توانایی ایستادگی برای خود و دفاع از حقوق شخصی مهارتی است که از آن با عنوان «رفتار قاطعانه» یاد میشود و نه تنها در زندگی شخصی بلکه در محیط کار و روابط اجتماعی نیز نقشی حیاتی ایفا میکند. اما چگونه میتوان این مهارت را آموخت و به کار بست؟
در دنیای پر چالش امروز، توانایی ایستادگی برای خود و دفاع از حقوق شخصی یکی از مهمترین مهارتهایی است که هر فردی باید آن را بیاموزد و تقویت کند.
رفتار قاطعانه، تعادل میان انفعال و پرخاشگری
سایکولوژی تودی نوشت رفتار قاطعانه را میتوان نقطه تعادل میان دو رفتار افراطی انفعال و پرخاشگری دانست.
در یک سو، رفتار منفعلانه قرار دارد که در آن فرد نیازها و خواستههای خود را نادیده میگیرد و اجازه میدهد دیگران از او سواستفاده کنند.
در سوی دیگر، رفتار پرخاشگرانه قرار دارد که در آن فرد بدون در نظر گرفتن حقوق و احساسات دیگران، تنها به دنبال منافع خود است.
قاطعیت اما نقطه تعادل میان این دو رفتار است. در این روش، فرد ضمن احترام به حقوق دیگران، از حقوق خود نیز دفاع میکند.
او نیازها و خواستههای خود را به روشنی بیان میکند، اما در عین حال به نظرات و احساسات دیگران نیز توجه دارد.
چرا رفتار قاطعانه مهم است؟
داشتن قاطعیت یکی از مولفههای اصلی هوش هیجانی است و نقش مهمی در موفقیت فردی و حرفهای ایفا میکند.
افرادی که قاطعیت بالایی دارند معمولا اعتماد به نفس بیشتری دارند، روابط سالمتر و صادقانهتری برقرار میکنند، در محیط کار موفقترند، استرس کمتری را تجربه میکنند و احساس کنترل بیشتری بر زندگی خود دارند.
رفتار قاطعانه در عمل
سایکولوژی تودی در این گزارش با اشاره به داستانی واقعی از تجربهای نوشته که اهمیت قاطعیت را به خوبی نشان میدهد.
کالی کیلوئه در فوریه ۲۰۲۳ با سردردی شدید به اورژانس مراجعه کرد اما پزشک تشخیص میگرن داد و او را مرخص کرد. کالی که سالها بود میگرن نداشت، احساس میکرد مشکل جدیتری در میان است.
او چند روز بعد، با دردی غیرقابل تحمل و مشکل بینایی، دوباره به اورژانس بازگشت و اینبار با وجود اصرار پزشک بر تشخیص میگرن، کالی برای انجام سیتی اسکن پافشاری کرد. نتیجه اسکن و اِمآرآی بعدی، وجود یک لخته خون بزرگ را نشان داد.
اگر کالی قاطعانه برای حق خود نایستاده بود، ممکن بود جانش را از دست بدهد.
این تجربه نشان میدهد که گاهی قاطعیت میتواند حتی نجاتبخش باشد. ما باید یاد بگیریم که حتی در مقابل متخصصان، اگر احساس میکنیم چیزی درست نیست، نظر خود را مطرح کنیم.
رفتار قاطعانه در محیط کار
محیط کار یکی از مهمترین جاهایی است که نیاز به قاطعیت در آن احساس میشود. چه در تعامل با همکاران و چه در ارتباط با مدیران، توانایی بیان واضح نظرات و خواستهها میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.
در تعامل با همکاران، مسائلی مانند تقسیم کار اغلب نیاز به رفتار قاطعانه دارد.
اگر احساس میکنید حجم کاری شما بیش از حد است، میتوانید اینگونه مطرحش کنید: «میدانم که همه ما مشغله زیادی داریم، اما من در حال حاضر با چند پروژه بزرگ درگیرم و واقعا نمیدانم چطور میتوانم این کار اضافی را هم انجام دهم. آیا میتوانیم راهی برای تقسیم عادلانهتر این وظیفه پیدا کنیم؟»
در ارتباط با مدیران، قاطعیت میتواند چالشبرانگیزتر باشد.
اینجاست که باید مهارت خود را در بیان نظرات، بدون زیر سوال بردن اقتدار مدیر، نشان دهید. مثلا: «من میدانم که تصمیم نهایی با شماست، اما اجازه میخواهم اطلاعاتی را که فکر میکنم در این تصمیمگیری مهم هستند، با شما در میان بگذارم. آیا مایلید آنها را بشنوید؟»
چگونگی زبان رفتار قاطعانه
استفاده از زبان مناسب، بخش مهمی از قاطعیت است.
