سناتورهای ارشد جمهوریخواه و دموکرات در کمیته روابط خارجی سنای آمریکا هشدار دادند که ارتش لبنان باید اجرای آتشبس میان حزبالله و اسرائیل را که با میانجیگری آمریکا به دست آمده تسریع کند، در غیر این صورت، کمکهای نظامی واشبنگتن به بیروت مورد بازنگری قرار خواهد گرفت.
طبق توافق آتشبس که در نوامبر گذشته حاصل شد، حزبالله موظف است نیروها و تسلیحات خود را دستکم ۳۲ کیلومتر از مرز لبنان و اسرائیل دور کند. در مقابل، اسرائیل باید از باقیمانده مناطق اشغالی لبنان بهطور کامل خارج شود و ارتش لبنان کنترل مناطق تخلیهشده را بر عهده بگیرد.
بهگزارش العربیه، جیم ریش و جین شاهین دو سناتور جمهوریخواه و دموکرات چهارشنبه ۱۳ فروردین گفتند: «ما در لحظهای حساس برای لبنان قرار داریم. مردم لبنان فرصتی بینظیر برای رهایی از سلطه جمهوری اسلامی بر بیروت دارند.»
این دو سناتور اگرچه بر حمایت قوی و دو حزبی ایالات متحده از ارتش لبنان تاکید کردند و آن را مهمترین نیرو در مقابل نفوذ حزبالله خواندند، اما از آنچه آن را «کندی بیش از حد در اجرای تعهدات آتشبس» خواندند، ابراز نارضایتی کردند.
فشار آمریکا برای اجرای تعهدات آتشبس
در پی یک سال جنگ میان اسرائیل و حزبالله، نیروهای اسرائیلی بخش عمدهای از زرادخانه تسلیحاتی این گروه تحت حمایت جمهوری اسلامی را منهدم و بسیاری از رهبران آن را از بین بردند.
ریش و شاهین تاکید کردند که واشینگتن آماده است کمکهای بیشتری به ارتش لبنان ارائه کند، اما عدم اقدام جدی ارتش در جنوب این کشور میتواند باعث بازنگری آمریکا در سیاستهایش شود.بهگفته این دو سناتور، «ایالات متحده باید برای تسریع اجرای تعهدات آتشبس، کمکهای بیشتری به ارتش لبنان ارائه دهد. اما در صورتی که این نیرو در برابر چالشهای امنیتی در جنوب لبنان تعلل کند، این مسئله باعث نگرانی عمیق خواهد شد و آمریکا مجبور به تجدیدنظر در رویکرد خود میشود.»
هفته گذشته، العربیه انگلیسی گزارش داد که مقامات و قانونگذاران آمریکایی قصد دارند دولت لبنان را برای تسریع در استقرار نیروهای ارتش در جنوب تحت فشار بگذارند. دولت ترامپ نیز پیشتر هشدار داده بود که حزبالله باید تسلیحات خود را زمین بگذارد، در غیر این صورت، کمکهای آمریکا به لبنان بهشدت کاهش خواهد یافت یا حتی بهطور کامل قطع میشود.
مقامات آمریکایی همچنین هشدار دادهاند که اگر ارتش لبنان نتواند حزبالله را به خلع سلاح متقاعد کند، اسرائیل حملات خود علیه انبارهای تسلیحاتی این گروه را با شدت بیشتری از سر خواهد گرفت.
واشینگتن: دولت جدید لبنان بر اساس عملکردش قضاوت خواهد شد
یک سخنگوی کاخ سفید در گفتوگو با العربیه انگلیسی تاکید کرد که ایالات متحده، دولت جدید لبنان را بر اساس اقداماتش در قبال «شبکههای مالی و تواناییهای تروریستی حزبالله» قضاوت خواهد کرد تا اطمینان حاصل شود که حزبالله دیگر هرگز توان برانگیختن جنگی ویرانگر علیه اسرائیل یا دیگر همسایگان لبنان را نخواهد داشت.
مورگان اورتگاس، مقام ارشد کاخ سفید که مسئول سیاستهای دولت ترامپ در قبال لبنان است، بهزودی برای دیداری رسمی به بیروت سفر خواهد کرد.
اورتگاس در آخرین سفر خود، بر شرایط کلیدی آمریکا برای ارزیابی عملکرد دولت جدید لبنان تاکید کرد و گفت که یکی از مهمترین مسائل حذف حزبالله از کابینه لبنان بود. با این حال، حزبالله موفق شد دو کرسی در دولت جدید کسب کند. مقامات لبنانی این اقدام را به حضور پارلمانی این گروه نسبت دادهاند.
