میانجیگری تهران در بحران اوکراین همراه با حمله به رسانه‌های غرب درباره فروش پهپاد به روسیه

امیرعبداللهیان روز چهارشنبه ۹ شهریور در نشست خبری مشترک با سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه در مسکو، در این زمینه گفت: «ما آخرین متن طرف آمریکایی را دریافت کردیم و همکاران من با دقت و سرعت لازم در حال بررسی دقیق پیشنهادهای واشینگتن هستند.»

او در ادامه گفت: «اگر آمریکا واقع‌بینانه عمل کند و متن موجود را نیرومندسازی کنیم، رسیدن به توافق دور از دسترس نخواهد بود.»

وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی درباره پرونده تحقیقات آژانس درباره فعالیت‌های هسته‌ای مشکوک جمهوری اسلامی نیز گفت: «اولا آژانس بین‌المللی انرژی اتمی باید از رفتار سیاسی خود فاصله بگیرد و صرفا بر تکلیف و وظیفه فنی خود متمرکز شود.»

او اضافه کرد: «ثانیا برای ایران قابل قبول نیست که پس از بازگشت همه طرف‌ها به برجام، مجددا شاهد برخی دیدگاه‌های سیاسی و اتهامات بی‌اساس آژانس باشیم.»

پیشتر ابراهیم رئیسی نیز گفته بود بدون حل مسائل پادمانی، توافق هسته‌ای امکان‌پذیر نخواهد بود.

این در حالی است که یک مقام پیشین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره مذاکرات احیای برجام به ایران‌اینترنشنال گفت توافق بین ایران و آمریکا اتفاق افتاده و در دو تا سه هفته‌ آینده رسما اعلام می‌شود.

او گفت دولت جو بایدن اصرار دارد توافق پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای در آمریکا نهایی شود.

اسرائیل اما همچنان درباره امضای چنین توافقی هشدار می‌دهد.

گیلاد اردان، سفیر اسرائیل در سازمان ملل، با هشدار نسبت به این که احیای احتمالی برجام امنیت جهانی را تهدید می‌کند، تاکید کرد تنها ترکیبی از تحریم‌های سنگین، منزوی‌سازی دیپلماتیک و تهدید نظامی معتبر می‌تواند جلوی تلاش تهران را برای دست‌یابی به سلاح هسته‌ای بگیرد.

اردان در مصاحبه با سی‌ان‌ان گفت: «اسرائیل به هیچ توافقی که برای امنیتش مضر باشد پای‌بند نیست. ایران منطقه و جهان را تهدید می‌کند و باید از هسته‌ای شدن آن جلوگیری کرد. این توافق به امنیت منطقه و جهان آسیب خواهد زد.»

امیرعبداللهیان اما در نشست خبری مشترک خود با لاوروف در مسکو، گفت که «حامل پیام یکی از رهبران اروپایی در موضوع اوکراین» بوده است.

او گفت: «ایده‌هایی برای پایان جنگ اوکراین مطرح است. ما در مساله اوکراین در خصوص مسائل انسانی هم صحبت کردیم.»

این در حالی است که وزیر امور خارجه روسیه مدعی شد دو کشور به سازوکاری برای مقابله با غرب دست یافته‌اند.

لاوروف گفت: «مسکو و تهران بر ایجاد مکانیسم‌های قابل اعتمادی متمرکز هستند که امکان توسعه همکاری‌ها را بدون توجه به سیاست دیکته‌ شده غرب فراهم می‌کند.»

روسیه پس از تهاجم به اوکراین هدف مجموعه‌ای از تحریم‌های غرب قرار گرفته و در آمریکا بیم آن می‌رود که در صورت احیای برجام، مسکو در پوشش تاسیس شرکت‌هایی در ایران، این تحریم‌ها را دور بزند.

روزنامه هاآرتص در تحلیلی درباره مذاکرات اتمی قدرت‌های جهانی با جمهوری اسلامی، نوشت که در این مرحله کار چندانی از دست اسرائیل برنمی‌آید و امضا یا امضا نشدن توافق، تنها به تصمیم رهبر جمهوری اسلامی بستگی دارد.

