خبرگزاری رویترز به نقل از چهار دیپلمات غربی گزارش داد که بریتانیا، فرانسه و آلمان احتمالا از روز پنجشنبه روند فعالسازی مکانیسم ماشه را آغاز میکنند اما امیدوارند تهران ظرف ۳۰ روز تعهداتی درخصوص برنامه هستهای خود ارائه دهد که آنها را قانع کند که اقدام عملی را تعویق اندازند.
در این گزارش آمده سه کشور اروپایی روز سهشنبه با نمایندگان جمهوری اسلامی دیدار کردند تا دیپلماسی هستهای را پیش از آنکه مهلت فعالسازی مکانیسم ماشه در اواسط اکتبر منقضی شود، احیا کنند.
سه دیپلمات اروپایی و یک دیپلمات غربی به رویترز گفتند گفتوگوهای سهشنبه با ایران تعهدات کافی و ملموسی به همراه نداشت، هرچند هنوز امکان ادامه دیپلماسی در هفتههای آینده وجود دارد.
غرب، جمهوری اسلامی را متهم میکند که توافق هستهای ۲۰۱۵ با قدرتهای جهانی، موسوم به برجام، را نقض کرده است؛ توافقی که با هدف جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای منعقد شد.
کشورهای غربی میگویند پیشرفت برنامه هستهای ایران فراتر از نیازهای غیرنظامی است، اما تهران این اتهام را رد میکند. روند فعال کردن مکانیسم ماشه در سازمان ملل ۳۰ روز به طول میانجامد و اگر این اقدام انجام گیرد تحریمهای گسترده سازمان ملل در حوزههای مالی، بانکی، انرژی و دفاعی ایران دوباره برقرار میشود.
یک دیپلمات غربی که نخواست نامش فاش شود، گفت: «مذاکرات واقعی زمانی آغاز خواهد شد که نامه به شورای امنیت ارسال شود.»
سخنگوی وزارت امور خارجه آلمان اعلام کرد فعال کردن روند ماشه همچنان یکی از گزینههای سه کشور اروپایی است.
تهران هشدار داده است در صورت بازگرداندن تحریمها «پاسخ سختی» خواهد داد.
بازگشت بازرسان هستهای
رسانههای دولتی ایران چهارشنبه پنجم شهریور گزارش دادند بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای نخستینبار پس از تعلیق همکاریهای تهران در پی حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه، وارد ایران شدهاند.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، سهشنبه چهارم شهریور گفت که نخستین تیم بازرسان به ایران رفته، اما هنوز توافقی درباره دامنه فعالیت آنها یا دسترسیشان به تاسیسات هستهای حاصل نشده است.
شماری از نمایندگان مجلس شورای اسلامی ورود بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ایران را محکوم و تهدیسد کردند که علیه دولت مسعود پزشکیان اعلام جرم خواهند کرد.
عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی گفت که ورود بازرسان آژانس به ایران، با تصمیم شورای عالی امنیت ملی انجام شده است.
او گفت حضور این بازرسان در ایران، «صرفا برای نظارت بر تعویض سوخت نیروگاه بوشهر» صورت گرفته است.
عراقچی تاکید کرد: «هیچ توافق جدیدی بین ایران و آژانس هنوز نهایی نشده است.»
موضوع حضور نمایندگان آژانس در ایران، در جلسه علنی چهارشنبه پنجم شهریور مجلس شورای اسلامی حاشیهساز شد و درگیری لفظی محمدتقی نقدعلی، نماینده خمینیشهر با محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی را در پی داشت.
نقدعلی گفت مصوبه مجلس برای حضور بازرسان آژانس انرژی اتمی در کشور باید رعایت شود و کسی که خلاف آن عمل کند «مجرم» است.
قالیباف تذکر او را «خارج از دستور و برخلاف آییننامه داخلی» خواند و گفت قانون الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس رعایت شده است.
سه کشور اروپایی یشنهاد کردهاند در صورت ازسرگیری کامل بازرسیهای سازمان ملل و آغاز گفتوگو با آمریکا، اجرای روند ماشه تا شش ماه به تعویق بیفتد. این بازرسیها قرار است همچنین درباره ذخایر بزرگ اورانیوم غنیشده ایران که از زمان حملات اسرائیل و آمریکا اطلاعی از آن در دست نیست، شفافسازی کند.
