دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرد که ایالات متحده از نیمهشب چهارشنبه، تعرفهای ۲۵ درصدی بر تمام خودروهای تولید خارج اعمال خواهد کرد. ترامپ گفت این اقدام با هدف مقابله با «عدمتوازنهای وحشتناک» صورت میگیرد.
ترامپ با اشاره به اینکه بسیاری از کشورها تعرفههای بالایی بر خودروهای ساخت آمریکا اعمال میکنند، گفت: «هیچکدام از شرکتهای ما اجازه ندارند وارد کشورهای دیگر شوند. این را درباره دوستان و دشمنان میگویم؛ و در بسیاری از موارد، دوستها در تجارت بدتر از دشمنها هستند.»
او در سخنرانیاش در باغ رز کاخ سفید افزود: «این عدمتوازنهای وحشتناک، صنایع ما را نابود کرده و امنیت ملی ما را به خطر انداختهاند.»
با این حال، ترامپ تاکید کرد که کشورهای دیگر را مقصر این وضعیت نمیداند: «من روسایجمهور پیشین و رهبران گذشته را مقصر میدانم که به وظیفهشان عمل نکردند. آنها اجازه دادند این وضعیت پیش بیاید، و به اندازهای آن را نادیده گرفتند که هیچکس باور نمیکند. به همین دلیل، از نیمهشب امشب، تعرفه ۲۵ درصدی بر تمام خودروهای خارجی اعمال خواهد شد.»
خامنهای در آن زمان به نخستوزیر ژاپن گفت ترامپ را «شایسته مبادله» هیچ پیامی نمیداند و هیچ پاسخی هم به او ندارد و نخواهد داد.
اما شرایط در حال حاضر متفاوت است. ترامپ با تجربه یک دور ریاستجمهوری پر تنش بازگشته است. در سال ۱۳۹۸، یک سال پس از خروج ترامپ از برجام، جمهوری اسلامی هنوز متحدان اروپایی را در کنار خود میدید.
در آمریکا ترامپ زیر فشار شدید کنگره و سنا قرار داشت تا مسائل با تهران را از طریق دیپلماتیک حل کند.
سناتور دیک دیربین در آن زمان ترامپ را متهم کرد که در حال آمادهسازی صحنه برای یک «جنگ فاجعهبار» است.
سناتور الیزابت وارن اعلام کرد مطابق قانون اساسی، ترامپ باید مجوز کنگره را برای ورود به جنگ بگیرد و این مجوز به او داده نشده است.
سناتور برنی سندرز هم گفت نمایندگان کنگره باید هر آنچه در توان دارند را انجام دهند تا جلوی تلاشهای دولت ترامپ «برای سوق دادن آمریکا به لبه پرتگاه جنگی فاجعهبار و غیرقانونی با ایران» را بگیرند.
و در نهایت، نانسی پلوسی، رییس وقت مجلس نمایندگان تاکید کرد: «باید جلوی جنگ با ایران را بگیریم.» اینها تنها بخشی از مواضع مخالفان ترامپ در دور نخست حضورش در کاخ سفید است.
کار به جایی کشید که بهمنماه ۱۳۹۸، دو طرح پیشنهادی در ارتباط با اختیارات نظامی رییسجمهوری آمریکا برای رایگیری در دستور کار مجلس نمایندگان قرار گرفت. یکی از این دو طرح، اختصاص بودجه برای اقدامات نظامی علیه ایران را منوط به رای مثبت کنگره میکرد.
رویکرد دولت جو بایدن در قبال تهران متفاوت بود و جمهوری اسلامی در یک سال اخیر، دو بار مستقیما خاک اسرائیل را هدف قرار داد.
با این حال، جمهوری اسلامی دیگر مانند سال ۱۳۹۸، نیروهای نیابتی پرقدرتی نظیر حزبالله لبنان، جهاد اسلامی و حماس در اختیار ندارد.
