روزنامه اورشلیمپست در گزارشی نوشت نشانههایی دریافت کرده که نشان میدهد ایالات متحده در حال بررسی نوعی مداخله در اعتراضات جاری در ایران است. نشریه سان نیز از برخی جابهجاییها و اقدامات نظامی آمریکا گزارش داده و ارتباط این اقدامات با اعتراضات کنونی در ایران را منتفی ندانسته است.
همزمان، اسرائیل نیز در حال ارزیابی این موضوع است که آیا کنار رفتن نیکلاس مادورو، رهبر ونزوئلا، میتواند زمینه اقدام علیه جمهوری اسلامی را نیز فراهم کند یا خیر.
اورشلیمپست دوشنبه ۱۵ دی نوشت که اسرائیل از مداخله آمریکا در ونزوئلا غافلگیر شده و این اقدام محاسبات اسرائیل را درباره آنچه ممکن است در جمهوری اسلامی ایران رخ دهد، دچار تغییر کرده است.
تا پیش از این اقدام دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بیشتر مقامهای اسرائیلی اعتراضات علیه علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، را الزاما در آستانه رسیدن به سطحی که بتواند به تغییر حکومت منجر شود، نمیدانستند.
در واقع، اعتراضات بهتنهایی همچنان از نگاه اسرائیل و آمریکا برای سرنگونی خامنهای کافی تلقی نمیشوند، اما پس از ربوده شدن نیکلاس مادورو، رهبر ونزوئلا، این ارزیابی ممکن است تغییر کرده باشد.
بررسی گزینههای تغییر رژیم
بهنوشته اورشلیمپست نشانههایی وجود دارد که نشان میدهد واشینگتن در حال سنجش نوعی مداخله هدفمند برای کمک به جنبش اعتراضی بهمنظور عبور از سد حکومت در ایران است.
اسرائیل نیز در حال بررسی این موضوع است که آیا کنار رفتن مادورو میتواند اقدام علیه حکومت ایران را ممکن کند یا نه. بهطور مشخصتر، موساد بهصورت علنی در توییتر اذعان کرده است که در میدان، به معترضان ایرانی کمک کرده است. جمهوری اسلامی نیز مدعی شده که حتی یکی از این ماموران را بازداشت کرده است.
علاوه بر این، گیلا گملیل، وزیر علوم و فناوری اسرائیل که پیشتر وزیر اطلاعات بوده و مسئولیتهایی در پرونده ایران داشته است، اخیراً در مقالهای در اورشلیمپست نوشت: «جهان باید… مردم ایران را بهعنوان کلید ثبات پایدار منطقه به رسمیت بشناسد و از آرمانهای آنان برای حقوق بشر، آزادی و حق تعیین سرنوشت حمایت کند؛ نه فقط با کلمات و همدردی، بلکه از طریق اقدامات ملموس، هرجا و هر زمان که ممکن است.»
او افزود:«تاریخ نشان میدهد رژیمهایی که بر پایه ترس بنا شدهاند، سرانجام فرو میریزند. وقتی آن لحظه در ایران فرا برسد، پرسش این نخواهد بود که آیا تغییر اجتنابناپذیر بود یا نه، بلکه این خواهد بود که آیا جهان به آمادهسازی زمینه برای آیندهای بهتر کمک کرد یا خیر.»
این سخنان نشاندهنده حمایت از اقدام عملی، و نه صرفا ابراز همدردی لفظی است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نیز پس از اقدامات آمریکا در ونزوئلا یک نشست امنیتی ویژه برگزار کرد.
بنی گانتس، وزیر دفاع پیشین اسرائیل، دوشنبه بهصراحت خواستار مداخله اسرائیل و آمریکا در ایران به نفع معترضان ایرانی شد تا یا حکومت را وادار به تسلیم کند یا آن را سرنگون سازد.
در ماه ژوئن، هم مقامهای آمریکایی و هم اسرائیلی بهطور یکپارچه با تلاش برای تغییر رژیم مخالف بودند و تمرکز اصلی آنها بر آسیب زدن به برنامه هستهای ایران و کاهش توانایی تهران برای واکنش تلافیجویانه به حملات علیه این برنامه بود.
با این حال، تلاشهای ضعیف تهران برای بازیابی خود پس از حملات ماه ژوئن، گسترش جنبش اعتراضی، و توانایی سریع آمریکا برای تاثیرگذاری بالقوه بر مسیر سیاست ونزوئلا از طریق استفاده از نیروی نظامی، بدون نیاز به یک تهاجم زمینی گسترده، ممکن است این محاسبات را تغییر داده باشد.
بهنوشته اورشلیمپست بر اساس این نشانهها، اکنون به نظر میرسد مقامهای هر دو کشور در حال بررسی گزینههای جدید هستند. این احتمال وجود دارد که آمریکا از نوعی تهدید به استفاده از زور، و حتی بهکارگیری نیروی محدود، برای جلوگیری از سرکوب جنبش اعتراضی از سوی خامنهای استفاده کند تا به این جنبش فرصت بیشتری برای رشد بدهد.
جابهجاییهای نظامی آمریکا
در همین حال نشریه سان بریتانیا در گزارشی با اشاره به هشدار اخیر دونالد ترامپ به جمهوری اسلامی مبنی بر دخالت آمریکا در صورت کشتار معترضان در ایران، گزارش داد تعدادی از جتهای نظامی و نیروهای ویژه آمریکا به بریتانیا و آلمان منتقل شدهاند.
این نشریه افزوده که این جابهجایی احتمالا به وضعیت فعلی ایران مربوط باشد.
طبق این گزارش، هواپیماهای سی-۱۷ گلوبمستر و دو هواپیمای ایسی-۱۳۰ از هنگ ۱۶۰ عملیات ویژه هوانوردی در پایگاه هوایی راف فیرفورد انگلستان فرود آمدهاند.
سان نوشت این جابهجایی با تحرکات نیروی هوایی آمریکا پیش از بمباران تاسیسات هستهای در جنگ ۱۲ روزه همخوانی دارد.
در گزارش سان آمده است: «گمان میرود این جنگندهها در پی علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، باشند که با اعتراضات گسترده روبهرو است.»
در پایان این گزارش اشاره شده است: «معمولا هنگ ۱۶۰ ماموریتهای واکنش سریع و پرخطر علیه اهداف با ارزش بالا را بر عهده دارد.»
دونالد ترامپ هشدار داد اگر نیروهای جمهوری اسلامی دست به کشتار معترضان بزنند، ایالات متحده واکنشی «بسیار سخت» نشان خواهد داد.
این دومین هشدار جدی رییسجمهوری آمریکا طی روزهای گذشته در واکنش به اعتراضات سراسری در ایران است.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
