در حالی که گزارشها از بیاعتنایی مقامهای کاخ سفید به پیامهای تهران برای از سرگیری مذاکرات حکایت دارد، حسن روحانی، رییس پیشین دولت جمهوری اسلامی، برای چندمین بار در هفتههای گذشته در زمینه مسائل روز اظهارنظر کرد و خواستار کاهش تنش با آمریکا و مذاکره با غرب شد.
روحانی یکشنبه ۹ شهریور در جمع مشاوران خود گفت: «روابط را با اروپا، همسایگان و شرق و غرب، حتی تنش با آمریکا را اگر میتوانیم کاهش دهیم، اگر به نفع منافع ماست، چه اشکالی دارد؟ نه اشکال ندارد که بر ما لازم و واجب است.»
روحانی ادامه داد: «باید رابطهمان را با دنیا تقویت کنیم. هر کس که آماده مذاکره است، اگر مذاکره را به نفع کشور و منافع ملی و امنیت ملی دیدیم، حرف بزنیم.»
او به درگیریهای نظامی اخیر میان جمهوری اسلامی و اسرائیل اشاره کرد و افزود: «حساب اسرائیل جداست و اگر آمریکا نخواهد، عملا چیزی نیست.»
روحانی ۲۳ مرداد نیز در نشستی با مشاوران خود به بررسی شرایط پس از جنگ ۱۲ روزه پرداخته و مذاکره با آمریکا را «لازم و واجب» توصیف کرده بود.
روحانی پیشتر از مذاکرهکنندگان ارشد برنامه هستهای جمهوری اسلامی بود و توافق برجام در دوران ریاستجمهوری او به امضا رسید.
تاکید روحانی بر مذاکره با آمریکا در حالی صورت میگیرد که بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، مجید تختروانچی، معاون وزیر امور خارجه، پیش از این در جلسهای خصوصی به مدیران رسانههای چاپی و آنلاین گفته که کاخ سفید پیامهای تهران برای از سرگیری مذاکرات را نادیده میگیرد.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، دوم شهریور با انتقاد از مدافعان مذاکره مستقیم با ایالات متحده تاکید کرد «باطن قضیه دشمنی آمریکا» با مسائلی چون مذاکره مستقیم «حل نشدنی» است.
خامنهای افزود: «عوامل صهیونیسم» و «عوامل آمریکا» قصد دارند «بین مردم اختلاف ایجاد کنند و چندصدایی در کشور به وجود بیاورند».
پیش از این اظهارات خامنهای، جبهه اصلاحات در بیانیهای با اشاره به زندگی روزمره مردم ایران زیر «سایه ناامیدی و اضطراب»، بر ضرورت بهکارگیری اقداماتی نظیر تعلیق داوطلبانه غنیسازی اورانیوم و گشودگی نسبی در فضای سیاسی و اقتصادی کشور تاکید کرد.
در سوی دیگر، ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی سوم تیرماه با تکرار مواضع خامنهای اعلام کرد «هرگونه اختلافافکنی و چندصدایی» درباره شرایط کنونی کشور «بیتردید بازی در زمین اسرائیل و آمریکا» است.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، نیز بدون اشاره مستقیم به بیانیه جبهه اصلاحات ایران گفت کسانی که «بیانیههای کذایی» صادر میکنند، در «زمین دشمن» بازی میکنند.
الحوثی یکشنبه ۹ شهریور در یک سخنرانی تلویزیونی که از شبکه المسیره، رسانه وابسته به حوثیها، پخش شد، ضمن اذعان به وجود «رخنه» در داخل این گروه وعده داد: «ما این جبهه را مستحکم خواهیم کرد.»
اعلام وجود نیروهای نفوذی در این گروه در حالی صورت میگیرد که جمهوری اسلامی نیز کارزاری را علیه آنچه «نفوذ» اسرائیل در سطوح عالی کشور خوانده، آغاز کرده است.