طبق گزارش آژانس، ایران تا پیش از حملات ۲۳ خرداد اسرائیل، اورانیوم را تا خلوص ۶۰ درصد غنی کرده و به میزان کافی برای ساخت شش سلاح هستهای (در صورت پالایش بیشتر تا حدود ۹۰ درصد) ذخیره داشته است. هرچند ساخت واقعی یک سلاح زمانبر است و آژانس تاکید کرده نمیتواند صلحآمیز بودن کامل برنامه هستهای ایران را تضمین کند، اما شواهد معتبری از وجود پروژه تسلیحاتی هماهنگ در جمهوری اسلامی ندارد.
ایران و آمریکا پیش از جنگ ۱۲ روزه پنج دور مذاکره برگزار کرده بودند. یکی از دیپلماتها به رویترز گفت جمهوری اسلامی در نشست سهشنبه با سه کشور اروپایی نشانههایی از آمادگی برای ازسرگیری گفتوگو با واشینگتن نشان داد.
یک منبع ایرانی نیز، با تکرار سخنان عباس عراقچی گفت تهران تنها در صورتی به مذاکرات بازمیگردد که «آمریکا تضمین دهد در طول گفتوگوها هیچ حمله نظامی صورت نگیرد.»
حسن مرتضوی، فرمانده قرارگاه قدس نیروی زمینی سپاه پاسداران، اعلام کرد یک نفر از نیروهای نظامی حکومت در درگیری چهارشنبه پنجم شهریور در سیستان و بلوچستان کشته شده است.
مرتضوی اشاره کرده که طی عملیاتی در سه شهرستان ایرانشهر، خاش و سراوان هشت نفر که آنها را «تروریست» خواند، کشته شده و یک فرد گروگان نیز آزاد شده است.
او همچنین از بازداشت تعدادی از افراد مسلح در جریان این درگیریها خبر داد اما به هویت، شمار دقیق افراد بازداشتشده و آخرین وضعیت آنها اشارهای نکرد.
همزمان، سعید منتظرالمهدی، سخنگوی فراجا، در گفتوگو با شبکه خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی با تایید خبر کشته شدن یک مامور نظامی گفت یک مامور دیگر نیز در جریان این درگیریها مجروح شده است.
او اعلام کرد که در این حملات نیروهای یگان فراجا با همکاری نیروهای امنیتی و انتظامی تحت فرماندهی قرارگاه قدس نیروی زمینی سپاه پاسداران مشارکت داشتهاند.
روایت حالوش از درگیریها
سایت حالوش که اخبار استان سیستان و بلوچستان را پوشش میدهد، به نقل از منابع خود نام نیروی نظامی کشته شده را «جواد عبداللهی (کرد)» عنوان کرد و نوشت: «درگیری از حوالی ساعت پنج بامداد آغاز شد و تا حدود ۱۰ صبح ادامه یافت.»
طبق این گزارش، «نیروهای نظامی جمهوری اسلامی در این عملیات از انواع سلاحهای سنگین (توپ)، خمپاره، آرپیجی و پهپادهای شناسایی و تهاجمی استفاده کردهاند که منجر به انفجارهای پیاپی و لرزش خانههای اطراف شده و دود ناشی از درگیریها از دور قابل مشاهده بوده است.»
حالوش در ادامه گزارش داد که این حجم از استفاده تجهیزات نظامی، فضای امنیتی و رعبآور شدیدی در میان شهروندان ایجاد کرده و نگرانیها از تلفات انسانی در هر دو سوی درگیری را افزایش داده است.
این سایت نوشت گروه جیشالعدل از تایید درگیری با نیروهای جمهوری اسلامی و کشتهشدن تعدادی از نیروهایش خبر داده و در بیانیهای نوشته است: «جزییات این حادثه در دست بررسی است و در صورت لزوم اطلاعات بیشتری منتشر خواهد شد.»
یک روز پیش از این درگیریها در چهارم شهریور، رسانههای حکومتی گزارش دادند که عبدالرحیم موسوی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، در گفتوگوی تلفنی با سیدعاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان گفته بود: «انتظار داریم که در سایه همکاریهای دوجانبه اقدام عملی علیه تروریستها صورت پذیرد.»
