وزارت خارجه جمهوری اسلامی در بیانیهای اعلام کرد از شنبه مورخ ۲۶مهر، دوره زمانی ۱۰ساله تعیین شده طبق قطعنامه شماره ۲۲۳۱ به پایان میرسد و همه مفاد آن شامل محدودیتهای پیشبینیشده در مورد برنامه هستهای ایران و سازوکارهای مربوطه، از این تاریخ خاتمهیافته تلقی میشوند.
این بیانیه گفت با انقضای قطعنامه ۲۲۳۱شورای امنیت در تایید برجام، باید با برنامه هستهای ایران مانند برنامه هستهای هر کشور فاقد تسلیحات هستهای عضو معاهده منع اشاعه رفتار شود.
وزارت خارجه جمهوری اسلامی گفت: «تحرکات تقابلی آلمان، انگلیس، فرانسه، بهعنوان ناقضان مستمر برجام، که با سوءنیت و بدون رعایت رویههای قانونی مربوطه در صدد بازگرداندن قطعنامههای لغو شده شورای امنیت بودند به هیچ عنوان نباید واجد هرگونه ارزش و اثر حقوقی و اجرایی تلقی شود.»
این بیانیه تشکیل مجدد سازوکارهای تحریمی شورای امنیت از جمله کمیته تحریم و گروه کارشناسان را غیرقانونی دانست.
بهدنبال سخنرانی اخیر کِن مککالوم، رئیس سازمان اطلاعات داخلی بریتانیا (امآی۵)، که از «افزایش تهدیدهای جمهوری اسلامی ایران علیه امنیت بریتانیا» سخن گفته بود، سفارت ایران در لندن جمعه ۲۵ مهر در بیانیهای رسمی، این اظهارات را «بیپایه، غیرمسئولانه و مغایر با واقعیت» توصیف کرد.
در بیانیه سفارت حکومت ایران در لندن آمده است که جمهوری اسلامی «تمامی اتهامات بیاساس درباره دخالت در طرحهای مرگبار یا اقدامات فرامرزی» را رد میکند. سفارت این ادعاها را «تحریفی با هدف تخریب روابط تهران و لندن» دانسته است.
در ادامه بیانیه تاکید شده که ایران «هیچ نقشی در اقدامات خشونتآمیز یا آزار افراد در بریتانیا و سایر کشورها ندارد» و این اتهامات «بدون ارائه مدارک معتبر» مطرح شدهاند.
سفارت جمهوری اسلامی در پایان از دولت بریتانیا خواسته است «بهجای تکرار اتهامات، رویکردی مسئولانه و سازنده» در پیش گیرد.
کِن مککالوم، رئیس سازمان امآی۵، پنجشنبه ۲۴ مهر در سخنرانی سالانه خود در مقر این سازمان در لندن، از افزایش تهدیدهای ناشی از دولتهای متخاصم مانند روسیه، چین و جمهوری اسلامی ایران سخن گفت. او تاکید کرد که امآی۵ تاکنون بیش از ۲۰ طرح بالقوه مرگبار مرتبط با جمهوری اسلامی را شناسایی و خنثی کرده است.
مککالوم همچنین گفت ایران «بهشدت در تلاش است تا صدای منتقدان خود را در سراسر جهان خاموش کند» و به نمونههایی اشاره کرد از جمله دخالت ایران در طرحهای ضدیهودی در استرالیا و خنثی شدن یک سوءقصد نافرجام در هلند. او افزود: «امآی۵ با حجمی از تهدیدها از سوی تروریستها و دولتهای متخاصم مواجه است که در تاریخ این سازمان بیسابقه است.»
در سالهای اخیر، مقامهای بریتانیایی بارها ایران، روسیه و چین را به فعالیتهای جاسوسی، خرابکاری سایبری و تهدید مخالفان در خاک بریتانیا متهم کردهاند؛ اتهاماتی که هر سه کشور آن را رد کردهاند.
بیانیه تازه سفارت جمهوری اسلامی ایران در لندن، تازهترین واکنش تهران به مجموعه اتهامات امنیتی دولت بریتانیاست. در حالی که لندن مدعی است حکومت ایران در تلاش برای اجرای طرحهای خشونتآمیز در خاک بریتانیا و اروپا است، تهران میگوید این اظهارات بخشی از «جنگ روانی و تبلیغاتی غرب» علیه جمهوری اسلامی است.
با این حال، ناظران میگویند افزایش تنشهای امنیتی و دیپلماتیک میان لندن و تهران در ماههای اخیر نشانهای از سردتر شدن روابط دو کشور است؛ روابطی که از زمان افشای طرحهای ترور منتقدان جمهوری اسلامی در اروپا وارد مرحلهای بحرانی شده است.