پیشتر در فروردینماه، شبکه الحدث به نقل از منابع آگاه گزارش داد در پی تشدید حملات علیه مواضع حوثیهای یمن، این گروه استفاده از تلفن همراه را برای فرماندهان خود و همراهانشان ممنوع اعلام کرده است.
رهبر حوثیها در ادامه اظهارات خود، به حمله اخیر اسرائیل به یمن که به کشته شدن نخستوزیر و شماری از وزیران این گروه انجامید، واکنش نشان داد.
الحوثی گفت «تمام» کشتهشدگان در حمله اسرائیل، وزیرانی بودند که «در زمینههای غیرنظامی فعالیت میکردند».
او افزود تحولات اخیر «بر موضع کشور ما، چه بهصورت رسمی و چه مردمی، تاثیری نخواهد گذاشت و به عقبنشینی یا ضعف منجر نخواهد شد».
مهدی المشاط، رییس شورای عالی سیاسی حوثیها، هشتم شهریور با انتشار بیانیهای کشته شدن احمد غالب الرهوی، نخستوزیر، و شماری از مقامهای بلندپایه این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی را تایید کرد.
گروه حوثیها که از سوی اسرائیل یک سازمان «تروریستی» شناخته میشود، همزمان با جنگ غزه حملاتی را علیه اسرائیل انجام داده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ۹ شهریور با اشاره به حملات اخیر این کشور به مواضع حوثیهای یمن گفت: «ما ضربه محکمی به حوثیها وارد کردیم و این تازه آغاز کار است.»
یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، نیز گفت حملات هوایی اخیر این کشور در یمن که منجر به کشته شدن نخستوزیر و چند مقام ارشد حوثیها شد، «تازه آغاز ماجراست.»
او اضافه کرد: «آنچه در تهران انجام دادیم، در یمن هم انجام خواهیم داد.»
وعده تداوم حملات علیه اسرائیل
رهبر حوثیهای یمن در ادامه سخنرانی خود تاکید کرد این گروه به حملات علیه اسرائیل ادامه خواهد داد.
الحوثی وعده داد که حوثیها «اسرائیل را با موشکها و پهپادها هدف قرار خواهند داد» و این حملات را تشدید خواهند کرد.
او افزود حملات اخیر اسرائیل به تضعیف حوثیها منجر نمیشود و جنگجویان آن را «دلسرد نخواهد کرد».
اعتماد یکشنبه ۹ شهریور به نقل از پزشکیان نوشت با اجرای این طرح که «مدیریت سوءمصرف مواد مخدر با رویکرد مدیریت و کاهش آسیبهای اجتماعی» نامدارد، «تقاضا» و «عرضه» تحت کنترل قرار میگیرد و «با موارد خلاف قانون برخورد قانونی شدید خواهد شد».
بر اساس این گزارش، پزشکیان اول مرداد در جلسه ستاد مبارزه با مواد مخدر گفته: «تجربه نشان داده که هر اقدامی برای جلوگیری ۱۰۰ درصدی از آسیبهای اجتماعی، از جمله ابتلا به سوءمصرف مواد مخدر، قطعا با شکست مواجه میشود.»
او تاکید کرده افراد مبتلا باید «در پوشش یک چرخه امن» قرار گیرند تا از طرد اجتماعی جلوگیری شود.
بالاترین نرخ مصرف تریاک در جهان
بر اساس دادههای موجود، ایران بالاترین نرخ مصرف تریاک در جهان را دارد. روند مصرف طی دهه گذشته افزایشی بوده و آمارها، هرچند متغیر و بعضا متناقض، همگی از وجود میلیونها مصرفکننده در ایران خبر میدهند.
اگرچه الگوی غالب مصرف تریاک در ایران در میان مردان میانسال مشاهده میشود، اما دامنه مصرف طی سالهای اخیر از نظر سنی و جنسیتی گسترش یافته است. گرایش به مصرف مواد مخدر صنعتی نیز شدت یافته است.
فقر، بیکاری، فشار روانی، ضعف نظام سلامت روان و باورهای فرهنگی ریشههای اصلی این بحران به شمار میروند.