در ۳۱ مرداد نیز در حمله افراد مسلح به دو واحد گشت انتظامی شهرستان ایرانشهر در استان سیستان و بلوچستان، پنج مامور انتظامی کشته شدند و گروه جیش العدل با صدور بیانیهای مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت.
پس از جمعه خونین زاهدان در پاییز سال ۱۴۰۱ و سرکوب اعتراضات مردمی در نمازهای جمعه پیاپی در شهرهای مختلف استان سیستان و بلوچستان، برخی عوامل امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی به دست افراد مسلح کشته شدهاند.
گروه جیشالعدل پیشتر نیز مسئولیت برخی از این حملات علیه نیروهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی را بر عهده گرفته است.
جیش العدل که هم جمهوری اسلامی و هم آمریکا آن را «سازمانی تروریستی» خواندهاند، در سالهای گذشته حملاتی به مواضع سپاه پاسداران و نیروهای نظامی در استان سیستان و بلوچستان انجام داده است.
قیمت هر دلار آمریکا چهارشنبه پنج شهریور با حدود ۳.۵۲ درصد افزایش نسبت به روز قبل از مذاکرات ژنو (سوم شهریور)، به ۱۰۱ هزار و ۵۰۰ تومان رسید.
سکه طرح جدید موسوم به «امامی» نیز ۴.۸۹ درصد افزایش قیمت داشت و به بهای ۹۲ میلیون و ۲۰۰ هرار تومان معامله شد.
هر پوند انگلیس با ۳.۴۱ درصد افزایش نسبت به روز قبل از مذاکرات با قیمت حدود ۱۳۶ هزار و ۵۰۰ تومان به فروش رفت.
قیمت یورو نیز با افزایشی حدود ۳.۱۵ درصد در این مدت، به ۱۱۷ هزار و ۸۰۰ تومان رسید.
سکه گرمی، پنجم شهریور نسبت به روز قبل از آن ۲.۵۴ درصد افزایش یافت و به ۱۰ میلیون و ۴۸۰ هزار تومان رسید.
نیم سکه با رشد ۶.۵۲ درصدی در همین زمان، ۴۹ میلیون تومان قیمتگذاری شد. ربع سکه نیز ۷.۴۱ درصد افزایش قیمت داشت و به ۲۹ میلیون تومان رسید.
نهم مرداد، همزمان با اعمال تحریمهای جدید آمریکا و بالا گرفتن احتمال فعالسازی مکانیسم ماشه از سوی اروپا، قیمت دلار در بازار آزاد ایران پس از چند هفته مجددا بالا رفت و به ۹۰ هزار و ۶۵۰ تومان رسید.
آخرین دور از مذاکرات هستهای میان نمایندگان جمهوری اسلامی و سه کشور اروپایی عضو برجام یعنی آلمان، فرانسه و بریتانیا چهارم شهریور در شرایطی در شهر ژنو سوئیس به پایان رسید که بر اساس برخی گزارشها، نتیجهای در بر نداشت.
خبرگزاری رویترز پنجم شهریور به نقل از چهار دیپلمات غربی گزارش داد که بریتانیا، فرانسه و آلمان احتمالا از روز پنجشنبه روند فعالسازی مکانیسم ماشه را آغاز میکنند اما امیدوارند تهران ظرف ۳۰ روز تعهداتی درخصوص برنامه هستهای خود ارائه دهد که آنها را قانع کند که اقدام عملی را تعویق اندازند.
در این گزارش آمده سه کشور اروپایی روز سهشنبه با نمایندگان جمهوری اسلامی دیدار کردند تا دیپلماسی هستهای را پیش از آنکه مهلت فعالسازی مکانیسم ماشه در اواسط اکتبر منقضی شود، احیا کنند.
یک منبع دیپلماتیک اروپایی در مصاحبه با شبکه خبری الحدث گفت زمان آن فرا رسیده است که در پرونده ایران تصمیمهای راهبردی و حساس اتخاذ شود.
به گفته او، آمریکا قصد دارد تحریمهای جدیدی علیه جمهوری اسلامی اعمال کند و فشارها را بر تهران افزایش دهد.
پیشتر یک دیپلمات فرانسوی هشدار داده بود نشست ژنو «آخرین پنجره باز» تهران پیش از فعالسازی مکانیسم ماشه است.
