وزیر خزانهداری ایالات متحده در گفتوگویی با شبکه نیوزمکس اعلام کرد آنچه امروز در ایران جریان دارد، نتیجه مستقیم کارزار «فشار حداکثری» دولت دونالد ترامپ است؛ برنامهای که به گفته او از نخستین روزهای آغاز به کار این دولت با هدف قطع منابع مالی جمهوری اسلامی به اجرا درآمده است.
به گفته اسکات بسنت، دولت ترامپ با تمرکز بر صادرات نفت ایران تلاش کرده منابع اصلی تامین مالی حکومت را مسدود کند و نتیجه آن، فروپاشی مالی گسترده در داخل کشور بوده است. او گفت: «در یک ماه گذشته شاهد تعطیلی بانکها، افزایش شدید تورم و کمبود جدی ارز خارجی در اقتصاد ایران بودهایم.»
در بخشی از این گفتوگو، وزیر خزانهداری آمریکا به موضوع تحریمها و فرار سرمایه در پی اوجگیری اعتراضات در ایران اشاره کرد و گفت وزارت خزانهداری نشانههای روشنی از خروج گسترده پول توسط مقامهای ایرانی مشاهده میکند. به گفته او، «وزارت خزانهداری—که تحریمها را اجرا میکند—میبیند اکنون «موشها در حال ترک کشتی» هستند؛ چون میبینیم میلیونها و دهها میلیون دلار توسط رهبری ایران از کشور منتقل میشود؛ پولهایی که مخفیانه خارج میکنند.»
او افزود: «ما در وزارت خزانهداری رد پول را دنبال میکنیم؛ چه از طریق نظام بانکی سنتی و چه از مسیر داراییهای دیجیتال. ما این داراییها را ردیابی میکنیم و آنها قادر نخواهند بود آنها را حفظ کنند.»
این مقام آمریکایی با متهمکردن مقامهای جمهوری اسلامی به «آسیبزدن مستقیم به مردم خود»، تاکید کرد که حکومت ایران منابع مالی کشور را صرف جنگهای نیابتی و تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای کرده است. او با اشاره به «عملیات چکش نیمهشب» در ۲۲ ژوئن افزود که پس از دستور ترامپ برای هدف قرار دادن برنامه هستهای ایران توسط بمبافکنهای بی۲، فشارها نهتنها کاهش نیافت بلکه ادامه پیدا کرد.
وزیر خزانهداری آمریکا وضعیت کنونی را حاصل «مدیریت فاجعهبار اقتصادی» حکومت ایران دانست و گفت مردم ایران بهدلیل این شرایط به ستوه آمدهاند. به گفته او، جمهوری اسلامی اکنون در موضع ضعف قرار گرفته و به خشونت روی آورده است. او تاکید کرد که ترامپ به مقامهای ایران هشدار داده کشتار مردم باید فوراً متوقف شود و در غیر این صورت «با پیامدها روبهرو خواهند شد».
وزیر خزانهداری آمریکا همچنین گفت رییسجمهوری آمریکا پیش از عملیات نظامی خرداد ماه بارها به رهبران حکومت ایران فرصت داده بود با کنارگذاشتن برنامه هستهای، مسیر عادیسازی روابط اقتصادی با آمریکا و جهان را در پیش بگیرند، اما این پیشنهادها بهطور کامل رد شد.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که به گفته مقامهای آمریکایی، خط قرمز دولت ترامپ «کشتار غیرنظامیان بیگناه» است؛ موضوعی که وزیر خزانهداری تاکید کرد رییسجمهوری آمریکا مصمم است مانع تداوم آن شود.
بسنت با اشاره به تعیین خط قرمز توسط ترامپ گفت: «ريیسجمهوری ترامپ یک خط قرمز مشخص کرده است: کشتن غیرنظامیان بیگناه—که ظاهراً شمارشان اکنون به هزاران نفر رسیده—اینکه افراد بیسلاح در بیمارستانها، در خیابانها و حتی همراه با کودکانشان هدف گلوله قرار بگیرند، باید متوقف شود. و رییسجمهوری ترامپ این موضوع را پیگیری خواهد کرد.»