همجواری ایران با افغانستان که بزرگترین تولیدکننده تریاک در جهان است، و همچنین نبود سیاستهای بازدارنده موثر، این چرخه را تقویت کرده است.
با وجود خطرات شناختهشده مصرف تریاک، از سرطان و بیماریهای تنفسی گرفته تا آسیبهای کلیوی و قلبی، باورهای غلط درباره «خاصیت تریاک» در بخشی از جامعه رواج دارد.
اصلاح قانون درمان اجباری
اعتماد در ادامه گزارش خود نوشت پزشکیان در جلسه کمیته مبارزه با مواد مخدر بر اصلاح ماده ۱۶ قانون مبارزه با این مواد تاکید کرده است.
بر اساس ماده ۱۶ قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب سال ۱۳۸۹ که به «درمان اجباری» شهرت دارد، امکان نگهداری معتادانی که داوطلب ترک نیستند بهمدت یک تا سه ماه و با قابلیت تمدید پیشبینی شده است.
در مقابل، ماده ۱۵ همین قانون دولت را مکلف به ایجاد بیمه درمان اعتیاد میکند؛ الزامی که بنا بر گزارشها، طی سالهای گذشته بهصورت کامل اجرا نشده است.
به گزارش اعتماد، طی ۱۵ سال گذشته، شمار اردوگاههای ماده ۱۶ افزایش یافته و سرانههای پرداختی دولتی نیز رشد کرده است. با این حال، متخصصان حوزه درمان اعتیاد کارایی «درمان اجباری» را زیر سوال بردهاند.
برآورد نیروی انتظامی جمهوری اسلامی نشان میدهد خسارت ناشی از قاچاق مواد مخدر در سال ۱۳۹۸ حدود ۱۶۷ هزار میلیارد تومان بوده است.
آمارهای رسمی نیز از افزایش نرخ شیوع اعتیاد از ۲.۶ درصد در سال ۱۳۹۰ به ۵.۴ درصد در سال ۱۳۹۵ و ۶.۴ درصد در سال ۱۴۰۱ حکایت دارد.
رئیسی یکشنبه ۹ شهریور در یک نشست خبری گفت: «من بر این باور هستم که مراکز ترک الکل در کشور وجود داشته باشد. اگر صورت مساله را پاک کنیم، هرگز به جایی نمیرسد.»
معاون وزیر بهداشت افزود: «وقتی این مسائل را مطرح میکنیم، یک عده میگویند الکل کجا بود، کشور اسلامی مگر الکل مصرف می کند؟ بله، مصرف میکند، خوب هم مصرف می کند. اتفاقا سرانه مصرف بالاست.»
خرید، فروش و مصرف الکل در قوانین رسمی جمهوری اسلامی جرمانگاری شده است.
این ممنوعیت به ایجاد بازار سیاه گسترده در سطح کشور انجامیده است؛ به همین دلیل، الکلهای دستساز و شیشههای مشروب تقلبی سالانه چندین نوبت بهصورت سریالی قربانی میگیرند.
هم زمان با اظهارات معاون وزیر بهداشت، برخی رسانهها به نقل از منابع غیررسمی از مسمومیت دستکم ۲۹ نفر در شیراز بهدلیل مصرف الکل تقلبی در یک مهمانی خبر دادند.
بهدلیل اعمال محدودیتهای گسترده از سوی حاکمیت، آمار رسمی و بهروزی از میزان مصرف الکل در ایران ارائه نمیشود.
با این حال، بر اساس آمار سازمان بهداشت جهانی در سال ۱۴۰۱، ایران از نظر شمار افرادی که بهطور مداوم الکل مصرف میکنند، در میان ۱۸۹ کشور جهان در رتبه نهم قرار دارد.
طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، میانگین مصرف الکل خالص در میان ایرانیان بالای ۱۵ سال که بهطور منظم الکل مینوشند، از ۲۴.۸ لیتر در سال ۲۰۱۰ به ۲۸.۴ لیتر در سال ۲۰۱۶ افزایش یافته است.
