شی جینپینگ، رییسجمهوری چین که با هدف تقویت روابط، بهویژه روابط تجاری، به برخی کشورهای منطقه جنوب شرقی آسیا سفر کرده، سهشنبه از ویتنام به مالزی میرود. این سفرها در میانه اعمال تعرفههای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا انجام میشود.
رییسجمهوری چین سهشنبه ۲۶ فروردین تاج گل بزرگی از گلهای قرمز که نام او و روبانی با نوشتهای در تجلیل از «رهبر بزرگ ویتنام» بر آن نقش بسته بود، در پای آرامگاه هو شی مین، بنیانگذار جمهوری ویتنام که در سال ۱۹۶۹ درگذشت، قرار داد.
قرار است او در مراسم آغاز همکاری ریلی ویتنام–چین نیز شرکت کند؛ پروژهای که هدف آن ساخت یک خط راهآهن جدید است که بندر بزرگ شمالی هایفونگ و پایتخت ویتنام، هانوی را به جنوب چین متصل میکند.
شی جینپینگ دوشنبه وارد ویتنام شد؛ نخستین مرحله از یک سفر دورهای به آسیای جنوب شرقی که هدف آن ارائه تصویری از پکن بهعنوان یک متحد قابل اعتماد در برابر آمریکاست.
ترامپ در هفتههای اخیر تعرفههای سنگینی را اعلام کرد و سپس، بهجز در مورد چین، عمده این تعرفهها را تعلیق کرد.
رییسجمهوری چین قرار است سهشنبه عصر عازم مالزی شود و تا پنجشنبه در آنجا بماند و بعد به کامبوج سفر کند. کشوری که از شرکای نزدیک چین در آسیای جنوب شرقی بهشمار میرود.
شی جینپینگ دوشنبه به تو لام، دبیرکل حزب کمونیست ویتنام، گفت که خواهان تقویت روابط دوجانبه است و کشورهایشان باید «بهطور مشترک با ارعاب مقابله و ثبات نظام تجارت آزاد جهانی را حفظ کنند».
همزمان با این سفر، ترامپ به خبرنگاران در کاخ سفید گفت که دیدار رهبران چین و ویتنام با هدف «آسیب رساندن به ایالات متحده» انجام شده است.
او گفت دیدار سران چین و ویتنام «شاید برای این است که ببینند چطور میشود ایالات متحده را فریب داد».
ویتنام و چین دوشنبه ۴۵ توافقنامه همکاری امضا کردند؛ از جمله در زمینه زنجیرههای تامین کالا، هوش مصنوعی، گشتهای دریایی مشترک و ارتباطات ریلی.
سفر شی جینپینگ تقریبا دو هفته پس از آن انجام میشود که ایالات متحده، بزرگترین بازار صادرات صنایع تولیدی ویتنام در سه ماه نخست سال جاری، تعرفهای ۴۶ درصدی بر کالاهای وارداتی از ویتنام اعمال کرد.
هرچند این تعرفههای گمرکی که علیه ویتنام و بسیاری از کشورها اعلام شد بهطور موقت تعلیق شدهاند، خبرگزاری فرانسه نوشت که پکن میکوشد در تضاد با ایالات متحده که حملهای همهجانبه در حوزه تجارت حتی علیه شرکای اقتصادی خود به راه انداخته، خود را بهعنوان یک شریک قابلاعتماد نشان دهد.
در هانوی، شی جینپینگ دوشنبه سیاست حمایتگرایی را محکوم کرد و گفت: «حمایتگرایی به هیچجا نمیرسد.»
به گزارش خبرگزاری رسمی چین، او افزود که این جنگ تجاری «هیچ برندهای» نمیتواند داشته باشد.
خبرگزاری فرانسه نوشت تقویت روابط با همسایگان آسیای جنوب شرقی میتواند به پکن کمک کند تا اثرات حمله تجاری آمریکا را که در سال ۲۰۲۴ نخستین واردکننده محصولات چینی بود خنثی کند.
ویتنام، مانند چین، به وسیله حزب کمونیست اداره میشود و از دیرباز راهبردی به نام «دیپلماسی بامبو» در پیش گرفته است؛ به این معنا که تلاش میکند روابط خوبی با هر دو قدرت بزرگ – چین و آمریکا – داشته باشد.
هانوی و پکن روابط اقتصادی نزدیکی دارند اما این روابط با اختلافات ارضی در دریای چین جنوبی، بهویژه در مجمعالجزایر پاراسل، خدشهدار شده است.