هاآرتص با انتقاد از مخالفت آشکار اسرائیل با برجام در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ و نیز تلاش بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر وقت اسرائیل برای راضی کردن دولت دونالد ترامپ به خروج از برجام، خروج آمریکا از برجام را اقدامی سراسر منفی برای اسرائیل توصیف کرد.

به نوشته هاآرتص، وقتی که آمریکا از برجام خارج شد، ایران نزدیک به ۳۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۳/۶۷ درصد داشت اما امروز این کشور نزدیک به هزار کیلوگرم اورانیوم با غنای پنج درصد، ۲۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۲۰ درصد و ۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد دارد.

همچنین با راه‌اندازی سانتریفوژهای پیشرفته آی‌آر۶ و آی‌آر۸، ایران می‌تواند در مدتی کوتاه ۲۵ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۹۰ درصد تولید کند که برای ساخت یک کلاهک اتمی کافی است.

به نوشته هاآرتص، رهبران اسرائیل می‌کوشند بگویند که انتخاب میان یک قرارداد بد (برجام ۲۰۱۵) یا یک قرارداد بدتر (برجام، نسخه ۲۰۲۲) با یک قرارداد خوب است اما در واقعیت، به نوشته هاآرتص، انتخاب بین یک قرارداد ناکافی (برجام ۲۰۱۵) یا عدم امضای قرارداد است.

هاآرتص در ادامه نوشت که مقام‌های اسرائیلی می‌گویند با هر قراردادی مخالف نیستند و دنبال قراردادی بهترند و این قرارداد بهتر، باید تا ابد برنامه اتمی ایران را متوقف کند و به موضوعاتی مانند برنامه موشکی ایران و برنامه پهپادی این کشور نیز رسیدگی کرده و به منظور مقابله با اقدامات تروریستی جمهوری اسلامی در منطقه، تحریم‌های اقتصادی علیه تهران برقرار کند.

اما بر اساس همین تحلیل، این قرارداد بهتر همچون «هیولای دریاچه لاخ نس» در اسکاتلند است: برخی باور دارند که وجود دارد، بعضی می‌گویند آن را دیده‌اند و شماری نیز می‌توانند جزییات آن را تشریح کنند؛ اما هیچ سندی دال بر وجود آن در دست نیست.

هاآرتص نوشت: «شاید بتوان این گزینه را مطرح کرد که می‌بایست از همان سال ۲۰۱۴ با ایران مانند ببری کاغذی برخورد می‌شد و به جمهوری اسلامی فهمانده می‌شد که ادامه برنامه اتمی‌اش، آن را با خطر حمله نظامی روبه‌رو خواهد کرد.»

بر اساس همین تحلیل اما در واقعیت، ایالات متحده در آن زمان تا زانو در افغانستان و عراق گیر کرده بود و همزمان داشت سیاست خارجی خود را از خاورمیانه متوجه شرق آسیا می‌کرد و در نتیجه چنین تهدیدی ممکن نبود.

از سوی دیگر، هاآرتص درخواست اسرائیل را برای اینکه قرارداد اتمی با ایران مسائل غیراتمی مانند دخالت‌های منطقه‌ای و برنامه موشکی را در بر بگیرد، غیرصادقانه خواند.

بر اساس این تحلیل، اسرائیل بارها گفته است برنامه اتمی ایران تهدیدی حیاتی برای این کشور است و آمریکا نیز تأکید داشته که برجام تنها برای رسیدگی به موضوع اتمی است.

یک دستگاه مینی‌بوس که حامل تعدادی از کارگران زمین‌های کشاورزی شهرک شرافت شوشتر بود، حوالی ساعت شش صبح دیروز (سه‌شنبه)، با یک تریلی که از سمت مقابل در حال حرکت بود، برخورد کرد و واژگون شد.

این تصادف که در یکی از محورهای مواصلاتی شهرستان شوشتر رخ داد، تاکنون ۱۶ کشته و هشت مجروح داشته که یکی از کشته‌شدگان کودکی ۱۰ ساله است.

