روسها و ایرانیها: توده
تنها چندروز از تبعید رضاشاه پهلوی میگذشت که جمعی از مارکسیستهای گروه ۵۳ نفر در تهران حزبی چپگرا با نام حزب توده ایران را تاسیس کردند. حزب توده بهسرعت پا گرفت، گسترش یافت و با هزاران عضو و دفاتر متعدد در شهرهای ایران تبدیل به منسجمترین حزب سیاسی تاریخ ایران شد. حزبی که گرچه از نشاندادن وابستگی به مسکو اجتناب داشت اما منافع اتحاد جماهیر شوروی را در ایران دنبال میکرد.
روسها و ایرانیها
شمال غربی ایران بالاتر از رود ارس، قفقاز جنوبی سرزمینی کوهستانی است که برای قرنها محل مجادله و جنگ میان ایران و روسیه بوده است. اوج این جنگها را شاید بتوان، نبردهای بیستسالهی ایران و روسیه در دوران قاجار دانست. دورانی تلخ برای ایرانیان که دستآخر با شکست و از دستدادن همیشگی قفقاز به پایان رسید.