پکن مالکیت تقریبا تمام جزایر این دریا را در برابر دیگر کشورهای ساحلی (فیلیپین، ویتنام، برونئی، مالزی) که ادعاهای مشابه دارند، از آن خود میداند.
این روزنامه آمریکایی سهشنبه ۲۶ فروردین به نقل از مقامات یمنی و آمریکایی گزارش داد که نیروهای حامی دولت یمن فرصت کنونی را برای بازپسگیری مناطق از حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی مناسب میبینند و تمرکز اصلی این عملیات بر تصرف بندر راهبردی الحدیده است.
به گفته این مقامات، نیروهای دولتی یمن قصد دارند دستکم حوثیها را از بخشهایی از سواحل دریای سرخ که در طول یک دهه گذشته در اختیار داشتهاند، بیرون برانند.
والاستریت ژورنال افزود پیمانکاران خصوصی امنیتی آمریکایی به این نیروهای یمنی در مورد عملیات زمینی مشاوره دادهاند.
بر اساس این گزارش، امارات متحده عربی که از این نیروها حمایت میکند، این طرح را طی هفتههای اخیر با مقامات آمریکایی در میان گذاشته است.
مقامات آمریکایی به والاستریت ژورنال گفتند ایالات متحده آماده حمایت از یک عملیات زمینی به وسیله نیروهای محلی است اما هنوز تصمیم نهایی در این مورد اتخاذ نشده است.
به گفته آنان، آمریکا هدایت مذاکرات برای عملیات زمینی را بر عهده ندارد بلکه این گفتوگوها با هدف توانمندسازی نیروهای محلی متحد با دولت بهرسمیتشناختهشده یمن برای تامین امنیت کشور در جریان است.
علاوه بر ناو هواپیمابر آمریکایی یواساس هری اس. ترومن در دریای سرخ، مقامات آمریکایی در روزهای اخیر گفتند که ناو هواپیمابر دوم به همراه کشتیهای همراهش به منطقه رسیدهاند که احتمالا حملات بیشتری را در هفتههای آینده به دنبال خواهد داشت.
بیشتر بخوانید: ناو هواپیمابر آمریکا برای عملیات علیه حوثیها در دریای سرخ مستقر شده است
پس از آنکه حوثیها صدها موشک به سمت کشتیها در دریای سرخ پرتاب کردند، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، وعده نابودی این گروه را داد.
برایان هیوز، سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا، هفته گذشته به والاستریت ژورنال گفت: «در نهایت، مسوولیت امنیت در دریای سرخ بر عهده شرکای منطقهای ماست و ما با آنان همکاری نزدیکی داریم تا اطمینان حاصل کنیم که کشتیرانی در این آبراهها در آینده نیز امن و باز باقی بماند.»
طبق طرحی که در حال بررسی است، جناحهای محلی مستقر در جنوب یمن قرار است نیروهای خود را به سمت سواحل غربی یمن که در کنترل حوثیهاست اعزام و تلاش کنند بندر الحدیده در ساحل دریای سرخ را تصرف کنند.
در صورت موفقیت، این عملیات زمینی حوثیها را از بخشهای بزرگی از سواحل عقب خواهد راند.
بیشتر بخوانید: وزیر دفاع آمریکا دستور اعزام یک ناو هواپیمابر دیگر را به خاورمیانه صادر کرد
این گروه تحت حمایت جمهوری اسلامی که از سوی آمریکا «یک گروه تروریستی» شناخته میشود، پس از آغاز جنگ غزه، از این مناطق به کشتیهای تجاری در نزدیکی این آبها حمله کرده است.
بیشتر کشتیهای تجاری مسیر خود را به دور از دریای سرخ و کانال سوئز و از مسیر طولانیتر جنوب آفریقا انتخاب میکنند که هزینه تجارت جهانی را افزایش داده است.
تصرف احتمالی الحدیده ضربهای سنگین به حوثیها وارد میکند زیرا این بندر مسیر اصلی تامین اقتصادی این گروه و همچنین راه اصلی دریافت تسلیحات از ایران به شمار میرود.
جمهوری اسلامی در اظهارنظرهای رسمی تامین سلاح برای حوثیها را رد میکند اما بازرسان سازمان ملل بارها منشا تسلیحات کشفشده به مقصد یمن را ایران دانستهاند.