بشار اسد، متحد اصلی خامنهای در منطقه، نیز سقوط کرده است و تنها نیروی نیابتی باقیمانده جمهوری اسلامی، یعنی حوثیهای یمن، زیر آتش جنگندههای آمریکایی هستند.
پیش از ترامپ، باراک اوباما در اردیبهشتماه ۱۳۸۸ به تهران نامه نوشت و خواستار بهبود روابط شد.
اوباما در دی ۱۳۹۰ نامه دیگری ارسال کرد که بخشی تهدیدآمیز و بخشی دوستانه بود. در مهر ۱۳۹۳، رسانههای آمریکایی از نامه چهارم اوباما به خامنهای خبر دادند که هدفش همکاری علیه داعش و پیشبرد مذاکرات هستهای بود. این نامه به مذاکرات برجام کمک کرد و در تیر ۱۳۹۴ به توافق منجر شد.
نامه تازه ترامپ به خامنهای
ترامپ حدود یک ماه و نیم پس از آغاز رسمی دور دوم ریاستجمهوری خود، در گفتوگو با شبکه فاکس بیزنس اعلام کرد ۱۵ اسفند ۱۴۰۳، نامهای به رهبر جمهوری اسلامی ارسال کرده و در آن، ترجیح خود را برای مذاکره بر سر یک توافق بهجای اقدام نظامی ابراز کرده است.
این جمله ترامپ که «ما میتوانیم توافقی انجام دهیم که به همان اندازه خوب باشد که گویی شما از نظر نظامی پیروز شدهاید»، نشان میداد لحن نامه و درخواستهای ایالات متحده چندان مشابه موارد دیگر در دولتهای قبلی نبوده است.
ساعاتی پس از پخش این بخش از گفتوگوی ترامپ، او ۱۷ اسفند در مصاحبه با خبرنگاران در کاخ سفید، با بیان اینکه برخورد با مسئله جمهوری اسلامی به مراحل آخر رسیده و با مذاکره یا اقدام نظامی این مشکل حل خواهد شد، گفت: «خیلی زود اتفاقی رخ خواهد داد.»
رهبر جمهوری اسلامی: مذاکره نیست، تحکم و تحمیل است
با آنکه هیچ متنی از نامه منتشر نشده بود، واکنش تند علی خامنهای تا حدی وضعیت را روشن کرد.
او ۱۸ اسفند ۱۴۰۳ در دیدار با مسئولان جمهوری اسلامی گفت: «اصرار برخی از دولتهای قلدر برای مذاکره بهمنظور حل مسائل نیست، بلکه برای تحکم و تحمیل توقعات خودشان است. جمهوری اسلامی قطعا توقعات آنها را نخواهد پذیرفت.»
او افزود «مذاکره برای آنها مسیری برای طرح توقعات جدید است» که از برنامه هستهای جمهوری اسلامی فراتر میرود و «امکانهای دفاعی»، «برد موشکها» و «تواناییهای بینالمللی» حکومت ایران را هم شامل میشود.
رهبر جمهوری اسلامی تاکید کرد: «اسم مذاکره را تکرار میکنند برای اینکه در افکار عمومی فشار ایجاد کنند... این مذاکره نیست، تحکم است، تحمیل است.»
جمهوری اسلامی و آمریکا در عمان در حال مذاکره هستند
همزمان با این اظهارات، کانال ۱۱ تلویزیون اسرائیل به نقل از منابع اسرائیلی گزارش داد جمهوری اسلامی در حال مذاکره غیر مستقیم با آمریکا از طریق عمان است.
این گزارش شکل گفتوگوها در عمان را مشابه مذاکراتی ارزیابی کرد که به توافق هستهای سال ۲۰۱۵ موسوم به برجام ختم شد.
با این حال تاکید شد در مذاکرات آن سال، اسرائیل در جریان قرار نگرفته بود، اما در گفتوگوهای فعلی، اسرائیل بهطور مستقیم در جریان مذاکرات قرار دارد.
