جنگ اوکراین؛ احتمال کمک نظامی چین به روسیه چقدر است؟
آمریکا میگوید روسیه از چین درخواست کمک نظامی در جنگ اوکراین را کرده و چین هم به این خواسته پاسخ مثبت داده است. مسکو و پکن هر دو چنین موضوعی را رد کردند و پکن آن را شایعه خواند.
آمریکا میگوید روسیه از چین درخواست کمک نظامی در جنگ اوکراین را کرده و چین هم به این خواسته پاسخ مثبت داده است. مسکو و پکن هر دو چنین موضوعی را رد کردند و پکن آن را شایعه خواند.
اما این موضوع حدس و گمان و سوالاتی درباره اینکه چین تا کجا پشت روسیه خواهد ایستاد ایجاد کرده است.
وزارت خارجه چین اخیرا روسیه را «مهمترین شریک استراتژیک» این کشور خواند. خبرگزاری آسوشیتدپرس به چندوچون احتمال کمک نظامی چین به روسیه پرداخته است.
آمریکا درباره کمک چین به روسیه چه گفت؟
در پی انتشار گزارشهای اولیه از درخواست کمک روسیه از چین برای کمک نظامی، چند مقام آمریکایی که نامشان افشا نشده، گفتند واشینگتن مطمئن است که پکن برای ارائه کمک نظامی به روسیه در اوکراین و همچنین حمایت مالی از روسیه برای جلوگیری از تاثیر شدید تحریمهای غرب، تمایل نشان داده است.
جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی آمریکا، چند روز پیش در دیدار با یانگ جیهچی، مشاور ارشد وزارت خارجه چین، درباره تبعات کمک نظامی پکن به مسکو هشدار داد.
آمریکا نگران مقاصد چین در جنگ روسیه با اوکراین است؛ پکن گرچه از حمله روسیه به اوکراین انتقاد نکرده، در عین حال کوشیده خود را با فراخواندن به گفتوگو و تکرار موضعش درباره اینکه باید به قلمرو یک کشور احترام گذاشت، از جنگی که روسیه به راه انداخته است کنار بکشد.
کمک چین به روسیه ممکن است به چه شکل باشد؟
بهگفته صاحبنظران، اگر چین کمکی به روسیه بدهد، این کمکها احتمالا بیشتر شامل اقلام کوچکی مانند گلوله و غذا برای سربازان خواهد بود تا تانک و جت جنگی.
دورو تامپسون، مقام سابق وزارت دفاع آمریکا در این باره گفت که چین احتمالا از ارائه کمک به روسیه بهشکل کمک عظیم تسلیحاتی که این کشور را در معرض تحریمهای بینالمللی قرار دهد، پرهیز خواهد کرد.
تامپسون افزود پکن احتمالا بیشتر مایل به ارائه کمک بهشکل لوازم یدکی، مواد مصرفی، مهمات و اقلامی که هم مصارف نظامی و هم غیرنظامی دارند خواهد بود؛ این کمکها تحریمها را نقض نمیکند و در خارج از محدوده مجازات بینالمللی قرار خواهد گرفت.
تامپسون گفت بهعنوان مثال، احتمالا منورهای هلیکوپترهای ارتش روسیه از آنها برای مقابله با موشکهای دوشپرتاب کوتاهبرد مانند موشک استینگر، استفاده میکنند رو به اتمام است و چین میتواند در صورتی که به سیستم روسیه بخورد، به این کشور منور بفروشد و یا کمکهای مربوط به نظارت و اطلاعات ارائه دهد.
بهگفته یک صاحبنظر دیگر در این زمینه، با توجه به هشدارهای واشینگتن، هر کمکی از طرف چین جز چیزهای بسیار اساسی مثل بسته جیرهغذایی برای سربازان روس نخواهد بود.
او افزود که روسیه نیز قادر نیست در زمانی این چنین کوتاه استفاده از تسلیحات چین را در نیروی مسلح خودش جا بیندازد.
آیا چین به روسیه کمک خواهد کرد؟
گرچه احتمال کمک چین به روسیه منتفی نیست اما متخصصان چینی و غیرچینی بر این باورند که بنا بر عوامل مختلفی، چین به روسیه کمک نمیکند. اول از همه اینکه این کمک در چشم جهان خوب به نظر نخواهد آمد.