رییسجمهوری آمریکا که سهشنبه ۲۳ دی در باشگاه اقتصادی دیترویت سخنرانی میکرد، با اشاره به برخورد سرکوبگرانه جمهوری اسلامی با معترضان، در مورد تعداد کشتهشدگان در انقلاب ملی ایرانیان گفت: «اگر آمار درست باشد—که در حال حاضر پنج مجموعه عدد متفاوت میشنوم—ببینید، حتی یک مرگ هم بیش از حد است. اما از یکسو آمارهای بسیار پایینتر میشنوم و از سوی دیگر آمارهای بسیار بالاتر. چیزی که میگویم این است: نامهایشان را ثبت کنید، چون آنها بهای بسیار سنگینی خواهند پرداخت.»
او باردیگر تاکید کرد که تمام جلسات با مقامات جمهوری اسلامی را «تا زمانی که کشتار بیمعنی معترضان متوقف شود، لغو کرده» و تاکید کرد: «تنها چیزی که به آنها [مردم ایران] میگویم این است: کمک در راه است.»
ترامپ با اشاره به اعمال تعرفه ۲۵ درصدی برای کشورهایی که هنوز با جمهوری اسلامی تجارت دارند، افزود: «شما دیدید که من تعرفههایی را برای هر کسی که با ایران تجارت میکند، اعمال کردم. آنها همین امروز به اجرا درآمدند.»
او همچنین گفت: «من میگویم: ایران را دوباره بزرگ کنید. این کشور، کشوری بزرگ بود تا زمانی که این هیولاها آمدند و آن را تصرف کردند.»
او پیشتر نیز در سخنانی گفت: «قابلیتهای هستهای ایران یک فاجعه بود و ما آنها را از بین بردیم.» ترامپ اضافه کرد: «ما از شر البغدادی و سلیمانی خلاص شدیم.»
او ساعاتی پیشتر نیز در شبکه تروث سوشال خطاب به «میهندوستان ایرانی» نوشته بود: «به اعتراضها ادامه دهید و نهادهای خود را در دست بگیرید. نام قاتلان و عاملان سرکوب را ثبت کنید؛ آنها بهای سنگینی خواهند پرداخت.»
ترامپ افزوده بود: «کمک در راه است.» او اضافه کرده بود: «من تمام دیدارها با مقامهای ایرانی را تا زمانی که کشتار بیمعنای معترضان متوقف نشود، لغو کردهام. کمک در راه است. ایران را دوباره بزرگ کنیم.»
در این حال، وبسایت اکسیوس به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی نوشت که استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ، آخر هفته گذشته دیداری محرمانه با شاهزاده رضا پهلوی داشته است.
از سویی، کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، پیش از سخنان ترامپ گفته بود که تیم امنیت ملی کاخ سفید صبح سهشنبه نشستی درباره گزینههای واکنش به اعتراضات ایران برگزار کرده است، اما رییسجمهوری آمریکا در این نشست حضور نداشته است.
در این میان، وبسایت اکسیوس سهشنبه به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد که مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در نشستهای غیرعلنی روزهای اخیر گفته که در مقطع کنونی، دولت آمریکا در حال بررسی گزینههای غیرنظامی برای کمک به معترضان است.
به گزارش فوربس، ترامپ طی بیش از یک هفته گذشته بارها هشدار داده است که در صورت تداوم سرکوب خونین معترضان در ایران، ارتش آمریکا بار دیگر وارد عمل خواهد شد. فوربس مینویسد ترامپ در روزهای اخیر در جریان مجموعهای از گزینههای نظامی قرار گرفته، از جمله سناریوهایی که میتواند شامل حملات محدود و هدفمند باشد، هرچند هنوز تصمیم نهایی برای صدور دستور حمله اتخاذ نشده است.