عراقچی جمعه ۲۵ مهر در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که در نشست اخیر وزرای جنبش عدم تعهد در کامپالا، پایتخت اوگاندا، بیش از ۱۲۰ کشور «در به رسمیت شناختن واقعیتهای مربوط به ایران» با تهران همراه شدند.
او تاکید کرد که ایران، به عنوان عضو پیمان منع گسترش تسلیحات هستهای، «از این پس تنها به حقوق و تعهدات خود در چارچوب همین پیمان پایبند خواهد بود» و همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز صرفاً بر اساس توافق پادمانها و «قانون مصوب مجلس شورای اسلامی» انجام میشود.
عراقچی همچنین بازگرداندن تحریمها از طریق سازوکار موسوم به «مکانیسم ماشه» را اقدامی غیرقانونی خواند که به گفته او «توسط چند دولت منزوی دنبال میشود». او هشدار داد کشورهایی که «بر تحریف واقعیت پافشاری میکنند، در مسیر انزوا گام برمیدارند.»
عراقچی همچنین نوشت: «حقوق حاکمیتی ایران قابل مذاکره نیست و تحت فشار سیاسی قرار نمیگیرد.»
رسانههای حکومتی در ایران نیز به نقل از کاظم غریبآبادی، معاون عراقچی، نوشتند که شنبه ۲۶ مهر، «ایران، روسیه و چین به صورت مشترک نامهای به دبیرکل سازمان ملل و رئیس شورای امنیت خواهند داد و پایان رسمی قطعنامه ۲۲۳۱ را برجسته میکنند.»
اعلام آمادگی روسیه برای کمک به حلوفصل برنامه هستهای جمهوری اسلامی
وزارت امور خارجه روسیه جمعه در بیانیهای بر ضرورت دستیابی به راهحل سیاسی و دیپلماتیک برای برنامه هستهای جمهوری اسلامی تاکید کرد.
وزارت خارجه روسیه اعلام کرد که همکاری با جمهوری اسلامی پس از انقضای قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل، بر اساس قوانین روسیه و تعهدات بینالمللی خواهد بود.
در این بیانیه از تمامی طرفهای درگیر خواسته شد «تلاشهای خود را معطوف به یافتن راهحلهای لازم برای جلوگیری از تشدید بیکنترل تنشها کنند.»
در این بیانیه آمده است: «آمادهایم در این تلاش به هر نحو ممکن کمک کنیم.»
وزارت امور خارجه روسیه در بیانیه خود همچنین گفت که پس از انقضای قطعنامه ۲۲۳۱، برنامه هستهای جمهوری اسلامی باید طبق معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) بررسی شود.
این وزارتخانه افزود که کشورهای غربی پیشنهاد مشترک روسیه و چین برای تمدید جنبههای فنی این قطعنامه به مدت شش ماه را رد کردهاند و آن را نشاندهنده «ناتوانی در مذاکره و اتکا به روشهای غیرقانونی و زورگویی» نامید.
پیش از این، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، پنجشنبه ۲۴ مهر با پوتین دیدار کرد.
او گفت که پیامی از علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، را به پوتین تحویل داده است. محتوای این نامه تاکنون فاش نشده است.
ارسال پیام از سوی خامنهای به پوتین پس از آن صورت گرفت که پوتین هفته گذشته اعلام کرد اسرائیل از او خواسته این پیام را به جمهوری اسلامی منتقل کند که اورشلیم خواهان تشدید درگیری با تهران نیست.
بیانیه وزارت امور خارجه روسیه در آستانه انقضای قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد صادر شد.
پیش از آن هم وزارت امور خارجه روسیه پنجشنبه ۱۰ مهر با انتشار بیانیهای اعلام کرد معاهده جامع راهبردی میان مسکو و تهران که در دیماه ۱۴۰۳ در کاخ کرملین بهوسیله پوتین و پزشکیان امضا شد، بهطور رسمی لازمالاجرا شده است.
روسیه در حالی از آغاز اجرای معاهده جامع راهبردی با جمهوری اسلامی خبر داد که با وجود مخالفت این کشور و چین، در پی فعال شدن مکانیسم ماشه از سوی بریتانیا، فرانسه و آلمان، همه تحریمهای سازمان ملل متحد علیه تهران بازگشته است.
بریتانیا، فرانسه و آلمان ششم شهریور، روند ۳۰ روزه بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی را آغاز کردند که این روند پس از طی مراحلی از جمله تلاش متحدان جمهوری اسلامی برای تصویب قطعنامه و تعویق در بازگشت تحریمها، به اعمال دوباره تحریمها علیه حکومت ایران انجامید.
در این ارتباط، با پایان مهلت پیشبینیشده در قطعنامه شورای امنیت، از ششم مهر همه تحریمهای پیشین این نهاد علیه تهران دوباره برقرار شدند.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا و فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، ۱۸ مهر در بیانیهای مشترک بار دیگر تاکید کردند فعالسازی مکانیسم ماشه «اقدامی درست» است و از همه کشورها خواستند به این تحریمها پایبند باشند.