محمدعلی الحوثی، از رهبران ارشد حوثی، گفت که حملات هوایی آمریکا نتوانسته جلوی این گروه را بگیرد و عملیات زمینی نیز شکست خواهد خورد.
والاستریت ژورنال نوشت که عملیات گسترده زمینی خطر برافروختن دوباره جنگ داخلی یمن را به همراه دارد.
در این گزارش با استناد به سندی آمده که در طرح پیشنهادی، تقریبا تمام بودجه اختصاصیافته به سازمانهای بینالمللی مانند سازمان ملل و ناتو حذف میشود، بودجه حمایت از عملیات صلحبانی بینالمللی پایان مییابد و تمام برنامههای تبادل آموزشی و فرهنگی وزارت خارجه، محدود یا متوقف خواهد شد.
حذف بودجه نهادهای بینالمللی و برنامههای فرهنگی
بر اساس گزارش نیویورک تایمز، سندی داخلی در وزارت خارجه آمریکا نشان میدهد دولت ترامپ در حال بررسی کاهش تقریبی ۵۰ درصدی بودجه این وزارتخانه برای سال مالی آینده است؛ طرحی که شامل قطع تقریبا تمامی کمکهای مالی به سازمانهای بینالمللی، از جمله سازمان ملل و ناتو میشود.
دو مقام رسمی آمریکایی گفتهاند که این طرح بخشی از فرآیند هماهنگی میان وزارت خارجه و کاخ سفید برای کاهش بودجه دولت است و سران وزارتخانه در حال بررسی جدی آن هستند.
این در حالی است که کاخ سفید فشار شدیدی بر نهادها وارد کرده تا کاهشهای چشمگیری در بودجههای خود اعمال کنند.
نسخهای از این طرح که تاریخ آن ۱۰ آوریل ثبت شده، در اختیار نیویورک تایمز قرار گرفته و در آن آمده است تقریبا تمامی منابع مالی برای سازمانهای بینالمللی مانند سازمان ملل و ناتو، بودجه عملیات صلحبانان و همچنین تبادلات فرهنگی و آموزشی از جمله برنامه فولبرایت (برنامه رقابتی سطح عالی برای دادن کمکهزینه به دانشگاهیان) حذف خواهد شد.
کاهش کمکهای بشردوستانه و برنامههای سلامت جهانی
طرح مورد نظر همچنین خواهان کاهش بیش از ۵۰ درصدی بودجه کمکهای بشردوستانه و برنامههای سلامت جهانی است؛ اقدامی که با وعدههای مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا مبنی بر حفظ کمکهای حیاتی، در تضاد است.
در همین زمینه: دولت ترامپ بیش از ۸۰ درصد از برنامههای آژانس توسعه بینالمللی را لغو کرد
مشخص نیست که روبیو شخصا با این کاهشها موافق بوده یا نه.
این طرح به وسیله پیت ماروکو، مقام پیشین ناظر بر کاهش برنامههای کمک خارجی که اخیرا و ناگهانی وزارتخانه را ترک کرده و داگلاس پیتکین، مسئول برنامهریزی بودجه وزارت خارجه، تهیه شده است.
مشخص نیست که این طرح از چه میزان حمایت در کنگره که وظیفه تصویب بودجه را دارد، برخوردار خواهد بود اما به گفته یک مقام مطلع از فرآیند بازنگری بودجه وزارت خارجه، انتظار میرود کاخ سفید در بهار امسال نسخهای مشابه همین پیشنهاد را به کنگره ارسال کند تا کاهشهای در حال اجرا رسمیت یابد.
واکنش تند دموکراتها در کنگره
اخبار مربوط به کاهش شدید بودجه، واکنش منفی دموکراتها در کنگره را در پی داشته است.
سناتور جین شاهین، نماینده دموکرات نیوهمپشایر و عضو ارشد کمیته روابط خارجی، دوشنبه ۲۵ فروردین در بیانیهای اعلام کرد این کاهشها «آمریکا را تنها و آسیبپذیر میکند و به چین و روسیه اجازه میدهد خلأ ایجادشده را پر کنند».
