بارت دی وور، نخستوزیر بلژیک، در پستی به فارسی در ایکس نوشت: «ایرانیان شجاع پس از سالها سرکوب و دشواریهای اقتصادی همچنان در راه آزادی ایستادگی میکنند. آنان شایسته حمایت کامل ما هستند. خاموش کردن صدای آنان با خشونت غیرقابلقبول است.»
روزنامه هاآرتص چهارشنبه ۱۸ دیماه در گزارشی تحلیلی نوشت آنچه امروز در خیابانها و بازارهای ایران دیده میشود، صرفا واکنشی مقطعی به گرانی نیست، بلکه نتیجه انباشتهشدن سالها کسری بودجه، تحریم، سوءمدیریت و سیاستهای خارجی پرهزینهای است که زندگی روزمره مردم را به بنبست رسانده است.
هاآرتص با استناد به روایتهای شهروندان تهرانی مینویسد سقوط سریع ارزش ریال در ماههای اخیر، بهویژه پس از جنگ کوتاه اما شوکآور با اسرائیل، موجی از وحشت اقتصادی ایجاد کرده است.
بسیاری از کسبه و صاحبان مشاغل خرد، برای حفظ ارزش داراییهای خود، به خرید کالاهای بادوام یا ارز روی آوردهاند و همزمان فعالیت اقتصادی را متوقف کردهاند.
به گفته یکی از بازاریان، فروش کالا عملا بیمعنا شده، زیرا جایگزینی آن حتی یک روز بعد، با قیمتی بسیار بالاتر ممکن است.
این شرایط باعث شده بازار سنتی تهران، که معمولا نماد محافظهکاری و ثبات است، اینبار به یکی از کانونهای اعتراض تبدیل شود؛ اتفاقی که به باور تحلیلگران هاآرتص، از نظر تاریخی اهمیت ویژهای دارد.
در ادامه گزارش آمده است که اعتراضات بهسرعت از شهرهای بزرگ فراتر رفته و به مناطق مختلف کشور گسترش یافته است. شعارها نیز از مطالبات معیشتی عبور کرده و مستقیما مشروعیت کل نظام سیاسی را هدف گرفتهاند.
هاآرتص تاکید میکند حضور بازاریان در کنار اقشار کمدرآمد، کارگران و طبقه متوسط شهری، نشاندهنده شکلگیری نوعی همگرایی اجتماعی کمسابقه است؛ همگراییای که پیشتر تنها در بزنگاههای تاریخی مانند انقلاب ۱۳۵۷ مشاهده شده بود.
این روزنامه اسرائیلی بخش مهمی از بحران کنونی را به پیامدهای جنگ ۱۲روزه نسبت میدهد؛ جنگی که به گفته هاآرتص، نهتنها خسارات امنیتی و روانی بهجا گذاشت، بلکه ضربهای جدی به اعتماد عمومی وارد کرد.
پس از این جنگ، بازار سرمایه ایران شاهد خروج گسترده سرمایههای خرد بود و دخالتهای دولت، بورس را به فضایی «مصنوعی و غیرقابل پیشبینی» تبدیل کرد. همزمان، نگرانی از بازگشت تحریمهای شدیدتر، کمبود آب و برق و سهمیهبندی انرژی، فضای نااطمینانی را تشدید کرده است.
هاآرتص با اشاره به گزارشهای رسمی در داخل ایران مینویسد کسری ساختاری بودجه و اتکای دولت به استقراض از بانک مرکزی، تورم مزمن را به بخشی دائمی از زندگی مردم تبدیل کرده است.
افزایش مداوم مالیاتها در اقتصادی راکد، فشار مضاعفی بر کسبوکارها وارد کرده و چرخهای معیوب از تورم، کاهش قدرت خرید و هجوم به بازار ارز ایجاد کرده است.
به نوشته این روزنامه، دولت عملا گزینهای جز به تعویق انداختن بحران ندارد و این تعویق، هزینههای اجتماعی سنگینتری به همراه آورده است.
در بخش دیگری از گزارش، هاآرتص به افزایش شدید قیمت مواد غذایی اشاره میکند و مینویسد حتی اقلامی مانند تخممرغ، که زمانی غذای ارزان محسوب میشد، اکنون برای بسیاری از خانوادهها به کالایی لوکس تبدیل شده است.
با ثابت ماندن دستمزدها و جهش هفتگی قیمتها، بخش بزرگی از جامعه تنها در پی تامین حداقلهای معیشتی است.