سال ۱۴۰۰ نیز تقی رستم وندی، معاون وقت وزیر کشور، اعلام کرده بود نگرش مردم نسبت به نوشیدن مشروبات الکلی تغییر کرده و ۹ تا ۱۰ درصد افراد بین ۱۵ تا ۶۴ سال در ایران که بیش از پنج میلیون نفر هستند، مشروبات الکلی مصرف میکنند.
کسری واکسن در جنگ ۱۲ روزه
رئیسی در بخش دیگری از سخنان خود، به موضوع تولید واکسن در ایران اشاره کرد.
او حمایت از «تولید داخلی» در کشور را مسالهای «بسیار خوب» ارزیابی کرد و در عین حال گفت: «هنگامی که از کالای سلامت سخن به میان میآید، آن کالای تولیدی میبایست کیفیت داشته باشد.»
معاون وزیر بهداشت همچنین از ورود هشت مجموعه بخش خصوصی به موضوع تولید واکسن خبر داد و افزود تنها تعدادی از آنها توانستند در این حوزه موفق شوند.
او ادامه داد: «اگرچه بسیاری از تجهیزات پزشکی که در کشور تولید میشود، باکیفیت هستند اما تجهیزات بیکیفیت نباید استفاده شوند... بهطور مثال، اتفاقات ماشینهای دیالیز یکی از این موارد است.»
پیشتر در آبان ۱۴۰۳، سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی، از مرگ دهها بیمار دیالیزی در اثر استفاده از محلولهای مسموم خبر داد و گفت نهتنها با شرکت تولیدکننده آن برخورد قضایی جدی نشده است، بلکه دوباره به آن سفارش تولید دارو دادهاند.
اسحاقی از شرکت تولیدکننده نام نبرد، اما ایراناینترنشنال در گزارشی اختصاصی، شرکت دارویی ثامن، وابسته به آستان قدس رضوی، را تولیدکننده این محلولهای مسموم معرفی کرد.
رئیسی در ادامه نشست خبری خود گفت در حال حاضر بخش عمدهای از واکسنهای وارداتی از هند تامین میشود. او همچنین از طرح وزارت بهداشت برای همکاری با کوبا و چین برای تولید واکسن خبر داد.
رئیسی در پاسخ به پرسشی درباره آخرین وضعیت تزریق همگانی واکسن اچپیوی گفت با توجه به بررسیهای کمیته ملی واکسیناسیون، هنوز توصیهای برای استفاده همگانی از این واکسن صادر نشده، اما بررسیهای شیوعشناسی و سیاستگذاریها در این حوزه ادامه دارد.
شیوع کرونا وجود داشت، اما ربطی به اربعین نداشت
معاون وزیر بهداشت در پاسخ به پرسشی درباره شیوع بیماریهای تنفسی پس از بازگشت شرکت کنندگان در راهپیمایی اربعین گفت: «موردی مبنی بر این موضوع گزارش نشده، اما بهطور قطع بیماریهای تنفسی در هرجا که یک جمعیت انبوه وجود داشته باشد، شایع میشود و هیچ ارتباطی با سفر اربعین ندارد.»
رئیسی تاکید کرد: «نگاه به بیماری کرونا باید تغییر کند. باید بدانیم که این بیماری به یک بیماری بومی مانند سرماخوردگی در کشورها تبدیل شده است.»
پیشتر در ۳۱ مرداد، قبا مرادی، رییس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، از افزایش موارد ابتلا به کرونا در ایران همزمان با بازگشت زائران اربعین از عراق خبر داده بود.
حساب خامنهای در شبکه ایکس، یکشنبه نهم شهریور با اشاره به اینکه ایران و چین هر دو «قدرت تحولآفرینی» منطقهای و جهانی دارند، بخشی از اظهارات او درباره چین را منتشر کرد و نوشت: «عملیاتیکردن تمامی ابعاد توافق راهبردی، این راه را هموار میکند.»
