاکید کرده و مینویسد بخش انرژی ایران، شریان اصلی تامین مالی سرکوب است و باید بیش از گذشته محدود شود.
آتلانتیک افزوده است که قطع دسترسی حکومت به منابع مالی، بهطور مستقیم توان نیروهای امنیتی را کاهش میدهد.
در پایان، آتلانتیک نتیجه میگیرد که حتی اگر موج فعلی اعتراضات فروکش کند، بحرانهای ساختاری حلنشده باقی خواهد ماند.
به نوشته این نشریه، هر اعتراض تازه در ایران از نقطه توقف موج قبلی آغاز میشود و به همین دلیل، «فوران بعدی» نه یک احتمال دور، بلکه مسالهای اجتنابناپذیر در آینده نزدیک است.
پایگاه خبری واینت، جمعه ۱۹ دیماه، در تحلیلی با عنوان «آزمون تهران» نوشت اعتراضات جاری نخستین موج ناآرامیها در ایران پس از جنگ اخیر و عملیات موسوم به «طلوع شیران» است، عملیاتی که به گفته ناظران، ضربههایی بیسابقه به ساختار قدرت جمهوری اسلامی وارد کرده است.
واینت تاکید کرده این اعتراضات همزمان با دوره تازه ریاستجمهوری دونالد ترامپ در آمریکا رخ داده؛ رییسجمهوری که بهنوشته این رسانه، در تهران بهعنوان سیاستمداری شناخته میشود که بخشی از تهدیدهایش را عملی میکند.
این گزارش میافزاید بحران عمیق اقتصادی، عامل اصلی خشم عمومی توصیف شده؛ بحرانی که با تورم افسارگسیخته، سقوط ارزش پول ملی و فروپاشی خدمات پایه همراه است.
واینت رسیدن نرخ دلار به حدود یکونیم میلیون ریال را نشانهای روشن از بنبست اقتصادی دانسته است.
به نوشته این رسانه، بحران آب و مشکلات زیستمحیطی، بهویژه در تهران، به نماد ناکارآمدی حکومت تبدیل شده و حتی طرحهایی مانند جابهجایی پایتخت نیز مطرح شده است.
همزمان، تجربه تاریخی نشان میدهد اعتراضات اقتصادی در ایران بهندرت در همین سطح باقی میماند و بهسرعت به مطالبات سیاسی گسترش مییابد؛ روندی که اکنون نیز با شعارهای مستقیم علیه علی خامنهای قابل مشاهده است.
واینت تاکید میکند حکومت تلاش کرده با وعدههایی مانند پرداختهای نقدی محدود و کاهش قیمتها، دامنه اعتراضات را مهار کند، اما این اقدامات در برابر عمق بحران، تاثیر محسوسی نداشته است.
با این حال، کارشناسانی که این رسانه به آنها استناد کرده، نبود رهبری سازمانیافته و ساختار منسجم مخالفان را مانع اصلی تغییر بنیادین میدانند.
در ادامه این تحلیل آمده است که جمهوری اسلامی اکنون با همزمانی تهدیدهای داخلی و خارجی روبهروست؛ وضعیتی که پیشتر تجربه نکرده بود.
با این حال، واینت مینویسد حکومت از پیامدهای هرگونه ماجراجویی خارجی آگاه است و میداند چنین اقدامی میتواند به ضربهای تعیینکننده منجر شود.
جمعبندی این گزارش آن است که حتی در صورت فروکش کردن موج کنونی، زمینههای نارضایتی همچنان باقی خواهد ماند.
به نوشته واینت، هر اعتراض تازه از نقطه پایان اعتراض قبلی آغاز میشود و به همین دلیل، فوران بعدی نه یک احتمال دور، بلکه مسالهای اجتنابناپذیر است.
ویدیوهای رسیده از داخل ایران، با وجود اختلال شدید اینترنت و قطع تماسهای بینالمللی، نشان میدهد که معترضان در تهران، کرج، اصفهان، شیراز، سنندج، رشت و سایر شهرها روز جمعه و بهویژه در شامگاه جمعه ۱۹ دی بار دیگر به خیابانها آمدند.
این حضور دوباره در حالی رقم خورد که دیکتاتور تهران ساعاتی پیشتر معترضان را «آشوبگر» و «مزدور» خوانده و خواستار برخورد قاطع با آنان شده بود؛ موضعی که بهسرعت در تیتر و تحلیل رسانههای جهانی بازتاب یافت.
تهدیدها مردم را متوقف نکرد
بخش قابل توجهی از رسانههای بینالمللی، از جمله اکونومیست، گاردین و اسکای نیوز در گزارشهای جمعه ۱۹ دی خود تاکید کردند که تهدیدهای آشکار رهبر جمهوری اسلامی و تشدید سرکوب نهتنها مانع اعتراضات نشد، بلکه حضور مردم در خیابانها را معنادارتر کرد.
این رسانهها نوشتند ادامه اعتراضات پس از سخنان خامنهای نشان میدهد که شکاف میان حکومت و جامعه عمیقتر از آن است که با ادبیات امنیتی و ارعاب پر شود.