به باور نویسنده هاآرتص، همین شکاف عمیق میان وعدههای رسمی و واقعیت زندگی روزمره، سوخت اصلی اعتراضاتی است که نشانهای از فروکش کردن آنها دیده نمیشود.
وبسایت واینت پنجشنبه ۱۸ دی در تحلیلی نوشت که به گفته یک مقام ارشد امنیتی اسرائیل، هرچند از نظر نظامی دلایل کافی برای آغاز یک عملیات وسیع بهمنظور خلع سلاح حزبالله وجود دارد، اما در مقطع کنونی، چنین اقدامی میتواند به نفع تهران تمام شود و به حکومت ایران فرصت دهد فشارهای ناشی از ناآرامیهای داخلی را به حاشیه براند.
این مقام که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، به واینت گفت اسرائیل ارزیابی کرده است که یک جنگ فراگیر در لبنان ممکن است تمرکز جهانی را از اعتراضاتی که مشروعیت جمهوری اسلامی را به چالش کشیده، منحرف کند.
او تاکید کرد: «ما نمیخواهیم ناخواسته به ایران کمک کنیم تا روایت بحران داخلی خود را تغییر دهد.» به گفته او، اسرائیل با دقت تحولات ایران را دنبال میکند و از هر اقدامی که بتواند به تضعیف جنبش اعتراضی منجر شود، پرهیز دارد.
در همین حال، مقامهای اسرائیلی هشدار میدهند که حزبالله با حمایت مستقیم حکومت ایران در حال بازسازی توان نظامی خود است.
به گزارش واینت، منابع امنیتی میگویند انتقال منابع مالی از تهران به حزبالله ادامه دارد و نیروهای وابسته به نیروی قدس سپاه پاسداران، گاه با پوشش دیپلماتیک، وارد لبنان میشوند.
از نگاه اسرائیل، دولت لبنان توان یا اراده لازم برای جلوگیری از این روند را ندارد و همین مساله تردیدها درباره کارآمدی هرگونه توافق آتشبس را افزایش داده است.
با وجود این نگرانیها، اسرائیل در حال حاضر ترجیح میدهد بهجای آغاز یک عملیات تمامعیار، سیاست حملات محدود و هدفمند را ادامه دهد؛ راهبردی که در محافل امنیتی اسرائیل از آن بهعنوان نسخه تقویتشده سیاست «مهار تدریجی» یاد میشود.
این رویکرد بر انجام حملات دقیق علیه زیرساختها و فرماندهان حزبالله تمرکز دارد، بدون آنکه منطقه را وارد جنگی گسترده کند. به گفته این مقام، «در کوتاهمدت برنامهای برای عملیات بزرگ وجود ندارد، هرچند تحولات میدانی میتواند همه محاسبات را تغییر دهد.»
واینت همچنین گزارش داد که دفتر بنیامین نتانیاهو ادعاهای مطرحشده از سوی ارتش لبنان درباره خلع سلاح حزبالله در جنوب رود لیتانی را رد کرده و این اقدامات را ناکافی دانسته است.
به گفته مقامهای اسرائیلی، هرچند برخی گامهای اولیه برداشته شده، اما حزبالله همچنان انبارهای سلاح، شبکه تونلهای زیرزمینی و توان موشکی خود را حفظ کرده و روند خلع سلاح واقعی آغاز نشده است.
در ارزیابیهای ارتش اسرائیل، یگان ویژه رضوان حزبالله که برای نفوذ به خاک اسرائیل آموزش دیده بود، بهشدت تضعیف شده و دیگر توان اجرای حملات گسترده فرامرزی را ندارد.
با این حال، حزبالله همچنان قادر است حملات محدود، از جمله شلیک راکتهای کوتاهبرد، عملیات ضدزره و یورشهای موضعی انجام دهد. مقامهای اسرائیلی تاکید میکنند این توان باقیمانده نباید دستکم گرفته شود.
در بعد منطقهای، اسرائیل معتقد است اعتراضات گسترده در ایران میتواند نفوذ تهران در لبنان و سایر نقاط خاورمیانه را کاهش دهد.
به همین دلیل، به گزارش واینت، تلآویو در حال حاضر راهبردی محتاطانه را در پیش گرفته تا بدون دخالت مستقیم در تحولات ایران، از هر اقدامی که بتواند به تضعیف معترضان ایرانی منجر شود، خودداری کند.