تحولات کلیدی منطقه و تغییرات سیاسی در لبنان
این درخواست سناتورهای آمریکایی در حالی مطرح شده که تحولات مهمی در منطقه رخ داده است از جمله حسن نصرالله، رهبر حزبالله، اواخر سال گذشته ترور شد و بشار اسد، رییسجمهوری سوریه، به روسیه گریخت و چند دهه حکومت بعثی در دمشق پایان یافت.
این تحولات زمینه را برای انتخاب ژنرال جوزف عون بهعنوان ربیسجمهوری لبنان و نواف سلام بهعنوان نخستوزیر فراهم کرد.
ژنرال عون، فرمانده سابق ارتش لبنان، و سلام، رییس پیشین دادگاه بینالمللی دادگستری، مورد حمایت ایالات متحده، قدرتهای اروپایی و کشورهای حاشیه خلیج فارس قرار دارند. سناتورها ریش و شاهین رهبری آنها را بهترین فرصت لبنان برای بازپسگیری حاکمیت و ایجاد آیندهای باثبات و شکوفا خواندند.
لزوم اجرای اصلاحات اقتصادی و مقابله با نفوذ حزبالله
این دو سناتور از دولت سلام خواستند که اصلاحات توصیهشده از سوی صندوق بینالمللی پول را پیش ببرد و در عین حال، نسبت به هرگونه سازش با حزبالله هشدار دادند.
آنها گفتند: «نبیه بری، متحد دیرینه حزبالله، باید لبنان را به سوی آیندهای بهتر هدایت کند، در غیر این صورت، این کشور دوباره با بنبست سیاسی مواجه خواهد شد. همچنین، رکَن نصرالدین، محمد حیدر و یاسین جابر، سه وزیر شیعه عضو کابینه باید کاملا از روند احیای لبنان حمایت کنند.»
این دو سناتور بر لزوم انجام اصلاحات اقتصادی، از بین بردن منابع مالی حزبالله و تقویت ارتش لبنان بهعنوان تنها ضامن امنیت مردم این کشور تاکید کردند و گفتند: «مردم لبنان قدمهای نخست را برای بهبود شرایط برداشتهاند. اکنون نوبت رهبران سیاسی این کشور است که نتایج ملموسی ارائه دهند.»
خامنهای در آن زمان به نخستوزیر ژاپن گفت ترامپ را «شایسته مبادله» هیچ پیامی نمیداند و هیچ پاسخی هم به او ندارد و نخواهد داد.
اما شرایط در حال حاضر متفاوت است. ترامپ با تجربه یک دور ریاستجمهوری پر تنش بازگشته است. در سال ۱۳۹۸، یک سال پس از خروج ترامپ از برجام، جمهوری اسلامی هنوز متحدان اروپایی را در کنار خود میدید.
در آمریکا ترامپ زیر فشار شدید کنگره و سنا قرار داشت تا مسائل با تهران را از طریق دیپلماتیک حل کند.
سناتور دیک دیربین در آن زمان ترامپ را متهم کرد که در حال آمادهسازی صحنه برای یک «جنگ فاجعهبار» است.
سناتور الیزابت وارن اعلام کرد مطابق قانون اساسی، ترامپ باید مجوز کنگره را برای ورود به جنگ بگیرد و این مجوز به او داده نشده است.
سناتور برنی سندرز هم گفت نمایندگان کنگره باید هر آنچه در توان دارند را انجام دهند تا جلوی تلاشهای دولت ترامپ «برای سوق دادن آمریکا به لبه پرتگاه جنگی فاجعهبار و غیرقانونی با ایران» را بگیرند.
و در نهایت، نانسی پلوسی، رییس وقت مجلس نمایندگان تاکید کرد: «باید جلوی جنگ با ایران را بگیریم.» اینها تنها بخشی از مواضع مخالفان ترامپ در دور نخست حضورش در کاخ سفید است.
کار به جایی کشید که بهمنماه ۱۳۹۸، دو طرح پیشنهادی در ارتباط با اختیارات نظامی رییسجمهوری آمریکا برای رایگیری در دستور کار مجلس نمایندگان قرار گرفت. یکی از این دو طرح، اختصاص بودجه برای اقدامات نظامی علیه ایران را منوط به رای مثبت کنگره میکرد.
رویکرد دولت جو بایدن در قبال تهران متفاوت بود و جمهوری اسلامی در یک سال اخیر، دو بار مستقیما خاک اسرائیل را هدف قرار داد.