شی یینهونگ، استاد روابط خارجی در دانشگاه رنمین پکن میگوید چین تا جایی که بتواند از ارائه کمکی که در میدان نبرد در اوکراین از آن استفاده شود، پرهیز خواهد کرد. یینهونگ افزود چین هیچ انگیزهای برای کمک به روسیه در جنگ اوکراین ندارد.
صاحبنظر دیگری در این زمینه گفت کمک نظامی پکن به مسکو هیچ منفعت آشکاری برای چین ندارد چرا که روسیهای ضعیفتر بهمعنای منفعت استراتژیک و اقتصادی برای چین است.
مقامات چین همواره در خلال بحران اوکراین بر حق تمامیت ارضی و حاکمیت تمامی کشورها تاکید کردهاند. اما منتقدان میگویند که اقدام چین در عدم انتقاد از روسیه برای حمله به اوکراین در تضاد اساسی با موضع این کشور درباره مساله حق حاکمیت قرار میگیرد.
لی شین، استاد موسسه مطالعات آسیایی و اروپایی در دانشگاه حقوق و علوم سیاسی شانگهای بر این باور است که «عملیات نظامی روسیه در اوکراین» در حقیقت حمله به اوکراین است و چین هرگز برای کمک به کشوری برای حمله به کشور دیگری با حاکمیت ملی، سلاح تدارک نمیبیند. شین گفت چنین اقدامی با حقوق بینالملل نیز در تضاد خواهد بود.
دورو تامپسون گفت چین نمیخواهد جنگ در اوکراین بدتر شود و یا پای پکن بهعنوان شریک حمله به جنگ اوکراین کشیده شود پس هر کمکی از سوی چین، سنجیده و محتاطانه خواهد بود.
چند ماه پیش روسیه یکی از ماهوارههای خودش را که دچار اختلال شده بود منهدم کرد. ضایعات فضایی چنین انفجاری میتوانست برای فضانوردان ایستگاه فضایی بینالمللی خطرناک باشد. وبسایت کانورسیشن به تبعات درگیری احتمالی در فضا پرداخته است.
آنچه در فضا میگذرد میتواند مستقیما بر جدال در میدان نبرد روی زمین، تاثیر بگذارد. این روزها تصاویر ماهوارهای به یک شاخصه معمول در پوشش حمله روسیه به اوکراین تبدیل شده؛ عکسهایی که حرکت بیوقفه کاروانهای نظامی روسیه به سوی کییف و یا خارکیف را نشان میدهد.
و اگرچه آنچه این تصاویر روایت میکند هراسآور است، چنین عکسهایی مقاومت مردم اوکراین را از طریق دانستن این که دشمن کجاست، از کدام سمت میآید و آرایش لشکری به چه شکل است تقویت کرده. این عکسها همچنین آزادانه پیش چشم جهان نهاده شده تا تهاجم نیروهای روسیه را ببینند.
پیشتر تصاویر ماهوارهای منحصر به نیروهای پیشرفته نظامی و کشورهای معدودی بود. اما امروزه، شرکتهای تجاری که چنین عکسهایی میگیرند افزایش یافتهاند و توانایی این شرکتها در کنار یکدیگر ممکن است از توانایی نیروی نظامی روسیه پیشی بگیرد. پیشرفت چنین شرکتهایی میتواند حمایتی شبهنظامی فراهم آورد که کمک میکند کشورهای غربی از درگیری نظامی در اوکراین بپرهیزند.
اگرچه برخی درباره کاهش قدرت ایالات متحده در فضا، بهویژه در مواجهه با برنامه جاهطلبانه چین در فضا و مانور تحریکآمیز روسیه در فضا هشدار میدهند، اما هر ارزیابی از قدرت فضایی کشورها باید بخش تجاری را نیز در نظر بگیرد؛ شرکتهای غربی و بهویژه آمریکایی در چنین بخشهایی دست بالا را دارند.
«اسپیسایکس» نهتنها تصاویر ماهوارهای، بلکه امکان ارتباط را هم فراهم میکند. ایلان ماسک، موسس شرکت اسپیسایکس، با ایجاد پایانههایی که اجازه دسترسی به «استارلینک» را میدهد، به کمک اوکراین آمده است.
استارلینک دسترسی به اینترنت با سرعت بالا را فراهم میکند. اگر روسیه اینترنت و دیگر اشکال برقراری ارتباط در اوکراین را قطع کند، استارلینک میتواند امکان اتصال به اینترنت را برای این کشور برقرار و دسترسی اوکراینیها به اطلاعات و برقراری ارتباطات را ممکن کند.