این محاسبه، به گفته ناظران، نشاندهنده پیوند فزاینده میان تحولات داخلی ایران و موازنههای امنیتی در مرزهای شمالی اسرائیل است.
روزنامه گاردین نوشت ایران شامگاه پنجشنبه همزمان با گسترش اعتراضات سراسری به وضعیت اقتصادی، با قطع کامل اینترنت روبهرو شد؛ اقدامی که به گفته نهادهای ناظر، پیشتر نیز بهعنوان ابزاری برای مهار و سرکوب اعتراضات به کار گرفته شده بود.
بر اساس این گزارش، اختلالهای اینترنتی ابتدا از شهرهایی مانند کرمانشاه آغاز شد و سپس سراسر کشور را فرا گرفت.
سازمان «حقوق بشر ایران» اعلام کرد از آغاز اعتراضات در اواخر دسامبر تاکنون دستکم ۴۵ معترض، از جمله هشت کودک، به دست نیروهای امنیتی کشته شدهاند.
گاردین همچنین به اعتصاب عمومی در مناطق کُردنشین و دهها شهر دیگر، تعطیلی گسترده بازارها و گسترش تجمعها به هر ۳۱ استان کشور اشاره کرد و نوشت این تحولات نشان میدهد جنبش اعتراضی با وجود سرکوبها همچنان ادامه دارد.
به نوشته این روزنامه، پایین کشیدن مجسمه قاسم سلیمانی در استان فارس، بازتاب نمادینی از عمق خشم معترضان بود.
در همین حال، «میدلیستفروم» با انتشار اظهارات گِرِگ رومن، مدیر اجرایی این اندیشکده، گزارش داد اعتراضات کنونی ایران وارد مرحلهای کمسابقه شده و اکنون ۲۹ استان از ۳۱ استان کشور را دربر گرفته است.
رومن تاکید کرد این موج اعتراضی ترکیبی از تجربه اعتراضات سالهای ۱۳۸۸، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ است که با بحران شدید اقتصادی، سقوط ارزش پول ملی و خشم عمومی از فساد و سرکوب اجتماعی درهم آمیخته است.
به گفته او، حضور بازاریان در خط مقدم اعتراضات و پیوستن هفت حزب سیاسی کُرد به اعتصابها، نشانهای مهم از گسترش جغرافیایی و سیاسی جنبش و یکی از جدیترین چالشها برای جمهوری اسلامی از زمان استقرار آن به شمار میرود.
رومن همچنین هشدار داد مشروعیتبخشی خارجی به حکومت ایران میتواند به تضعیف معترضان بینجامد و تاکید کرد آینده سیاسی کشور باید به دست خود ایرانیان رقم بخورد.
روزنامه اورشلیمپست نیز در گزارشی به واکنش مقامهای سیاسی آمریکا پرداخت و نوشت جکی روزن، سناتور دموکرات ایالت نوادا، جمهوری اسلامی را نهتنها تهدیدی برای اسرائیل بلکه عاملی بیثباتکننده در سطح جهانی توصیف کرده است.
او با حمایت صریح از معترضان ایرانی خواستار اقدام عملی جامعه جهانی، از جمله تضمین دسترسی مردم ایران به اینترنت و ارتباط با جهان خارج، شد و هشدار داد نباید به حکومت ایران اجازه داده شود علیه شهروندان معترض خود دست به سرکوب تلافیجویانه بزند.
روزن همچنین بر نقش تحریمها و فشار هماهنگ بینالمللی برای مهار برنامه موشکی، هستهای و شبکه نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی تاکید کرد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز گزارش داد شامگاه پنجشنبه و در پی فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، ولیعهد پیشین در تبعید، ساکنان تهران و شماری از شهرهای دیگر از داخل خانهها و در خیابانها شعار دادند؛ رخدادی که به گفته این خبرگزاری نشانه مرحله تازهای از تشدید اعتراضات سراسری است.
آسوشیتدپرس نوشت همزمان با آغاز این تجمعها، اینترنت و خطوط تلفن قطع شد و تعطیلی بازارها و پیوستن بازاریان به اعتراضات، فشار بر حکومت و علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، را افزایش داده است.
این خبرگزاری در عین حال تاکید کرد اعتراضات همچنان فاقد رهبری متمرکز است، اما در شرایط سقوط شدید ارزش پول ملی و بحران اقتصادی، خشم عمومی علیه حکومت وارد مرحلهای حساس شده که میتواند یکی از مهمترین چالشهای جمهوری اسلامی در سالهای اخیر باشد.