بالا بودن شمار کشته‌‌شدگان و مجروحان این حادثه و ابهام‌ها درباره چگونگی وقوع آن، باعث شد تا روز گذشته و ساعاتی پس از حادثه، رییس کل دادگستری استان خوزستان دستور رسیدگی فوری به این موضوع را صادر کند.

محور گاومیش آباد به سمت پل کابلی شوشتر فاقد جداکننده رفت و برگشت است که یکی از دلایل مهم بروز تصادفات جادهای به شمار می‌رود اما رضا دولتشاهی، رییس پلیس راه خوزستان، نقش ناایمن بودن جاده را در این تصادف ناچیز خواند و گفت: «در جاده‌های دو طرفه، مساله جداکننده‌های وسط منتفی است و زمانی این کار انجام می‌شود که جاده دو بانده باشد.»

دولتشاهی تاکید کرد که جاده دارای شیارهای لرزاننده در طرفین و وسط جاده و تابلو محدودیت سرعت بوده و الزامات ایمنی و استانداردهای لازم در آن رعایت شده اما قرار است «ارتقای ایمنی مسیر» انجام شود.

اما عمر ۲۵ ساله مینی‌بوس حادثه شوشتر هم منجر به مطرح شدن دوباره موضوع تردد خودروهای ناایمن در جاده‌های خوزستان شده است. مساله‌ای که رییس پلیس خوزستان آن را به عنوان یک مشکل پذیرفت و تاکید کرد: «تنها در یکی از شرکت‌های خوزستان حدود ۳۰۰ دستگاه خودرو که عمرشان به سن فرسودگی رسیده است در حال سرویس‌دهی هستند.»

به گفته دولتشاهی، بحث جایگزینی این خودروها از مدت‌ها پیش مطرح شده اما تاکنون هیچ اقدامی انجام نشده است: «در حادثه شوشتر و جاده خرمشهر، خودروها در شدت تصادف تاثیرگذار بوده‌اند، هر چند علت تصادف نبوده‌اند و حادثه‌ها بیشتر به علت خطای انسانی بوده است.»

بامداد روز جمعه ۲۸ مرداد، یک دستگاه خودروی سواری تیبا در محور اهواز به خرمشهر (منطقه ام‌الطمیر) واژگون شد که بر اثر این سانحه، یک زن ۳۲ ساله همراه با دو فرزند کودک و نوجوانش جان باختند.

در همین حال صالح محمد العراقی، معروف به وزیر صدری، خطاب به گروه‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی گفت: «من را دشمن درجه یک خود بدانید.»

او همچنین چارچوب هماهنگی را متهم کرد که «در برابر اراده ملت، مرجعیت و طوایف ایستادگی می‌کند.»

وزیر صدری خطاب به جمهوری اسلامی هم گفت: «شتر خود را در عراق مهار کنید و گر نه خیلی زود وقت پشیمانی فرا می‌رسد.»

برهم صالح، رییس‌جمهوری عراق، روز سه‌شنبه هشتم شهریور، برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی را راه‌ حل بحران سیاسی در این کشور خواند.

او تاکید کرد نهادهای قانونی در جلوگیری از آن‌چه رخ داد عاجز ماندند و وضعیت کنونی دیگر قابل قبول نیست.

در مقابل، چارچوب هماهنگی، شب گذشته در جلسه‌ای اضطراری بر تشکیل فوری دولت و برگزاری مجدد نشست مجلس نمایندگان تاکید کرد.

در همین حال قیس خزعلی، رهبر گروه شبه‌نظامی عصائب اهل الحق، تحت حمایت سپاه پاسداران، در پیامی خواستار برگزاری نشست‌های پارلمان و تشکیل فوری دولت شد.

او اتفاق‌های اخیر در عراق را «کودتایی نافرجام» خواند که دولت این کشور را به استثنای نخست‌وزیر، هدف قرار داده است.

همچنین شاخوان عبدالله، معاون دوم رییس پارلمان عراق، در گفت‌وگو با شبکه خبری روداو تایید کرد که هفته آینده جلسات ریاست پارلمان برگزار خواهد شد.