کارشناس کانال ۱۱ تلویزیون اسرائیل مذاکرات فعلی در عمان را مشابه مذاکرات عمان در دوره اوباما دانسته است. با این وجود، تغییر گسترده شرایط، هم در ایران، هم در آمریکا و هم در منطقه، بهویژه در اسرائیل، شرایط را بهکلی دگرگون کرده است.
بر اساس این گزارش که چهارشنبه ۱۳ فروردین منتشر شد، آمریکا تمایل خود به تامین تسلیحات متحدان اروپاییاش را در هفتههای اخیر به اطلاع آنها رسانده است.
اقدامات ابتدایی دولت دونالد ترامپ در عرصه سیاست خارجی، از جمله تعلیق کمکهای نظامی به اوکراین و کاهش فشارها بر روسیه، نگرانی جدی کشورهای اروپایی را در پی داشته و بسیاری از آنها را به تردید انداخته که آیا میتوان همچنان ایالات متحده را بهعنوان یک شریک قابل اعتماد در نظر گرفت یا خیر.
بیشتر بخوانید: توقف کمکهای نظامی آمریکا به اوکراین؛ زنگ خطر در اروپا، چراغ سبز به مسکو
در پی تحولات اخیر، اتحادیه اروپا در تلاش برای تقویت صنعت تسلیحات خود است و این احتمال وجود دارد که خرید برخی از سلاحهای تولید آمریکا را محدود کند.
در اواسط ماه مارس، کمیسیون اروپا طرحی را برای افزایش بودجه نظامی و یکپارچهسازی منابع در پروژههای دفاعی مشترک ارائه داد؛ اقدامی که در واکنش به احتمال کاهش حضور نظامی آمریکا در اروپا در دوران ریاستجمهوری ترامپ صورت میگیرد.
ناظران معتقدند برخی از این تدابیر پیشنهادی ممکن است به کاهش نقش شرکتهای خارج از اتحادیه اروپا، از جمله شرکتهای مستقر در ایالات متحده و بریتانیا، منجر شود.
بیشتر بخوانید: ترامپ قصد دارد اروپا را وادار به خرید تسلیحات آمریکایی برای اوکراین کند
رایزنی روبیو برای حفظ جایگاه شرکتهای تسلیحاتی آمریکا در اروپا
رویترز در ادامه گزارش خود نوشت مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، پنجم فروردین به همتایان خود در لیتوانی، لتونی و استونی اعلام کرد واشینگتن مایل است همچنان در روند تامین تجهیزات دفاعی کشورهای اتحادیه اروپا نقش داشته باشد.
بر اساس این گزارش، روبیو همچنین هشدار داد حذف شرکتهای آمریکایی از مناقصههای تسلیحاتی اروپا از دید واشینگتن اقدامی «منفی» و «نامناسب» قلمداد خواهد شد.
به گفته یک مقام ارشد وزارت خارجه آمریکا، روبیو در جریان سفر خود به بروکسل در هفته جاری برای شرکت در نشست وزرای خارجه ناتو، قصد دارد این پیام را به همتایان اروپایی خود منتقل کند که واشینگتن انتظار دارد کشورهای عضو اتحادیه اروپا همچنان به خرید تسلیحات آمریکایی ادامه دهند.
بیشتر بخوانید: افزایش ارزش سهام شرکتهای تسلیحاتی اروپا پس از درگیری لفظی ترامپ و زلنسکی
یک سخنگوی وزارت خارجه ایالات متحده با اشاره به تحولات اخیر در همکاریهای امنیتی دو طرف گفت ترامپ از تلاشهای کشورهای اروپایی برای «تقویت توان دفاعی و پذیرش مسئولیت امنیت خود» استقبال میکند.
او در عین حال نسبت به ایجاد موانع جدیدی که موجب حذف شرکتهای آمریکایی از پروژههای دفاعی اروپا شود، هشدار داد.