زبان قاطعانه شامل چهار عنصر اصلی «شناخت: دیدگاه شما نسبت به موقعیت»، «احساس: نحوه احساس شما در مورد موقعیت»، «انگیزه: آنچه میخواهید از نتیجه به دست آورید» و «طرح پیشنهادی: ایدههایی برای حل تعارض» است.
استفاده از جملات «من» به جای جملات «تو» یکی از تکنیکهای مهم در زبان قاطعانه است.
این روش به طرف مقابل نشان میدهد که شما از موضع خود صحبت میکنید نه اینکه او را قضاوت میکنید.
مثلا به جای «تو همیشه دیر میکنی»، میتوانید بگویید «وقتی قرار ملاقاتهایمان با تاخیر شروع میشود، من احساس ناراحتی و بیاحترامی میکنم».
رفتار قاطعانه در مراقبتهای بهداشتی
یکی از حوزههایی که قاطعیت در آن اهمیت ویژهای پیدا میکند، مراقبتهای بهداشتی است. متاسفانه، بسیاری از افراد، به ویژه زنان، تجربیاتی از نادیده گرفته شدن یا باور نشدن از سوی متخصصان پزشکی دارند.
مطالعهای که اخیرا در مجله بینالمللی مطالعات کیفی در مورد سلامت و بهزیستی منتشر شده، نشان میدهد که زنان اغلب با موانعی در ارتباط با ارائهدهندگان مراقبتهای بهداشتی روبهرو میشوند.
این موانع میتواند شامل احساس سکوت، نبود پاسخ هماهنگ از سوی پزشکان و حتی احساس «دیوانه شدن» باشد.
مرزهای شخصی و رفتار قاطعانه
یکی از مهمترین جنبههای قاطعیت، توانایی تعیین و حفظ مرزهای شخصی است.
مرزها تعیین میکنند که کجا حدود شما تمام و حدود دیگران شروع میشود. آنها مشخص میکنند که چه رفتارهایی از سوی دیگران برای شما قابل قبول است و چه زمانی یک خط قرمز را رد کردهاند.
وقتی مرزهای شما مشخص و درست نباشند، ممکن است خود را در موقعیتهایی بیابید که احساس راحتی نمیکنید.
نقض مرزها میتواند شامل مواردی مانند خیانت به اعتماد، استفاده از داراییهای شما بدون اجازه یا رفتار تحقیرآمیز باشد.
تعیین مرزهای سالم نیازمند خودآگاهی و توانایی بیان نیازها و خواستههاست. این دقیقا همان جایی است که قاطعیت وارد عمل میشود.
با استفاده از تکنیکهای قاطعیت، میتوانید مرزهای خود را به روشنی برای دیگران مشخص کنید.
تمرین رفتار قاطعانه
به یاد داشته باشید که قاطعیت یک مهارت است و مانند هر مهارت دیگری، نیاز به زمان و تمرین دارد.
با صبر و پشتکار، میتوانید این مهارت را در خود تقویت کنید و از مزایای آن بهرهمند شوید.
برای تقویت رفتار قاطعانه میتوانید ارتباط باز و صادقانه را هدف قرار دهید، به دقت به دیدگاههای دیگران گوش دهید، برای حقوق خود و دیگران ارزش قائل شوید، بپذیرید که نمیتوانید دیگران را کنترل کنید، احساسات و نیازهای خود را با احترام بیان کنید و به زبان بدن خود توجه کنید و سعی کنید آرام و مطمئن به نظر برسید.
قاطعیت به معنای گرفتن همه چیز به زور نیست. بلکه توانایی بیان واضح خواستهها و نیازهاست، حتی اگر در نهایت به آنها نرسید.
رفتار قاطعانه مهارتی است که میتواند زندگی شخصی و حرفهای شما را متحول کند.
با تمرین و استفاده از تکنیکهای مناسب، میتوانید یاد بگیرید که چگونه از حقوق خود دفاع کنید و در عین حال به دیگران احترام بگذارید.
هنر صخرهای یکی از یافتههای بسیار در دشت کارست (karst) در سولاوسی جنوبی (South Sulawesi) در اندونزی است که مورد مطالعه پژوهشگران دانشگاه گریفیث و چند سازمان اندونزیایی قرار گرفته است.
پژوهشگران از نزدیک یک نگاره بر روی صخرهای را بررسی کردند که سه پیکر انسانمانند را در حال تعامل با یک خوک به تصویر میکشد.
آنها این نقاشی را بهعنوان «صحنهای معمایی» توصیف کردند که ممکن است روایتی از شکار باشد.