او همزمان هشدار داد که برگزاری جلسات پارلمان نیاز به توافقات سیاسی دارد.

به گفته شاخوان عبدالله، حزب دموکرات کردستان عراق به شرطی در جلسات پارلمان مشارکت خواهد کرد که تعیین رییس‌جمهوری در دستور کار قرار نگیرد.

در همین حال حزب دموکرات کردستان عراق تاکید کرد عدم گفت‌وگو با جریان صدر، نشست مجلس نمایندگان و تشکیل دولت را با مشکلات سابق مواجه خواهد کرد.

بر اساس آخرین آمار منتشر شده از تلفات درگیری‌ها در عراق، ۳۰ نفر از هواداران مقتدی صدر در جریان ناآرامی‌ها کشته و ۵۷۰ نفر دیگر زخمی شدند.

درگیری‌ها در عراق اما پس از آن که مقتدی صدر از حامیان خود خواست از منطقه سبز عقب‌نشینی کنند، به سرعت فروکش کرد.

روز دوشنبه و ساعتی پس از اعلام کناره‌گیری صدر از سیاست، هواداران او که مخالف دخالت‌های جمهوری اسلامی ایران در عراق هستند وارد ساختمان‌های دولتی عراق، از جمله کاخ ریاست جمهوری در منطقه سبز بغداد شدند.

ایالات متحده و سازمان ملل روز سه‌شنبه از جریان‌های سیاسی در عراق خواستند تا در مواجهه با اختلافات سیاسی، آرامش و خویشتنداری پیشه کنند.

وزیر امور خارجه عربستان سعودی هم در تماسی با همتای عراقی خود بر حمایت ریاض از ثبات و امنیت عراق تاکید کرد.

محمدجعفر منتظری روز چهارشنبه ۹ شهریور به خبرگزاری ایلنا گفت: «ما وظیفه داریم مشکلات شهروندان خودمان در هر جای دنیا را دنبال کرده و از آن‌ها حمایت کنیم؛ منتها روابط میان کشورها بسیار می‌تواند در این حوزه موثر باشد. سطح روابط و کیفیت روابط می‌تواند موثر باشد.»

منتظری با اشاره به وجود توافقنامه مبادله زندانی میان ایران با برخی کشورها، گفت: «ما با کشورهای اسلامی و کشورهای همسایه و به ویژه کشورهایی که با آن‌ها در این رابطه قرارداد داریم، در رابطه با رفع مشکلات ایرانیانی که در این کشورها هستند و مبادله زندانیان خیلی راحت‌تر می‌توانیم کار انجام دهیم. این روابط و قراردادها با کشوری مثل آمریکا وجود ندارد و ناچار باید از طریق دیپلماتیک کارها پیش برود.»

این اظهارات منتظری در حالی است که محمود عباس‌زاده مشکینی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس روز چهارشنبه ۲۶ مرداد به خبرگزاری ایسنا گفت: «اختصاصا نمی‌دانم قرار است تبادل زندانیان بین ایران و آمریکا صورت گیرد یا نه اما در روابط بین‌الملل این امری مرسوم است و غیر‌طبیعی نیست که چند نفر زندانی بین دو کشور مبادله شوند. معمولا همه کشورها با هم تبادل زندانیان دارند. ایران و آمریکا دو کشور هستند که متقابلا زندانی‌هایی دارند. از طرف دیگر در حاشیه مذاکرات یک نوع مذاکره غیر‌مستقیم و با‌واسطه با آمریکایی‌ها داشتیم. پس [انجام این کار] بعید نیست و طبیعی است.»

به گفته عباس‌زاده مشکینی، در طول مذاکرات احیای برجام، ایران به صورت غیر‌مستقیم و با واسطه، با آمریکایی‌ها مذاکره داشته و پیام‌هایی رد و بدل شده است: «... باز هم می‌گویم که تبادل زندانیان بین ایران و آمریکا کاملا طبیعی است و چیز بعیدی نیست.»