این در حالی است که منابع آگاه یکشنبه ۲۱ دی به ایراناینترنشنال خبر دادند انتظار میرود آمریکا «طی هفتههای آینده» ایران را هدف قرار دهد. این منابع گفتند در هفته گذشته، تجهیزات نظامی زیادی به خاورمیانه منتقل شده است و این روند در روزهای آینده نیز ادامه خواهد داشت.
بر اساس گزارش فوربس، اعتراضهای کنونی که از اواخر دسامبر و در پی بحران شدید اقتصادی آغاز شد، بهسرعت به یک خیزش سراسری علیه جمهوری اسلامی تبدیل شده است؛ نظامی که از سال ۱۳۵۷ بر ایران حکومت میکند. فوربس تاکید میکند که هشدار اولیه ترامپ به تهران، ساعاتی پیش از عملیات نظامی آمریکا در ونزوئلا و بازداشت نیکلاس مادورو، متحد نزدیک حکومت ایران، مطرح شد.
فوربس مینویسد حکومت ایران در واکنش به اعتراضها صدها نفر—و بهگفته برخی منابع حتی هزاران نفر—را کشته و همزمان با قطع کامل اینترنت و ارتباطات، تلاش کرده است ابعاد سرکوب را پنهان کند؛ اقدامی که به باور نویسنده، یادآور الگوی سرکوب رژیم بشار اسد در سوریه در سال ۲۰۱۱ است. در این چارچوب، به نوشته فوربس، «خط قرمز» اعلامشده از سوی ترامپ درباره کشتن معترضان مسالمتجو عملاً نقض شده است.
این گزارش به تهدیدهای متقابل تهران نیز اشاره میکند و مینویسد مقامهای جمهوری اسلامی هشدار دادهاند که هرگونه حمله آمریکا با هدف قرار دادن پایگاهها و منافع آمریکا در منطقه پاسخ داده خواهد شد. در همین حال، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، اعتراضها را به «خرابکاران» نسبت داده و دادستان کل حکومت ایران مشارکت در اعتراضها را مصداق «دشمنی با خدا» دانسته است؛ تعبیری که فوربس آن را یادآور اعدامهای گسترده زندانیان سیاسی در سال ۶۷ توصیف میکند.
به نوشته فوربس، ترامپ تاکید کرده است که هرگونه اقدام نظامی احتمالی بدون اعزام نیروی زمینی خواهد بود؛ موضوعی که احتمال تکرار الگوی حملات محدود پیشین را تقویت میکند. این نشریه به عملیات «چکش نیمهشب» در پایان جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل در خرداد سال جاری اشاره میکند؛ عملیاتی که طی آن آمریکا با بمبافکنهای بی۲ تأسیسات هستهای ایران را هدف قرار داد و پس از پاسخ محدود تهران، دو طرف تنشزدایی کردند.
بر اساس این گزارش، یکی از گزینههای مورد بحث میتواند هدف قرار دادن نیروهای امنیتی مسئول کشتار معترضان باشد، اما مقامهای آمریکایی نگراناند چنین اقدامی به زنجیرهای از حملات تلافیجویانه علیه نیروها و دیپلماتهای آمریکا در منطقه منجر شود.
فوربس همچنین مینویسد در حال حاضر نشانهای از تصمیم ترامپ برای هدف قرار دادن مستقیم خامنهای وجود ندارد، هرچند او پیشتر گفته بود از محل اختفای رهبر جمهوری اسلامی آگاه است و هشدار داده بود که «صبر آمریکا رو به پایان است». به باور نویسنده، اگر کشتار معترضان ادامه یابد، دامنه گزینههای روی میز میتواند گسترش پیدا کند.
در بخش دیگری از گزارش به نقش شاهزاده رضا پهلوی اشاره شده است؛ چهرهای که از معترضان خواسته است تنها به حضور خیابانی بسنده نکنند و برای در اختیار گرفتن مراکز شهری آماده شوند. فوربس تاکید میکند که حتی حملات هوایی محدود آمریکا ممکن است بهتنهایی برای پیروزی معترضان کافی نباشد، بهویژه با توجه به قدرت آتش سپاه پاسداران نسبت به ارتش متعارف ایران.
