اوپک اعلام کرد برنامههای جبرانی بهروزرسانیشده تولید نفت را از هشت کشوری که از سهمیههای تولید داوطلبانه در گروه اوپک پلاس فراتر رفتهاند، دریافت کرده است. این تصمیم میتواند به آمریکا کمک کند تا تعادل مورد نیاز را برای پیشبرد جنگ تعرفهها و مدیریت تنشهای خاورمیانه حفظ کند.
هشت کشور عربستان سعودی، روسیه، عراق، امارات متحده عربی، کویت، قزاقستان، الجزایر و عمان، برنامههای جبرانی بهروزرسانیشدهای برای کاهش تولید ارائه کردهاند تا تولید اضافی خود را که از سهمیههای داوطلبانه فراتر رفته بود، جبران کنند.
پیشتر، کشورهایی مثل قزاقستان، عراق و امارات بهطور مداوم بیش از سهمیه تولید کردهاند. این امر سبب عرضه اضافی در بازار و طبیعتا فشار نزولی بر قیمتهای نفت شده بود. بهویژه قزاقستان که اخیرا تولید بیسابقهای داشته، با انتقاد شدید ریاض مواجه شده است.
اوپکپلاس از ابتدای ماه میلادی آوریل ۲۰۲۵ (۱۲ فروردین تا ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۴) شروع به کاهش محدودیتهای تولید داوطلبانه کرد و تولید را بهتدریج افزایش داد اما تولید اضافی برخی اعضا مثل قزاقستان، عراق و امارات، عرضه را بیش از حد بالا برد و قیمتها را تحت فشار نزولی قرار داد.
تصمیم جدید برای جبران تولید اضافی، تلاشی برای بازگرداندن تعادل به بازار و کاهش فشار مالی بر کشورهای وابسته به درآمد نفت است.
تاثیر بر ایران
جمهوری اسلامی برای سال آینده، قیمت نفت را در لایحه بودجه ۶۳ دلار پیشبینی کرده است و بر اساس همین قیمت، منابع و مصارف بودجه محاسبه شده است.
قیمت نفت ایران، بدون در نظر گرفتن شرایط تحریم، معمولا حدود هفت دلار ارزانتر از نفت برنت است.
پیش از آغاز برنامه افزایش تولید اوپکپلاس، قیمت هر بشکه نفت برنت در محدوده ۷۵ دلار بود. با این حساب قیمت نفت ایران بدون در نظر گرفتن شرایط تحریمی، در محدوده ۶۸ دلار ارزیابی میشود.
با شروع برنامه افزایش تولید، قیمت هر بشکه نفت برنت تا حدود ۶۲ دلار سقوط کرد که با احتساب تفاوت قیمت با نفت ایران، این یعنی بهای هر بشکه نفت ایران، بدون در نظر گرفتن شرایط تحریمی، به حدود ۵۵ دلار رسید: حدود هشت دلار در هر بشکه، کمتر از رقم پیشبینی شده در بودجه.
اگرچه باید توجه داشت به دلیل شرایط تحریمی، جمهوری اسلامی در عمل کمتر از نیمی از قیمت تعیین شده نفت خود را دریافت میکند.
این تصمیم اوپکپلاس برای جبران تولید اضافی، با کاهش عرضه در آینده، میتواند قیمتهای جهانی نفت را کمی افزایش دهد که برای جمهوری اسلامی -بهعنوان کشوری که از سهمیههای اوپکپلاس معاف است- مثبت خواهد بود زیرا قیمت نفت ایران را به پیشبینی بودجه (۶۳ دلار) نزدیکتر میکند.
تاثیر بر آمریکا
در آمریکا، دونالد ترامپ به انرژی ارزان قیمت برای کنترل تبعات اقتصادی جنگ تعرفهها نیاز دارد. انرژی ارزان به معنی کاهش هزینههای تولید در زنجیره تامین و تولید است. موضوعی که واشینگتن این روزها به شدت روی آن حساس است.
اما ریزش بیش از اندازه قیمت نفت هم میتواند برای آمریکا ناخوشایند باشد چرا که تولیدکنندگان نفت در این کشور، در حال حاضر به دلیل افزایش هزینههای تولید از جمله هزینه تامین فولاد، در صورتی که با کاهش شدید قیمت محصول (نفت) مواجه شوند، عملا سود کمتری خواهند داشت.