طرفهای اروپایی برجام پیش از این اعلام کرده بودند اگر جمهوری اسلامی تا پایان ماه اوت (۹ شهریور) به توافقی جامع بر سر برنامه هستهای خود تن ندهد، مکانیسم ماشه را فعال خواهند کرد.
در صورت فعال شدن این سازوکار، تمامی تحریمهای سازمان ملل که پیش از برجام علیه تهران اعمال شده بود، بهطور خودکار از سر گرفته خواهد شد.
موضوع حضور نمایندگان آژانس در ایران، در جلسه علنی چهارشنبه پنجم شهریور مجلس شورای اسلامی حاشیهساز شد و درگیری لفظی محمدتقی نقدعلی، نماینده خمینیشهر با محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی را در پی داشت.
نقدعلی گفت مصوبه مجلس برای حضور بازرسان آژانس انرژی اتمی در کشور باید رعایت شود و کسی که خلاف آن عمل کند «مجرم» است.
قالیباف تذکر او را «خارج از دستور و برخلاف آییننامه داخلی» خواند و گفت قانون الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس رعایت شده است.
با اینحال واکنش شماری از نمایندگان ادامه یافت و کامران غضنفری، نماینده تهران، گفت قالیباف میگوید با تایید شورای عالی امنیت ملی، برای ورود بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به مراکز هستهای اجازه داده شده است.
او ورود بازرسان آژانس به ایران را «نقض صریح قانون تعلیق همکاری» جمهوری اسلامی با این نهاد خواند.
غضنفری هشدار داد علیه پزشکیان اعلام جرم خواهد شد.
حضور بازرسان در ایران
همزمان، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی خبر داد که ورود بازرسان آژانس به ایران، با تصمیم شورای عالی امنیت ملی انجام شده است.
او گفت حضور این بازرسان در ایران، «صرفا برای نظارت بر تعویض سوخت نیروگاه بوشهر» صورت گرفته است.
عراقچی تاکید کرد: «هیچ توافق جدیدی بین ایران و آژانس "هنوز" نهایی نشده است.»
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، چهارم شهریور در مصاحبه با فاکس نیوز اعلام کرد نخستین تیم بازرسان این نهاد پس از ماهها وقفه به ایران بازگشته است.
به گفته او، بازرسان آژانس در شرایط جنگی ایران را ترک کردند.
گروسی تاکید کرد که با وجود این، ایران بهعنوان عضو معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای «موظف به پذیرش بازرسیها» است و بدون آن، «هیچ مذاکره جدیای شکل نخواهد گرفت».
متهم شدن آژانس به جاسوسی
امیرحسین ثابتی، نماینده تهران، پنج شهریور در واکنش به این مصاحبه در صحن مجلس گفت: «جاسوسان آژانس در قالب بازرس به ایران آمدهاند.»
او خطاب به علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، گفت: «زمان جنگ گفتید که وقتی جنگ تمام شود به حساب گروسی میرسیم اما ظاهرا الان گروسی دارد به حساب ما میرسد.»
علاوه بر لاریجانی، برخی دیگر از مقامات جمهوری اسلامی نیز پس از جنگ ۱۲ روزه، گروسی را تهدید کردند.
والاستریت ژورنال چهارم شهریور گزارش داد گروسی پس از دریافت تهدید مشخص از سوی جمهوری اسلامی، اخیرا تحت حفاظت ۲۴ ساعته نیروهای ویژه اتریش قرار گرفته است.
ثابتی در بخش دیگری از نطق خود، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی را خطاب قرار داد و گفت: «من متن توافقنامه شما با آژانس را خواندم. این متن فاجعه است. اگر دروغ است خواهشا تکذیب کنید.»
او افزود: «توافق عراقچی با آژانس، جنگ بعدی را قطعی میکند. امنیت ملی ما شوخی نیست.»
طرح این سخنان در شرایطی است که چهارم شهریور، آخرین دور مذاکرات هستهای میان ایران و سه کشور اروپایی در ژنو بدون نتیجه مشخص پایان یافت.
بر اساس گزارشها، اروپاییها شرط کردهاند از سرگیری بازرسیهای آژانس، ارائه گزارش دقیق درباره ذخایر اورانیوم غنیشده و ورود به روند دیپلماتیک با آمریکا، باید محقق شود.