این گزارش در جمعبندی مینویسد که هرچند بعید به نظر میرسد ترامپ به یک مداخله طولانی و پرهزینه تن دهد، اما با توجه به تشدید سرکوب در ایران و افزایش فشار سیاسی بر واشینگتن، کنار گذاشتن هیچیک از گزینهها در این مقطع زودهنگام نخواهد بود.
به گفته این مقام آمریکایی، ایالات متحده در واکنش به اعتراضات جاری در ایران، هیچ تغییری در وضعیت نظامی خود در خاورمیانه ایجاد نکرده است.
گریفین نوشت که اعزام یک اسکادران جنگنده اف-۱۵ئی به منطقه، بخشی از روند عادی جابهجایی نیروها بوده و به معنای افزایش یا تقویت حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه نیست.
او همچنین تاکید کرد که در حال حاضر هیچ گروه ناو هواپیمابر آمریکایی در منطقه حضور ندارد و ناو هواپیمابر یواساس فورد همچنان در دریای کارائیب مستقر است.
این موضعگیری در حالی منتشر شد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، طی روزهای گذشته بارها نسبت به سرکوب اعتراضات در ایران هشدار داده است.
ترامپ نخستینبار در پنجمین روز خیزش ملی ایرانیان اعلام کرد اگر جمهوری اسلامی به معترضان مسالمتجو شلیک کند و دست به کشتار بزند، ایالات متحده برای «نجات مردم» وارد عمل خواهد شد.
او تاکید کرد که کشتن معترضان «رویه همیشگی» حکومت ایران است و واشینگتن در برابر تکرار چنین اقدامی واکنش نشان خواهد داد.
رییسجمهوری آمریکا دو روز بعد نیز در گفتوگو با خبرنگاران در پرواز ایر فورس وان گفت که تحولات ایران بهطور مداوم زیر نظر کاخ سفید است و هشدار داد در صورت ادامه کشتار معترضان، «ضربه سختی» از سوی آمریکا متوجه جمهوری اسلامی خواهد شد.
چهارشنبه ۱۷ دی نیز یک مقام کاخ سفید به ایران اینترنشنال گفت ترامپ با صراحت اعلام کرده است اگر نیروهای امنیتی حکومت ایران به روی معترضان مسالمتآمیز آتش بگشایند، پاسخ آمریکا «بسیار سخت» خواهد بود.
در ادامه این مواضع، ترامپ پنجشنبه ۱۸ دی و همزمان با اوجگیری اعتراضات و گستردهترین تجمعات مردمی از آغاز اعتراضات و در پی فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، با اشاره به وضعیت ایران گفت که هیچچیز با ارزشتر از آزادی نیست و مردم ایران را «شجاع» توصیف کرد.
او با ابراز تاسف از وضعیت کنونی کشور افزود ایران روزگاری کشوری بزرگ بوده و هشدار داد سرکوب مردم معترض نمیتواند آیندهای پایدار برای حکومت رقم بزند.
همزمان، شماری از مقامهای آمریکایی نیز مواضع تندتری اتخاذ کردند. پت فالن، نماینده جمهوریخواه کنگره، در پیامی هشدار داد علی خامنهای و اطرافیانش هنوز فرصت دارند ایران را ترک کنند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز با اشاره به وضعیت بحرانی اقتصاد ایران و تورم فزاینده، سرکوب خشونتآمیز معترضان را عامل تشدید بیثباتی دانست.
در همین حال، سازمان حقوق بشر ایران اعلام کرد از آغاز اعتراضات دستکم ۴۵ معترض، از جمله هشت کودک، جان خود را از دست دادهاند.
همزمانی تداوم اعتراضات، تهدیدهای صریح رییسجمهوری آمریکا و تاکید مقامات واشینگتن بر رصد دقیق تحولات، به باور ناظران نشان میدهد تحولات ایران وارد مرحلهای حساس شده است؛ مرحلهای که در آن، واکنش حکومت ایران و رفتار نیروهای امنیتی میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای کشور به همراه داشته باشد.