بر اساس آمارها و گزارشهای منتشرشده از سوی سازمانهای حقوقبشری تا شامگاه پنجشنبه ۱۸ دی، دستکم ۴۶ معترض در خیابانهای ایران به دست نیروهای سرکوب کشته شدهاند.
ایراناینترنشنال توانسته با راستیآزمایی، بخشی از این آمار را تایید کند و مابقی آن نیز در دست راستیآزمایی است.
به عنوان نمونه، ایراناینترنشنال توانست جان باختن سعید توکلیان، معترض جان باخته در شیراز را تایید کند که به دست نیروهای امنیتی کشته شده است.
این در حالی است که حکومت تلاش داشت که او را «بسیجی» بخواند، اما این معترض از ناحیه گردن هدف گلوله نیروهای سرکوب قرار گرفت.
بررسیهای ایراناینترنشنال نشان میدهد دستکم دهها تن دیگر از معترضان نیز در اثر شلیک گلولههای جنگی و ساچمهای نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی زخمی شدهاند.
این در حالی است که طبق اطلاعات دریافتی از تجمعات پنجشنبه شب، در چندین شهر و محله از جمله درهدراز در کرمانشاه، نازیآباد در تهران، گنبد کاووس در گلستان، کازرون در استان فارس، دهدشت در چهارمحال و بختیاری، سمنان، آستانه اشرفیه در گیلان و مشهد گزارشهایی از تیراندازی به معترضان منتشر شده است.
سازمان حقوق بشر ایران: تاکنون دستکم ۴۵ معترض کشته شدند
همزمان، منابع مختلف حقوق بشری گزارشها و آمارهای خود را از جانباختگان اعلام میکنند.
سازمان حقوق بشر ایران شامگاه پنجشنبه ۱۸ دی اعلام کرد که از آغاز اعتراضات تاکنون دستکم ۴۵ معترض، ازجمله ۸ کودک، کشته و صدها تن مجروح شدهاند.
بر اساس گزارش این سازمان، ۱۳ نفر از معترضان روز ۱۷ دیماه کشته شدند.
سازمان حقوق بشر ایران نوشت که نیروهای حکومتی در برخورد با معترضان از سلاح جنگی استفاده و همچنین اقدام به بازداشت گسترده و دستهجمعی معترضان در برخی شهرها کردهاند.
این سازمان تعداد بازداشتشدگان اعتراضات اخیر را «بیش از دوهزار نفر» اعلام کرد.
محمود امیریمقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، در اینباره گفت: «شواهد نشان میدهند که دامنه سرکوب معترضان هر روز خشنتر و گستردهتر میشود. سازمان ملل متحد و جامعه جهانی مسئولیت دارند با واکنشی قاطع در چارچوب قوانین بینالمللی، مانع از کشتار گسترده معترضان شوند.»
احتمال افزایش جانباختگان در شامگاه پنجشنبه
احتمال افزایش جانباختگان به ویژه در شامگاه پنجشنبه همزمان با پاسخ مردم به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی بیشتر شده است، زیرا گزارشها حاکی از شنیده شدن صدای تیراندازی در نقاط مختلف کشور است.
بر اساس ویدیو منتشرشده در رسانههای اجتماعی، ماموران سرکوبگر جمهوری اسلامی در حال تیراندازی به معترضان در منطقه نازیآباد تهران بودند.
یک مخاطب نیز از دهدشت به ایران اینترنشنال گفت که در میدان مرکزی شهر، نیروهای امنیتی با گلوله جنگی و ساچمهای به سوی معترضان شلیک کرده و گاز اشکآور پرتاب کردند.
یک مخاطب دیگر از سمنان گفت: «رأس ساعت هشت شب برق شهر قطع و صدای تیراندازی شنیده شد.»
ویدیوهای رسیده به ایران اینترنشنال نشان میدهد در نقاطی از ایران ماموران حکومتی با مردمی که برای اعتراض به مقابل فرمانداریها و اماکن سیاسی حکومت رفته بودند، درگیر شدند.
بنا بر این گزارشها، در دامغان، تاکستان، کرمانشاه، آشخانه و برخی دیگر شهرها نیروهای حکومت به سمت مردم حملهور شدند.
همچنین سازمان حقوق بشر ایران شامگاه پنجشنبه با انتشار ویدیویی، از تیراندازی نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی به سوی معترضان در کازرون خبر داد.