آدام بروم، استاد باستانشناسی دانشگاه گریفیث در بریزین استرالیا و نویسنده مقالهای که در همین زمینه در نشریه نیچر منتشر شده، گفت:«هنرمند مراقب قرار دادن این چهار تصویر فیگوراتیو مجزا در مجاورت یکدیگر بوده و آنها را بهگونهای در تعامل با یکدیگر به تصویر کشیده که به ناظر اجازه میدهد تا به کنشهایی پی ببرد که در این میان اتفاق افتاده است. در نتیجه، ترکیب صحنه بهشکلی است که یک داستان را روایت میکند.»
او افزود: «اینها تکنیکهایی پیچیده و بخش مهمی از فرهنگهای هنری و سنتهای داستانسرایی بسیار متنوعی هستند که امروزه در تمام جوامع بشری یافت میشود.»
بر اساس این پژوهش، این صخرهنگاریها علاوه بر اینکه قدیمیترین تصاویر روایتیاند که تا به امروز گزارش شده است، رکورد جدیدی برای اولین هنر فیگوراتیو شناخته شده به حساب میآیند.
تیم پژوهشگران با استفاده از یک تکنیک جدید قدمتگذاری به این نتیجه رسید که رنگدانهها حداقل ۵۱ هزار و ۲۰۰ سال قبل به دقت بر روی دیواره سنگی نشانده شدهاند. چنین تاریخی، برای یک اثر هنری روایی بسیار قدیمی است، زیرا تا حدود ۱۴ تا ۱۱ هزار سال پیش شیوههای داستانگویی این چنینی در جهان رایج نبود.
تا بیش از ۳۵ هزار سال پیش، بیشتر هنرها اشکالی انتزاعی بودند که ارجاعی آشکار به جهان پیرامون نداشتند.
اما چند نگاره صخرهای را میتوان بهعنوان هنر فیگوراتیو در نظر گرفت، زیرا آنها چهرهها و اشیاء را بهشکلی قابل تشخیص از واقعیتهای فیزیکی مانند انسان و سایر حیوانات به تصویر میکشند. چنین نگارههایی بسیار کمیاب هستند، اگرچه احتمالا بهطور تصادفی در جزیره سولاوسی به وفور یافت میشوند.
ظهور آثار هنری روایی نقطه عطفی مهم در هنر داستانسرایی و تاریخ بشر را برجسته میکند. همانطور که جوامع انسانی پیچیدهتر شدند، آثار هنری نیز پیچیدهتر شدند. نقاشی از اشکال انتزاعی و پر پیچ و خم به تصویرهای فیگوراتیوی رسید که نه تنها واقعیت را نشان میدادند، بلکه دارای معنای عمیقی نیز بودند.
ممکن است تعجب کنیم که چرا سولاوسی محل این توسعه ظاهری بوده است؟ با این حال، این احتمال وجود دارد که آثار هنری به همان اندازه پیچیده در این زمان، اگر نه قبل از آن، در جاهای دیگر نیز خلق شده باشند. این جزیره منحصر بهفرد نبوده، اما این نقاشیها بهاندازه کافی خوشاقبال بودهاند که در اینجا حفظ و بعدها شناسایی شوند.
بروم گفت: «احتمالا انسانها در یک دوره زمانی مشابه در دیگر نقاط جهان نیز از روشهای مشابهی برای تصویرسازی استفاده میکردهاند، اما یا شواهدی از آنها باقی نمانده و یا اینکه هنوز کشف نشدهاند.»
او افزود: «هنر سولاوسی اکنون قدیمیترین شواهد شناختهشده از این پیشرفت کلیدی در تاریخ هنر را پیش روی ما گذاشته است، اما این هنر احتمالا ریشه در آفریقا، جایی که گونه ما در آنجا تکامل یافت، داشته است.»
نیویورک پست نوشت این حقیقت شاید برای بسیاری شوکهکننده باشد اما برای کسانی که از نزدیک با دنیای روابط آشنا هستند چندان تعجبآور نیست.
سکستون، وکیل برجسته طلاق، در پادکست مورد اشاره، آمار تکاندهندهای درباره ازدواج و طلاق ارائه داد.
او گفت: «اساسا ۵۶ درصد ازدواجها به طلاق ختم میشود. این آمار شامل زوجهایی میشود که فرآیند پرهزینه، خستهکننده و ویرانگر طلاق عاطفی و جدایی را پشت سر میگذارند. تخمین میزنم که دستکم ۲۰ درصد دیگر از افراد متاهل نیز برای بچهها یا به این دلیل که نمیخواهند نیمی از داراییشان را از دست بدهند، کنار هم میمانند.»
سکستون در ادامه با مثالی این آمار را توضیح داد: «بنابراین شما اکنون با روندی (ازدواج) روبهرو هستید که در ۷۶ درصد مواقع با شکست مواجه میشود. این دیوانهکننده است. اگر امروز وقتی از در بیرون میروید به شما میگفتم احتمال ۷۶ درصد وجود دارد که توپ بولینگ به سرتان برخورد کند، از خانه بیرون نمیرفتید یا کلاه ایمنی به سر میگذاشتید.»