مقامهای آمریکایی چهارشنبه ۱۷ دیماه گفتند این نفتکش با نام «مارینرا» که پیشتر «بلا-۱» نام داشت، پس از بیش از دو هفته تعقیب در اقیانوس اطلس و در نزدیکی ایسلند متوقف شد. به گفته آنان، این کشتی ماه گذشته از اجازه بازرسی خودداری کرده و سپس پرچم خود را به روسیه تغییر داده بود.
بر اساس اعلام مقامهای آمریکایی، این عملیات در حالی انجام شد که یک زیردریایی روسی و چند شناور دیگر در نزدیکی محل حضور داشتند، هرچند نشانهای از درگیری میان نیروهای دو طرف گزارش نشد.
شبکه دولتی روسیه، راشا تودی، با انتشار تصاویری اعلام کرد به نظر میرسد نیروهای آمریکایی در تلاش برای ورود به این نفتکش تحریمشده بودهاند؛ نفتکشی که به گفته این شبکه خالی بوده است.
فرماندهی اروپایی ارتش آمریکا نیز اعلام کرد توقیف این کشتی بهدلیل نقض تحریمهای ایالات متحده انجام شده است.
همزمان، گارد ساحلی آمریکا یک نفتکش دیگر مرتبط با ونزوئلا به نام «امتی سوفیا» را که کاملا بارگیری شده بود، در آبهای آمریکای لاتین توقیف کرد.
فرماندهی جنوبی ارتش آمریکا این کشتی را یک نفتکش «ناوگان سایه، بدون تابعیت و تحریمشده» توصیف کرد و گفت گارد ساحلی در حال اسکورت آن به ایالات متحده برای تعیین تکلیف نهایی است.
این چهارمین مورد از توقیف نفتکشهای مرتبط با ونزوئلا طی هفتههای اخیر اعلام شد.
در واکنش به این اقدامات، چین سیاست آمریکا را محکوم کرد. مائو نینگ، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، گفت استفاده از زور علیه ونزوئلا و تحمیل سیاست «اول آمریکا» نمونهای آشکار از قلدری است.
روسیه نیز به این اقدام آمریکا واکنش تندی نشان داد. خبرگزاری دولتی تاس به نقل از آندری کلیشاس، قانونگذار ارشد حزب حاکم روسیه متحد، نوشت توقیف نفتکش با پرچم روسیه «دزدی دریایی آشکار» است.
وزارت حملونقل روسیه اعلام کرد پس از ورود نیروهای دریایی آمریکا به نفتکش «مارینرا»، تمامی ارتباطات با این کشتی قطع شده و این اقدام نقض قوانین بینالمللی دریایی است.
در همین حال، دولت ترامپ به دنبال توافقی با ونزوئلا برای تغییر مسیر بخشی از صادرات نفت این کشور از چین و واردات تا دو میلیارد دلار نفت خام به آمریکا بوده است.
ترامپ گفته بود ایالات متحده تا ۵۰ میلیون بشکه نفت خامی را که به دلیل محاصره آمریکا در ونزوئلا باقی مانده بود، پالایش و به فروش خواهد رساند. منابع شرکت دولتی نفت ونزوئلا، پیدیویاسای، نیز اعلام کردند مذاکرات برای توافق صادراتی پیشرفت کرده است، هرچند دولت ونزوئلا بیانیه رسمی در اینباره منتشر نکرد.
این تحولات در شرایطی رخ داده که قیمت نفت خام در بازارهای جهانی کاهش یافته و چین، روسیه و متحدان چپگرای ونزوئلا عملیات آمریکا را محکوم کردهاند.
متحدان آمریکا نیز نسبت به پیامدهای این اقدامات و ایجاد چنین سابقهای در توقیف کشتیها و تشدید فشارهای واشینگتن ابراز نگرانی کردهاند.