او افزود: «در شرایطی که جنگ در اروپا جریان دارد و تهدیدهای امنیتی در این قاره رو به افزایش است، چرا باید بودجه ناتو را قطع کنیم؟»
سناتور برایان شاتز از هاوایی، عضو ارشد کمیته تخصیص بودجه نیز گفت: «با اینکه در نهایت کنگره درباره بودجه تصمیم میگیرد اما گزارشها درباره برنامه دولت به منظور کاهش نیروی انسانی وزارت خارجه، حضور بینالمللی آمریکا و کمکهای خارجی بسیار نگرانکننده است. این کاهشها نه تنها امنیت آمریکا را تامین نمیکند بلکه آن را به خطر میاندازد.»
شاتز در ادامه گفت: «من میخواهم درباره این موضوع مستقیما از خود وزیر خارجه بشنوم.»
بازگشت منابع استفاده نشده و انحلال یواساید
نیویورک تایمز نوشت که در سند رویت شده از طرح مورد نظر آمده است که وزارت خارجه آمریکا قصد دارد برای سال مالی ۲۰۲۶ که از اول اکتبر آغاز میشود، بودجهای به میزان ۲۸/۴ میلیارد دلار درخواست کند؛ رقمی که ۲۶ میلیارد دلار کمتر از بودجه ثبتشده برای سال مالی ۲۰۲۵ است.
طبق این سند، دولت ترامپ همچنین در نظر دارد بخشی از بودجه سال مالی جاری را نیز پس بگیرد: «ماروکو و پیتکین نوشتهاند که دولت قصد دارد حدود ۲۰ میلیارد دلار از بودجه استفاده نشده سال ۲۰۲۵ را به خزانه بازگرداند.»
در بخش دیگری از این طرح، تمدید توقف استخدام و افزایش حقوق تا پایان سال مالی ۲۰۲۶ پیشنهاد شده؛ مگر برای موقعیتهایی که لازم است تا انتقال برنامههای کمک خارجی از آژانس توسعه بینالمللی آمریکا (USAID) که در حال انحلال است، انجام شود.
بیشتر بخوانید: آژانس توسعه جهانی آمریکا چیست و چرا ترامپ کمکهای خارجی را تعلیق کرد
حذف تدریجی برنامههای درمانی و بشردوستانه
اگرچه روبیو ماه گذشته وعده داده بود که برنامههای کمکرسانی حیاتی حفظ خواهند شد اما گزارش شده که دولت ترامپ در هفتههای اخیر برخی از این برنامهها را بیسروصدا لغو کرده است.
در حوزه بهداشت جهانی، تنها برنامههایی که حفظ خواهند شد شامل این موارد است: ۲/۹ میلیارد دلار برای درمان اچآیوی (HIV) از طریق طرح اضطراری ریاستجمهوری برای مقابله با ایدز (PEPFAR)، مبلغ ۶۸۷ میلیون دلار برای مقابله با بیماریهایی مانند سل و مالاریا، ۲۰۰ میلیون دلار برای امنیت سلامت جهانی و ۸۰۰ میلیون دلار برای «صندوق جهانی» که به ازای هر چهار دلار تامینشده بهوسیله سایر اهداکنندگان، یک دلار از سوی آمریکا تامین میشود.
سایر برنامهها، از جمله مبارزه با بیماریهای گرمسیری نادیده گرفته شده، تامین واکسن برای کودکان در کشورهای فقیر و حمایت از سلامت مادران و کودکان، همگی حذف خواهند شد.
در همین زمینه: دولت ترامپ بیش از ۸۰ درصد از برنامههای آژانس توسعه بینالمللی را لغو کرد
تمرکز منابع بر اولویتهای خاص دولت ترامپ
در خصوص کمکهای بشردوستانه، این طرح جزییات کمتری ارائه میدهد و در آن اشاره شده است که ۲/۵ میلیارد دلار برای ایجاد یک اداره جدید کمکهای بشردوستانه در وزارت خارجه و ۱/۵ میلیارد دلار نیز برای کمکهای اضطراری مهاجرتی و پناهجویان در نظر گرفته شده که رییسجمهور ترامپ میتواند از آن برای رسیدگی به بحرانهای انسانی استفاده کند.
این سند همچنین پیشنهاد توقف یکساله برنامه کلیدی کنترل مواد مخدر را مطرح میکند، با این استدلال که این برنامه در حال حاضر ۱/۴ میلیارد دلار بودجه استفادهنشده دارد که میتواند برای یک سال کفایت کند.