نقطه سربهسر قیمت نفت برای تولیدکنندگان آمریکایی در حوضه پرمیان به طور میانگین حدود ۵۵ دلار در هر بشکه است. این رقم برای چاههای جدید بالاتر و در حدود ۷۰ دلار در هر بشکه است. بنابراین، برای سودآوری کلی تولیدکنندگان آمریکایی، قیمت نفت باید بیش از ۵۵ دلار باشد تا تولید بهصرفه تلقی شود.
به این ترتیب آمریکا هم قاعدتا طرفدار نرخی متعادل از قیمت انرژی است. قیمتی در مرز باریک که نه هزینههای تولید را به شدت بالا ببرد، نه حاشیه سود تولیدکنندگان نفت آمریکایی تهدید شود.
تاثیر بر ایران و آمریکا در منطقه خاورمیانه
تنشها در خاورمیانه، در یمن و موضوع جمهوری اسلامی که به مذاکرات اخیر میان تهران و واشینگتن گره خورده است، عامل بالقوهای است که میتواند موجب افزایش شدید قیمت نفت شود.
با وجود این به نظر میرسد تولیدکنندگان نفت در برنامه ماه میلادی آوریل، نوعی مانور برای کنترل بازار در صورت بروز تنش در خاورمیانه انجام دادند.
نیاز آمریکا به متعادل بودن قیمت انرژی برای کنترل شرایط داخلی کشور در زمانی که جنگ تعرفهها روی بازارهای مالی اثرگذار شده است، میتواند جریانهایی در آمریکا را به حصول توافق با جمهوری اسلامی ترغیب کند.
جهانگیر در نشست خبری چهارشنبه ۲۷ فروردین خود اعلام کرد تتلو از سوی شعبه ششم دادگاه کیفری تهران به اعدام محکوم شده و این حکم پس از فرجامخواهی، در دیوان عالی کشور در حال رسیدگی است.
به گفته جهانگیر، حکم اعدام با استناد به قانون مجازات اسلامی و به اتهام «سبالنبی» (توهین به پیامبر و مقدسات مسلمانان) صادر شده است.
سخنگوی قوه قضاییه با بیان اینکه مقصودلو نسبت به این حکم درخواست فرجامخواهی کرده است، گفت که هنوز قطعیت یا نقض حکم اعدام اعلام نشده است.
او با اشاره به اینکه تتلو در این پرونده ابتدا از سوی شعبه نهم دادگاه کیفری یک، به اتهام «توهین به مقدسات» به پنج سال حبس محکوم شده بود، گفت این رای از سوی دادستانی تهران مورد اعتراض قرار گرفت و پس از نقض در دیوان عالی کشور، به شعبه همعرض ارسال شد.
پیش از این و در ۱۲ اسفند ۱۴۰۳، الهام رحیمیفر و مجید نقشی، وکیلان مقصودلو در نامهای خطاب به مراجع تقلید شیعه، در خصوص انتساب اتهام «سبالنبی» به موکل خود ابراز نگرانی کردند و گفتند نظر آنها میتواند به حل شدن این پرونده بینجامد.
آنها در این نامه از «سختگیریهای فراقانونی» در روند رسیدگی به اتهام موکل خود خبر دادند و نوشتند: «با وجود صدور حکم برائت در اولین مرحله از رسیدگی به اتهام سبالنبی، با سختگیریهای فراقانونی مواجه شدهایم و نظر مراجع در حل شدن این پرونده میتواند گرهگشا باشد.»
روزنامه جامجم، وابسته به صدا و سیمای جمهوری اسلامی، ۳۰ دی ۱۴۰۳ از صدور حکم اعدام برای مقصودلو به اتهام «سبالنبی» خبر داد اما دقایقی بعد خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، این خبر را تکذیب کرد و نوشت حکم نهایی تتلو صادر نشده است.
جهانگیر در بخش دیگری از صحبتهای خود گفت مقصودلو در پرونده دیگر خود به اتهام «تشویق به فساد و فحشا» از سوی ایمان افشاری، رییس شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب به تحمل ۱۰ سال زندان محکوم شده و در حال تحمل حبس در زندان تهران بزرگ است.
پیش از این و در اول اسفند ۱۴۰۳، تصاویر و ویدیوهایی به ایراناینترنشنال رسید که نشان میداد برخی شهروندان پارچهنوشتههایی را در حمایت از تتلو در نقاط مختلف شهر تهران نصب کردهاند.
بازداشت تتلو
رسانهها در ایران آذر ۱۴۰۲ گزارش دادند تتلو که در ترکیه به علت شکایتهای خصوصی متعدد دستگیر شده بود، در مرز بازرگان به مقامهای جمهوری اسلامی تحویل داده شد.