درباره تبادل زندانی میان ایران و آمریکا هم گفت: «تبادل زندانیان را خارج از چارچوب برجام و غیرمستقیم با آمریکا گفت‌وگو کردیم و امکان تبادل وجود داشت اما در مقابل شاهد بی‌عملی و شعار رسانه‌های از طرف آمریکا بودیم.»

ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی هم روز ۳۱ مرداد و در یک فاصله زمانی کوتاه برای بار دوم به موضوع مبادله زندانیان میان ایران و آمریکا اشاره کرد و گفت: «تبادل زندانیان را خارج از چارچوب برجام و غیرمستقیم با آمریکا گفت‌وگو کردیم و امکان تبادل وجود داشت اما در مقابل شاهد بی‌عملی و شعار رسانه‌ها از طرف آمریکا بودیم.»

کنعانی روز ۲۶ مرداد از آمادگی تهران برای «اجرای فوری توافق با آمریکا درباره زندانیان» خبر داده و گفته بود: «جمهوری اسلامی ایران به صورت مستقل از برجام، بارها از کانال‌های مختلف آمادگی خود را برای پرداختن به مساله زندانیان به طرف آمریکایی اعلام کرده است.»

این اظهارات اما در حالی بود که او دهم مرداد گفته بود: «در بحث تبادل زندانیان مذاکره مستقیمی با دولت آمریکا در این رابطه و هیچ موضوع دیگری اعم از هسته‌ای و غیرهسته‌ای نداریم.»

در حالی که ایرانیان زندانی در آمریکا به نقض تحریم‌های بین‌المللی متهم شده‌اند، سخنگوی وزارت امور خارجه در صحبت‌های روز ۲۶ مرداد خود این افراد را «ایرانیان بی‌گناه» خواند.

کنعانی درباره اظهارات اخیر مقام‌های آمریکا در مورد زندانیان آمریکایی در ایران نیز گفت: «جای تعجب است که طرف آمریکایی به جای عمل و رفع موانع در این زمینه، صرفا به اجرای نمایش‌های تبلیغاتی علیه جمهوری اسلامی ایران می‌پردازد.»

پیشتر مقام‌های آمریکایی در واکنش به گذشت دو هزار و ۵۰۰ روز از بازداشت سیامک نمازی، شهروند دو تابعیتی زندانی در ایران، با محکوم کردن بازداشت غیرعادلانه نمازی، بر لزوم آزادی فوری همه زندانیان آمریکایی در ایران تاکید کردند.

آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا، روز سه‌شنبه ۲۵ مرداد گفت: «سیامک نمازی به ناحق دو هزار و ۵۰۰ روز را در زندان ایران سپری کرده است. ما مصمم هستیم آزادی او را تامین کنیم و اطمینان حاصل کنیم همه آمریکایی‌هایی که به ناحق در ایران بازداشت شده‌اند، می‌توانند به خانه بازگردند.»

جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی کاخ سفید نیز با اشاره به گذشت دو هزار و ۵۰۰ روز از «بازداشت ناحق» سیامک نمازی، بر ادامه تلاش‌های ایالات متحده برای آزادی او و پدرش، باقر نمازی، تأکید کرد.

رابرت مالی، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران نیز در پیامی به مناسبت دو هزار و پانصدمین روز بازداشت سیامک نمازی در ایران، خواستار آزادی او، باقر نمازی، عماد شرقی و مراد طاهباز شد.

اسفند ماه سال گذشته، سعید خطیب‌زاده، سخنگوی وقت وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی گفته بود: «مذاکرات ایران و آمریکا درباره تبادل زندانیان پیشرفت‌هایی داشته و منتظر هستیم جمع‌بندی شود و اگر طرف آمریکایی به تعهداتش عمل کند و شب اجرا عقب‌نشینی نکند، فکر می‌کنم می‌توانیم یکی از پرونده‌ها در حوزه انسانی را ببندیم که جزو اولویت‌های ایران بوده.»

جمهوری اسلامی متهم است در راستای سیاست «گروگان‌گیری»، اتباع خارجی یا دو تابعیتی را برای اعمال فشار بر دولت‌های خارجی یا معاوضه با ایرانیان زندانی مورد نظر خود در خارج از کشور بازداشت می‌کند.