صبح یکشنبه پزشکیان تهران را به مقصد چین ترک کرد. او چهار روز، برای شرکت در اجلاس شانگهای، در چین خواهد بود.
برنامه سفر پزشکیان به طور رسمی دیدار با شی جین پینگ رهبر چین، ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه و سایر روسای جمهور و نخستوزیران عضو سازمان شانگهای اعلام شده است.
هفتم فروردین ۱۴۰۰، در آخرین ماههای دوران ریاست جمهوری حسن روحانی، محمدجواد ظریف، قرارداد ۲۵ ساله با چین، موسوم به «برنامه ۲۵ ساله همکاریهای مشترک ایران و چین» را امضا کرد.
اولین بار در سال ۱۳۹۴ چند روز پیش از برجام، رییسجمهوری چین در سفرش به تهران، پس از دیدار با خامنهای اعلام کرد که برای یک همکاری راهبردی ۲۵ در ابعاد مختلف توافقی میان رهبران دو کشور حاصل شده است.
در سال ۱۳۹۸، لاریجانی که در آن زمان ریاست مجلس شورای اسلامی را بر عهده داشت، اعلام کرد جمهوری اسلامی یک برنامه همکاری ۲۵ ساله با چین تدوین کرده است.
تیر ۱۳۹۹، غلامرضا مصباحیمقدم، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، ضمن یک گفتوگو با روزنامه ایران، فاش کرد سند همکاری ۲۵ ساله زمانی شکل گرفت که رهبر جمهوری اسلامی «پیام خاصی و فرد خاصی را به چین فرستاد و با رییس جمهوری چین گفتوگو کرد». بعدها روشن شد آن فرد خاص، علی لاریجانی بوده است.
همان زمان مجیدرضا حریری، رییس اتاق بازرگانی ایران و چین، نیز در یک گفتوگو اعلام کرد خامنهای برای انعقاد این قرارداد، لاریجانی را به همراه حسین آقامحمدی مشاور اقتصادی خود را برای کار روی این توافقنامه به چین فرستاده بود.
در مهر ماه ۱۴۰۰، روزنامه فرهیختگان، اعلام کرد لاریجانی به عنوان مجری توافقنامه ۲۵ ساله ایران و چین، پس از روی کار آمدن دولت سیزدهم از سمت خود استعفا کرده است تا پیگیری فرآیندهای مربوط به این قرارداد ۲۵ ساله به تیم دولت و محمد مخبر، معاون اول ابراهیم رئیسی سپرده شود.
حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه در دولت رئیسی اعلام کرد اجرای این قرارداد از تاریخ ۲۴ دی ماه ۱۴۰۰ آغاز شده است.
واکنش محتاطانه چین به درگیری جمهوری اسلامی و اسرائیل
روزنامه جروزالم پست ۱۲ مرداد به نقل از پژوهشگران چینی گزارش داد «رژیم آیتالله» در ایران در آستانه فروپاشی قرار دارد و دیگر با منافع راهبردی پکن در منطقه همراستا نیست.
جروزالم پست در گزارش خود نوشت حمله نظامی اسرائیل و آمریکا به تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی و درگیری مستقیم میان ایران و اسرائیل، چالشی جدی برای سیاست بیطرفانه چین به وجود آورده است. این تحولات موجب شد پکن ضمن ادامه حمایت از پروژههای زیرساختی در ایران، روابط خود با اسرائیل را نیز در حوزههای فناوری پیشرفته، نوآوری و علم تقویت کند.
از طرف دیگر، درگیری نظامی میان اسرائیل و جمهوری اسلامی شکاف میان مواضع بلندپروازانه پکن و توان واقعی آن برای تاثیرگذاری بر تحولات خاورمیانه را آشکار کرد.
چین که بزرگترین خریدار نفت تحریمی جمهوری اسلامی است و روابط دوجانبه را «شراکت راهبردی جامع» توصیف میکند، در برابر حملات اسرائیل به ایران تنها به صدور بیانیههای محکومیت اکتفا کرد.