او چهار سال پیش نیز به درخواست نیروی انتظامی جمهوری اسلامی، به دست پلیس ترکیه بازداشت شد و مقامهای پلیس ایران گفتند کارهای انتقال او به کشور در حال انجام است اما یک هفته بعد آزاد شد.
احمد نوریان، سخنگوی وقت نیروی انتظامی، بهمن ۱۳۹۸ در مصاحبه با باشگاه خبرنگاران جوان گفت: «به علت پروندهای قضایی که برای تتلو در ایران تشکیل شده بود، اعلان قرمز اینترپل برای این فرد اعلام و او در ترکیه بازداشت شد.»
در آن زمان، رسانههای ایران اتهام این خواننده را اهانت به شخصیتهای مذهبی شیعیان در یکی از کنسرتهایش اعلام کردند.
تتلو متولد سال ۱۳۶۶ در تهران است و کار هنری خود را در سال ۱۳۸۳ با انتشار آثارش در یک وبلاگ آغاز کرد.
تابستان سال ۱۳۹۴ و در جریان مذاکرات هستهای حکومت ایران با کشورهای اروپایی و آمریکا، این خواننده با مجوز و حمایت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، یک موزیک-ویدیو را با عنوان «خلیج فارس حق مسلم ماست»، روی عرشه یکی از ناوهای نیروی دریایی در خلیج فارس تولید و منتشر کرد.
تتلو در انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۳۹۶ از محمدباقر قالیباف و ابراهیم رئیسی، کاندیداهای جریان موسوم به اصولگرا، حمایت کرد.
نورمن رول، مقام باسابقه سیا (سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا) با بیش از ۳۰ سال سابقه که پیشتر ریاست میز ایران را در این نهاد برعهده داشت، گفت که مذاکرهکنندگان کارکشته جمهوری اسلامی ممکن است روند گفتوگوها را به نفع خود طولانی کنند، در حالی که تهران همزمان به غنیسازی اورانیوم تا سطحی ادامه دهد که بتواند به ساخت بمب منجر شود.
او گفت: «هر روزی که مذاکرات ادامه پیدا کند، ایران به آستانه ساخت سلاح هستهای نزدیکتر میشود. اگر محاسبه تهران این باشد که ماندن در لبه توانایی تسلیحاتی سود بیشتری نسبت به ساخت بمب دارد، به همین بازی ادامه خواهد داد.»
به گفته رول، جمهوری اسلامی در «مذاکره درباره خودِ مذاکره» مهارت یافته است؛ یعنی استفاده از دیپلماسی کشدار برای کاستن از تهدیدهای نظامی و کاهش فشار تحریمها، در حالی که توسعه برنامه هستهای ادامه دارد.
بیشتر بخوانید: گزارش آکسیوس از نشست ترامپ در اتاق بحران کاخ سفید درباره مذاکرات هستهای با ایران
همزمان با آماده شدن آمریکا برای از سرگیری مذاکرات هستهای با ایران در آخر این هفته، بهنظر میرسد حاکمیت جمهوری اسلامی همزمان با ابهام در زمینه جانشینی رهبری، بنبست اقتصادی، شکستهای منطقهای و افزایش سوءظن جهانی نسبت به اهداف برنامه اتمیاش در موقعیتی شکننده قرار دارد.
رول گفت که ایران در گذشته نیز از مذاکرات بهعنوان «سوپاپ اطمینان» استفاده کرده است و معمولا زمانی وارد گفتوگو شده که خطر درگیری نظامی بالا بوده است؛ مانند گفتوگوهای سالهای ۲۰۰۳، ۲۰۱۲ و ۲۰۱۵ که همگی همزمان با حضور پررنگتر نظامی آمریکا یا بحرانهای منطقهای صورت گرفتند. اما به گفته او، این بار شرایط متفاوت است.
در همین زمینه: ترامپ: اگر درباره ایران نیاز به اقدام نظامی باشد، با اسرائیل وارد عمل خواهیم شد
او گفت: «این رژیم ضعیفتر، منزویتر و بهشدت نامحبوبتر شده است. اگر ایران همچنان از برنامه هستهایاش بهعنوان سپری برای فرار از فشارها درباره سرکوب، تروریسم و گروگانگیری استفاده کند، جامعه جهانی باید این بازی را بر هم بزند.»
به گفته رول، دولت ترامپ با هدفی مشخص وارد مذاکرات شده است: پایان دائمی توانایی جمهوری اسلامی برای ساخت سلاح اتمی، بدون تکرار ضعفهای توافق هستهای سال ۲۰۱۵ موسوم به برجام.