گزینههای حکومت رو به پایان است
نشریه اکونومیست در تحلیل ۱۹ دی خود نوشت که تداوم اعتراضات، بهویژه پس از قطع اینترنت تهدیدهای رهبر جمهوری اسلامی، نشان میدهد حکومت ایران وارد مرحلهای شده که ابزارهایش برای مهار بحران محدودتر از گذشته است.
این نشریه تاکید کرد که نه سرکوب گسترده و نه امتیازهای مقطعی اقتصادی، تاکنون نتوانسته خشم عمومی را فروبنشاند و ادامه اعتراضات در شرایط امنیتی، نشانهای از عمق نارضایتی اجتماعی است.
اکونومیست با اشاره به شعارهای آشکار سیاسی در خیابانها نوشت که اعتراضات اخیر دیگر تنها واکنشی به فشار اقتصادی نیست، بلکه به چالشی مستقیم علیه ساختار قدرت تبدیل شده است.
گاردین نیز نوشت افزایش شدت برخوردها و تهدیدهای قضایی، مانع بازگشت مردم به خانهها نشد و حضور دوباره معترضان در خیابانها نشان میدهد جنبش اعتراضی وارد فاز پایدارتری شده است.
قطع اینترنت؛ نگرانی از سرکوب در «تاریکی»
یکی از محورهای اصلی پوشش رسانههای بینالمللی، قطع سراسری اینترنت در ایران است. اسکای نیوز با تیتر «حکومت تهدید به مرگ میکند»؛ گزارش داد که این اقدام حکومت، علاوه بر مختلکردن ارتباط معترضان، امکان اطلاعرسانی مستقل را نیز بهشدت کاهش داده و نگرانیها درباره پنهانماندن سرکوب را افزایش داده است.
این شبکه بریتانیایی به نقل از نهادهای پایش اینترنت و یک پژوهشگر در اندیشکده واشینگتن نوشت که قطع اینترنت میتواند «جهان را از دیدن اعتراضات» محروم کند و همزمان «پوششی» برای خشونت نیروهای امنیتی ایجاد کند.
بیبیسی انگلیسی نیز در گزارشهای خود نوشت که اختلال اینترنت، کار راستیآزمایی را دشوار کرده، اما شواهد موجود نشان میدهد اعتراضات در چندین شهر ایران ادامه دارد.
سخنان خامنهای در قاب رسانههای غربی
سخنان خامنهای در روز جمعه، یکی از پربازتابترین موضوعات خبری جمعه ۱۹ دی بود. واشینگتنپست در این خصوص نوشت که رهبر جمهوری اسلامی با نسبتدادن اعتراضات به «دشمنان خارجی»، تلاش کرد روایت امنیتی حکومت را تقویت کند؛ اما همزمان ادامه حضور مردم در خیابانها نشان میدهد این روایت برای بخش بزرگی از جامعه پذیرفتنی نیست.
این روزنامه آمریکایی همچنین به همزمانی سخنان خامنهای با قطع اینترنت و افزایش گزارشها از کشتهشدن معترضان اشاره کرد و نوشت که این ترکیب، فشار بینالمللی بر تهران را تشدید میکند.
یادآور سقوط دیوار برلین
در اروپا، واکنشها ترکیبی از هشدار سیاسی و نگاه تاریخی است. یودونیوز انگلیسی با انتشار تصاویر رسیده از ایران، فضای اعتراضات را با لحظات تاریخی تغییرات بزرگ در اروپا، از جمله روزهای منتهی به سقوط دیوار برلین، مقایسه کرد و نوشت تداوم حضور مردم در خیابانها، حتی در شرایط قطع ارتباطات، پیام روشنی درباره عمق نارضایتی اجتماعی دارد.
همزمان، مقامهای اروپایی در اظهارنظرهایی خواستار خویشتنداری نیروهای امنیتی ایران و احترام به حق اعتراض مردم شدند.
جرقهای که به بحران سیاسی تبدیل شد
تحلیلهای رسانهای بارها به نقش بحران اقتصادی و سقوط ارزش ریال در شکلگیری اعتراضات اشاره کردند. وبسایت فارین پالیسی در گزارشی نوشت که سقوط ارزش ریال و فشار بیسابقه بر معیشت مردم، جرقه اصلی اعتراضات بود، اما آنچه امروز در خیابانها دیده میشود، عبور جامعه از مطالبات اقتصادی است.
به نوشته این نشریه، سرعت عبور اعتراضات از مقوله معیشت و ادامه آن پس از تهدیدهای مستقیم رهبر جمهوری اسلامی نشان میدهد شکاف میان حکومت و مردم از سطح سیاستهای اقتصادی فراتر رفته و به بحران مشروعیت رسیده است.
مرور پوشش رسانههای بینالمللی در سیزدهمین روز اعتراضات مردم در ایران و دومین روز فراخوان شاهزاده رضا پهلوی نشان میدهد روایت غالب حاکی از ادامه اعتراضات با وجود سرکوب و قطع اینترنت، تغییر ماهیت مطالبات از ماهیت اقتصادی به سیاسی و قرارگرفتن حکومت ایران در موقعیتی که گزینههایش برای مدیریت بحران محدودتر از هر زمان دیگری است.
رسانههای بینالمللی تداوم حضور مردم در خیابانها را نشانه فرسایش ابزارهای سرکوب و ورود بحران ایران به مرحلهای تازه ارزیابی کردند.