با این حال، جمهوری اسلامی دیگر مانند سال ۱۳۹۸، نیروهای نیابتی پرقدرتی نظیر حزبالله لبنان، جهاد اسلامی و حماس در اختیار ندارد.
بشار اسد، متحد اصلی خامنهای در منطقه، نیز سقوط کرده است و تنها نیروی نیابتی باقیمانده جمهوری اسلامی، یعنی حوثیهای یمن، زیر آتش جنگندههای آمریکایی هستند.
پیش از ترامپ، باراک اوباما در اردیبهشتماه ۱۳۸۸ به تهران نامه نوشت و خواستار بهبود روابط شد.
اوباما در دی ۱۳۹۰ نامه دیگری ارسال کرد که بخشی تهدیدآمیز و بخشی دوستانه بود. در مهر ۱۳۹۳، رسانههای آمریکایی از نامه چهارم اوباما به خامنهای خبر دادند که هدفش همکاری علیه داعش و پیشبرد مذاکرات هستهای بود. این نامه به مذاکرات برجام کمک کرد و در تیر ۱۳۹۴ به توافق منجر شد.
نامه تازه ترامپ به خامنهای
ترامپ حدود یک ماه و نیم پس از آغاز رسمی دور دوم ریاستجمهوری خود، در گفتوگو با شبکه فاکس بیزنس اعلام کرد ۱۵ اسفند ۱۴۰۳، نامهای به رهبر جمهوری اسلامی ارسال کرده و در آن، ترجیح خود را برای مذاکره بر سر یک توافق بهجای اقدام نظامی ابراز کرده است.
این جمله ترامپ که «ما میتوانیم توافقی انجام دهیم که به همان اندازه خوب باشد که گویی شما از نظر نظامی پیروز شدهاید»، نشان میداد لحن نامه و درخواستهای ایالات متحده چندان مشابه موارد دیگر در دولتهای قبلی نبوده است.
ساعاتی پس از پخش این بخش از گفتوگوی ترامپ، او ۱۷ اسفند در مصاحبه با خبرنگاران در کاخ سفید، با بیان اینکه برخورد با مسئله جمهوری اسلامی به مراحل آخر رسیده و با مذاکره یا اقدام نظامی این مشکل حل خواهد شد، گفت: «خیلی زود اتفاقی رخ خواهد داد.»
رهبر جمهوری اسلامی: مذاکره نیست، تحکم و تحمیل است
با آنکه هیچ متنی از نامه منتشر نشده بود، واکنش تند علی خامنهای تا حدی وضعیت را روشن کرد.
او ۱۸ اسفند ۱۴۰۳ در دیدار با مسئولان جمهوری اسلامی گفت: «اصرار برخی از دولتهای قلدر برای مذاکره بهمنظور حل مسائل نیست، بلکه برای تحکم و تحمیل توقعات خودشان است. جمهوری اسلامی قطعا توقعات آنها را نخواهد پذیرفت.»
او افزود «مذاکره برای آنها مسیری برای طرح توقعات جدید است» که از برنامه هستهای جمهوری اسلامی فراتر میرود و «امکانهای دفاعی»، «برد موشکها» و «تواناییهای بینالمللی» حکومت ایران را هم شامل میشود.
رهبر جمهوری اسلامی تاکید کرد: «اسم مذاکره را تکرار میکنند برای اینکه در افکار عمومی فشار ایجاد کنند... این مذاکره نیست، تحکم است، تحمیل است.»
جمهوری اسلامی و آمریکا در عمان در حال مذاکره هستند
همزمان با این اظهارات، کانال ۱۱ تلویزیون اسرائیل به نقل از منابع اسرائیلی گزارش داد جمهوری اسلامی در حال مذاکره غیر مستقیم با آمریکا از طریق عمان است.
این گزارش شکل گفتوگوها در عمان را مشابه مذاکراتی ارزیابی کرد که به توافق هستهای سال ۲۰۱۵ موسوم به برجام ختم شد.
با این حال تاکید شد در مذاکرات آن سال، اسرائیل در جریان قرار نگرفته بود، اما در گفتوگوهای فعلی، اسرائیل بهطور مستقیم در جریان مذاکرات قرار دارد.
کارشناس کانال ۱۱ تلویزیون اسرائیل مذاکرات فعلی در عمان را مشابه مذاکرات عمان در دوره اوباما دانسته است. با این وجود، تغییر گسترده شرایط، هم در ایران، هم در آمریکا و هم در منطقه، بهویژه در اسرائیل، شرایط را بهکلی دگرگون کرده است.