او افزود: «توافق ۲۰۱۵ محدودیتهایی موقتی و برگشتپذیر بر برنامه هستهای ایران اعمال کرد اما در مقابل، رفع تحریمهایی دائمی را برای تهران به همراه داشت. نتیجه این شد که ایران از این گشایش اقتصادی برای تامین مالی تروریسم و گروههای شبهنظامی در سراسر منطقه استفاده کرد.»
بیشتر بخوانید: مقام سابق آمریکایی: مذاکرات هستهای ایران، لحظه سرنوشتساز ترامپ درباره حمله نظامی است
اکنون، بهنظر میرسد واشینگتن بهدنبال آن است که تنها به ایران اجازه یک برنامه هستهای محدود غیرنظامی را بدهد، در حالی که تمام مسیرهای منتهی به تسلیحات را مسدود کند و از دسترسی تهران به منابع مالیای که میتواند شبکه بیثباتکنندهاش در منطقه را احیا کند، جلوگیری بورزد.
فشارهای تاریخی
به گفته رول، این مذاکرات در شرایطی انجام میشود که جمهوری اسلامی از زمان پایان جنگ ایران و عراق در سال ۱۳۶۷ تاکنون، در ضعیفترین موقعیت استراتژیک خود قرار دارد.
از نظر سیاسی، مرگ ناگهانی ابراهیم رئیسی، رییسجمهوری سابق ایران در سانحه هلیکوپتر، تنها گزینه محتمل برای جانشینی رهبر جمهوری اسلامی را از صحنه حذف کرد؛ فردی که با خامنهای از نظر ایدئولوژیک همراستا بود و اعتبار سیاسی لازم را داشت.
در همین زمینه: مرگ رئیسی چطور صحنه انتخاب رهبر بعدی را برای یکهتازی مجتبی خامنهای خالی کرد؟
انتخابات ریاستجمهوری سال گذشته با پایینترین میزان مشارکت تاریخی در جمهوری اسلامی همراه شد که نشاندهنده نوعی تسلیم عمومی در برابر بنبست سیاسی بود و برکناری معاون امور راهبردی (محمدجواد ظریف) و وزیر امور اقتصادی و دارایی (عبدالناصر همتی) در دولت مسعود پزشکیان نیز از شکافها و نزاعهای درونی حکومت حکایت داشت.
در عرصه اقتصادی، نرخ تورم و درصد جمعیتی که زیر خط فقر زندگی میکنند، هر دو حدود ۳۰ درصد گزارش شدهاند و خاموشیهای مکرر، زندگی مردم و کسبوکارها را مختل کرده است.
رول گفت: «این یک فاجعه اقتصادی است. مردم ایران دارند بهای دههها سوءمدیریت و انزوا را میپردازند.»
در سطح نظامی، بهگفته او، حمله اسرائیل در ماه اکتبر ۲۰۲۴ احتمالا بخش عمدهای از سامانههای پدافندی ایران را نابود کرده است؛ حملهای که پس از چندین ماه ضربات شدید ارتش اسرائیل به گروههای نیابتی جمهوری اسلامی، از جمله حماس و حزبالله انجام شد.
رول افزود: «حلقه آتشی که ایران دور اسرائیل ساخته بود حالا شکسته است. نیروی قدس سپاه پاسداران همچنان پابرجاست اما زخمی و پراکنده شده است.»
نیروی قدس وظیفه فرماندهی عملیاتهای خارجی جمهوری اسلامی را برعهده دارد.
بیشتر بخوانید: آیا حمله نظامی میتواند برنامه هستهای ایران را نابود کند؟
لحظه تصمیمگیری
رول، در حالی که از راهحل دیپلماتیک حمایت میکند، اذعان داشت که اسرائیل با دقت در حال بررسی سناریوهای حمله احتمالی است.
او گفت: «اگر اسرائیل ضربهای جدی وارد کند، ممکن است توان هستهای ایران را بهطور دائم از بین نبرد اما میتواند هزینههای بازسازی آن را چنان بالا ببرد که تهران برای بازگشت به مسیر قبلی تردید کند.»
با این حال، او احتمال کمی را نیز مد نظر دارد که شاید تهران مسیر متفاوتی را در پیش گیرد.
رول گفت: «شاید این همان لحظهای باشد که رهبر جمهوری اسلامی، سازش را به رویارویی ترجیح دهد. مردم ایران مردمی باهوش، مقاوم و شایسته آیندهای هستند که نه با تهدید گروههای شبهنظامی و تحریم، بلکه با صلح، توسعه و امنیت تعریف شود.»