در نهایت، طرح مورد نظر پیشنهاد تاسیس صندوقی با عنوان «صندوق فرصتهای نخست آمریکا» با بودجهای حدود دو میلیارد دلار در خزانهداری را مطرح میکند؛ صندوقی که به دولت ترامپ اختیار میدهد تا «بر اساس اولویتهای جدید و پایدار دولت، حمایتهای هدفمند در حوزه کمکهای اقتصادی و توسعهای ارائه کند».
بیشتر بخوانید: ابراز نگرانی فعالان ایرانی از قطع کمکهای خارجی آمریکا: «هدیه ترامپ به مستبدان در تهران»
به گزارش خبرگزاری رویترز، سه منبع آگاه دوشنبه ۲۵ فروردین اعلام کردند عربستان سعودی قصد دارد بدهیهای معوقه سوریه به بانک جهانی را پرداخت کند.
این طرح که تاکنون گزارش نشده بود، نخستین نمونه شناختهشده از کمک مالی عربستان سعودی به سوریه پس از سقوط حکومت بشار اسد در سال گذشته محسوب میشود.
بدهیهای معوقه سوریه
در پی جنگ داخلی و بحران اقتصادی شدید، سوریه حدود ۱۵ میلیون دلار بدهی معوقه به بانک جهانی دارد.
بر اساس قوانین بانک، این بدهیها باید تسویه شوند تا امکان تخصیص کمکهای بلاعوض و سایر اشکال حمایت مالی فراهم شود.
به گفته منابع آگاه، پیشتر تلاش شده بود که این بدهیها با استفاده از داراییهای بلوکهشده سوریه در خارج پرداخت شود، اما این طرح به نتیجه نرسید.
بانک جهانی در حال بررسی اختصاص منابع مالی برای بازسازی شبکه برق سوریه و همچنین پرداخت حقوق کارکنان بخش عمومی است.
طرحهای عربی برای بازسازی سوریه
این اقدام ریاض ممکن است نشانهای از آغاز تحقق حمایتهای مالی کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس از سوریه باشد.
پیشتر، طرحهایی از سوی قطر برای پرداخت حقوق کارکنان سوری و تامین گاز از طریق اردن مطرح شده بود که بهدلیل ابهام در تحریمهای آمریکا به تعویق افتاده بودند.
در واکنش به این گزارش، سخنگوی وزارت دارایی عربستان سعودی به رویترز گفت: «ما به شایعات پاسخ نمیدهیم، و فقط در زمان رسمی شدن، اطلاعرسانی میکنیم.»
بانک جهانی، دفتر رسانهای دولت سعودی و یک مقام سوری نیز تاکنون به درخواست اظهار نظر پاسخ ندادهاند.
سفر مقامهای سوری به واشینگتن
سوریه قرار است در هفتههای آینده هیئتی بلندپایه را به نشستهای بهاره بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول در واشینگتن اعزام کند.
این نخستین حضور مقامهای سوری در آمریکا از زمان سرنگونی حکومت اسد است، اما هنوز مشخص نیست آیا این هیئت با مقامات آمریکایی دیدار خواهد کرد یا نه.
تلاش برای رفع تحریمها
تحریمهای سنگینی که در دوران حکومت اسد وضع شده بود همچنان پابرجاست.
رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه و احمد الشرع، رییسجمهوری دوره انتقالی سوریه، شنبه ۲۳ فروردین، در دیداری بدون حضور رسانهها و پشت درهای بسته بر لزوم رفع تحریمهای سوریه و بازگشت آرامش به منطقه تاکید کردند.
هرچند دولت آمریکا در زمستان گذشته معافیت ششماههای برای برخی تحریمها با هدف تسهیل کمکهای بشردوستانه صادر کرد، اما تاثیر آن محدود بوده است.
اتحادیه اروپا از بهمن گذشته تلاش خود را برای تعلیق برخی تحریمها بر صنعت انرژی سوریه آغاز کرد که لغو ممنوعیت واردات نفت خام و صادرات فناوری به صنعت نفت و گاز را در برمیگیرد.
بر اساس گزارش رویترز، ایالات متحده فهرستی از شروط را برای کاهش بخشی از تحریمها در اختیار دولت جدید سوریه قرار داده است.
دولت ترامپ تاکنون در تعامل با حاکمان جدید سوریه محتاطانه عمل کرده است. برخی مقامات کاخ سفید خواستار رویکردی سختگیرانهتر هستند و به سوابق برخی اعضای دولت جدید سوریه در ارتباط با القاعده اشاره میکنند.