در روزهای گذشته آمریکا، شماری از کشورهای اروپایی و ترکیه در چارچوب این مکانیسم، تحریمهایی را علیه دهها فرد و نهاد ایرانی اعمال کردند.
جمهوری اسلامی از زمان فعالسازی مکانیسم ماشه، مشروعیت تحریمها را رد کرده است.
رضا شهبازی شنبه ۲۶ مهر در واکنش به گزارشهای بینالمللی مبنی بر احتمال فعال شدن آتشفشان تفتان، اعلام کرد تاکنون هیچ نشانهای از «فعالیت غیرمعمول یا غیرطبیعی» در گسلهای پیرامون این آتشفشان مشاهده نشده است.
به گفته او، در زمینه خروج گاز و بخارات نیز «نشانهای از رفتار غیرطبیعی یا غیرمعمول» گزارش نشده است.
شهبازی در مورد تغییر شکل و بههمخوردگی شکل عمومی مخروط آتشفشان نیز گفت اگر در شیب یا بدنه کوه آتشفشان، تغییراتی مانند بالا یا پایین رفتن زمین یا خم شدن سطح دیده شود، یعنی درون کوه، ماگما (سنگِ مذاب) در حال حرکت یا فعال شدن است.
نشریه نامههای پژوهشی ژئوفیزیک، ۲۳ مهر در گزارشی با استناد به دادههای ماهوارهای گزارش داد منطقهای در نزدیکی قله آتشفشان تفتان در فاصله زمانی ۱۰ ماهه بین تیر ۱۴۰۲ تا اردیبهشت ۱۴۰۳، حدود ٩ سانتیمتر بالا آمده است.
این نشریه احتمال داد این برآمدگی، نشاندهنده تجمع فشار گاز «در عمق حدود ۴۶۰–۶۳۰ متری» زمین باشد.
خبرگزاری تسنیم در همین ارتباط نوشت نخستین نشانهها از تغییرات اخیر را محمدحسین محمدنیا، دانشجوی ایرانی، تحت راهنمایی پابلو گونزالس، متخصص آتشفشان در شورای ملی تحقیقات اسپانیا، در سال ۲۰۲۳ شناسایی کرد.
علی سلاجقه، رییس سازمان محیط زیست، خرداد سال گذشته گفته بود آتشفشانهای این کوه «فعال شده» است و گوگرد از آن خارج میشود اما «خطری مناطق اطراف را تهدید نمیکند».
همان زمان گزارشهایی از تشدید فعالیت آتشفشان تفتان در سیستان و بلوچستان و ویدیوهایی از خروج دود و غبار از دهانه این کوه منتشر شد.
هشدار درباره وضعیت تفتان
گزارش جدید نشریه تخصصی ژئوفیزیک نشان میدهد تفتان فعالتر از آن چیزی است که پیشتر ارزیابی میشد.
این نشریه از نیاز فوری به «بازنگری در ریسکهای آتشفشانی» در منطقه مکران خبر داد.
گونزالس بهعنوان نویسنده اصلی این گزارش، در گفتوگویی با نشریه لایو ساینس، گفت آتشفشانها زمانی منقرضشده محسوب میشوند که از حدود ۱۱ هزار و ۷۰۰ سال قبل فوران نکرده باشند.
او افزود: «این فشار گاز که باعث بالا آمدن سطح زمین در آن منطقه شده است، سرانجام باید به نوعی آزاد شود؛ یا خشونتآمیز یا آرامتر.»
با وجود این، به گفته گونزالس، دلیلی برای ترس از فوران فوری وجود ندارد اما لازم است تفتان با دقت بیشتری تحت نظر باشد.
شهبازی با اشاره به این هشدارها درباره تغییرات زمین در نزدیکی قله تفتان گفت: «باید بررسی کنیم که این تغییر شکل تا چه اندازه واقعی و قابل استناد است و آیا بهراستی به دفرمیشن [تغییر شکل] مخروط آتشفشان مربوط میشود یا نه.»
معاون سازمان زمینشناسی و اکتشافات اشاره کرد که تفتان، دماوند، بزمان، سبلان و سهند در فهرست آتشفشانهای نیمهفعال قرار دارند.
او احتمال فعالیت آنها را به دلیل فقدان تغییرات چشمگیر سایر مولفهها، «اندک» خواند اما تاکید کرد: «نباید نسبت به این گزارشها بیتوجه بود و کاملا احساس امنیت کرد.»
شهبازی همچنین خواهان تقویت شبکه پایش آتشفشانها در ایران شد.
آتشفشان تفتان با ارتفاع حدود چهار هزار متر، یکی از بلندترین قلههای جنوب شرقی ایران است که در منطقهای کوهستانی از استان سیستان و بلوچستان و در نزدیکی مرز پاکستان قرار دارد.