او افزود که هم مردان و هم زنان با فراوانی قابل توجهی مرتکب خیانت میشوند.
نمیتوان گفت کدام جنس بیشتر خیانت میکند اما مردان بیشتر متهم به خراب کردن روابط از طریق خیانت میشوند.
این اظهار نظر، تصور رایج را مبنی بر اینکه مردان بیشتر از زنان خیانت میکنند به چالش میکشد. اما چرا چنین تصوری وجود دارد؟
بر اساس گزارش نیویورک پست، پاسخ ساده است: زنان در پنهان کردن خیانت خود ماهرترند. آنها مانند ماموران مخفی عمل میکنند، با دقت و ظرافت رد پای خود را پاک میکنند و اغلب بدون اینکه هیچ سرنخی به جا بگذارند، از صحنه خارج میشوند.
در مقابل، مردان اغلب در پنهان کردن خیانت خود بیاحتیاطتر هستند.
تحقیقات نشان میدهند مردان بیشتر درگیر رفتارهای پرخطر میشوند و هنگام خیانت، کمتر محتاطانه عمل میکنند. این رفتار منجر به افزایش احتمال گرفتار شدن آنها میشود.
مردان اغلب ردپای دیجیتالی مانند پیامهای متنی یا ایمیلهای مشکوک از خود به جا میگذارند. آنها همچنین ممکن است در مورد جزییات دروغهای خود بیدقت باشند یا تغییرات آشکاری در رفتار خود نشان دهند که توجه همسرانشان را جلب میکند.
از سوی دیگر، زنان معمولا در پنهان کردن خیانت خود دقیقتر و هوشمندتر عمل میکنند. آنها اغلب به یک دوست نزدیک یا مشاور اعتماد میکنند نه به گروهی از دوستان که ممکن است راز آنها را فاش کنند.
زنان همچنین قادرند راز خود را تا آخر عمر پنهان کنند در حالی که مردان اغلب زمانی که تحت فشار قرار میگیرند یا گرفتار میشوند، اعتراف میکنند.
این تفاوت در رفتار را میتوان تا حدی به تصویری که رسانهها و جامعه از خیانت ارائه میدهند، نسبت داد.
در فیلمها و سریالهای تلویزیونی، مردان اغلب بهعنوان افرادی بیبند و بار و غیرقابل کنترل به تصویر کشیده میشوند، در حالی که زنان معمولا نقش قربانی یا فرد سادهلوح را بازی میکنند.
این کلیشهها نه تنها واقعیت را منعکس نمیکنند بلکه منجر به تداوم این باور غلط میشوند که زنان کمتر خیانت میکنند.
اما واقعیت پیچیدهتر از این کلیشههاست. خیانت، صرفنظر از جنسیت، اغلب نشانهای از مشکلات عمیقتر در رابطه است. گاهی اوقات افراد ناخودآگاه میخواهند که کشف شوند زیرا خیانت راهی برای خراب کردن رابطهای است که دیگر رضایتبخش نیست.
این موضوع نشان میدهد که خیانت، فراتر از یک عمل فیزیکی، اغلب نشانهای از نارضایتی عاطفی یا مشکلات ارتباطی است.
نکته مهم این است که خیانت، چه از سوی مرد انجام شود چه زن، عمل مخربی است که میتواند آسیبهای جدی به روابط و افراد درگیر وارد کند.
به جای تمرکز بر اینکه کدام جنس بیشتر خیانت میکند، مهم است که به ریشههای این رفتار پرداخت و راههایی برای بهبود ارتباط و صداقت در روابط پیدا کرد.
به نوشته نیویورک پست، این افشاگری درباره میزان خیانت زنان، سوالات عمیقتری را درباره ماهیت روابط انسانی و تکهمسری مطرح میکند: آیا انسانها ذاتا برای روابط تکهمسری طراحی شدهاند؟ یا این انتظارات اجتماعی و فرهنگی هستند که ما را به سمت این نوع روابط سوق میدهند؟
این سوالات پیچیده نیاز به بررسی عمیقتر دارند و پاسخهای سادهای برای آنها وجود ندارد.
مطرح شدن این موضوع میتواند فرصتی برای بازنگری در نگرش جامعه نسبت به خیانت و روابط باشد.
به جای تمرکز بر تفاوتهای جنسیتی در خیانت، شاید وقت آن رسیده باشد که به عنوان یک جامعه، درک عمیقتری از پیچیدگیهای روابط انسانی پیدا کرد و راههایی برای تقویت پیوندهای عاطفی و ارتباطی یافت.