اما استفاده از استارلینک برای کاربران آن کاملا بیخطر نیست؛ ایلان ماسک اخیرا به مصرفکنندگان اوکراینی هشدار داده که پایانههای استارلینک، ممکن است اجازه دهد که آنها شناسایی شوند.
خطرات و تبعات درگیری در فضا
جنگ روسیه با اوکراین همین حالا هم به اشکال غیرمنتظره به محدوده فضا راه یافته است. دیمیتری روگوزین، رییسکل «روسکاسموس»، آژانس فضایی روسیه، در یک رشتهتوییت هشدار داد که اگر همکاری با روسیه در ایستگاه فضایی بینالمللی به پایان برسد این ایستگاه میتواند با خروج از مدار، بر روی ایالات متحده و اروپا و یا حتی چین و هند بیفتد. این گفته روگوزین بهمثابه یک تهدید تلقی شد.
روگوزین افزود که بدون فضاپیمای باربری «پروگرس» روسیه که به ایستگاه فضایی بینالمللی ضربه میزند تا مدار آن را تنظیم کند، این ایستگاه از مدار خارج و به داخل جو زمین سقوط میکند و گرچه بیشتر آن خواهد سوخت، بقایای مانده از آن ممکن است به مردم و ساختمانها برخورد کند.
چنین اتفاقی در حال حاضر و با توجه به حضور فعلی کیهاننوردان روسی در فضا بسیار نامحتمل به نظر میرسد، اما گفته روگوزین همچنان هشدارآمیز است.
ایلان ماسک در واکنش به اظهارات روگوزین گفت که شرکت او، اگر روسیه کمکش را بهشکلی دریغ کند که ایستگاه فضایی را به مخاطره بیندازد، آماده کمک است. کپسول «دراگون» اسپیسایکس در حال حاضر تنها فضاپیمایی است که میتواند لنگر بیندازد و با اتصال به ایستگاه فضایی بینالمللی آن را تامین کند.
به هر صورت، گفتههای روگوزین حاکی از همکاری هر چه کمتر در فضاست؛ چرا که بنا بر اعلام ناسا، ایستگاه فضایی بینالمللی در آیندهای نزدیک منحل میشود و چین و روسیه نیز حاضر نیستند به برنامه آرتمیس برای فرود آوردن انسان بر روی کره ماه بپیوندند. برنامه فضایی آرتمیس بههدایت آمریکا انجام خواهد گرفت.
روسیه پیشتر فروش موتور موشکهای فضایی به آمریکا و پرتاب موشکهای سایوز از اروپا را نیز متوقف کرد. بسیاری کشورها برای انواع پرتاب، به راکتهای سایوز روسیه متکیاند که این خود مشکل بزرگی است. اما اسپیسایکس و دیگر شرکتها و باقی کشورها میتوانند بهزودی جای خالی موشک سایوز را پر کنند.
اگر تنشها همچنان ادامه یابد، ممکن است پای درگیری به فضا برسد و اگرچه استفاده از سلاحهای جنبشی که با سرعت بالا به ماهوارهها میخورد و آنها را از کار میاندازد، غیرقابلتصور به نظر میرسد اما جهان واقعا نمیداند که اقدام بعدی پوتین چه خواهد بود. روسیه هم اخیرا از این سلاح را آزمایش کرده است.
استفاده از سلاحهای جنبشی میتواند زباله فضایی بسیار ایجاد کند که خود این زبالهها ممکن است با برخورد به ماهوارهها و دیگر کاوشگرهای فضایی، آنها را نابود کند و یا حتی به زمین برخورد کند. پس مهم است که اجازه داده نشود که تهدیدهای فضایی به چیزی فراتر از تهدید تبدیل شود.
روسیه تجربه زیادی در زمینه فضا دارد اما قدرت این کشور در فضا با محدودیتهای بسیار روبهروست؛ تهدیدات توخالی و لکهدار کردن اعتبار این کشور بهعنوان کشوری که به پرتاب ماهواره کمک میکند، تنها به آینده این کشور در فضا صدمه خواهد زد.
تا به این لحظه، ابزار فضایی تجاری غربی برای حمایت از اوکراین ارزشمند بوده است. این ابزار، دادههای مهم و تصاویر را به هر کجا که لازم باشد، از واحدهای نظامی تا تصمیمگیرندگان و در حالت گستردهتر به مردم میفرستد و با توجه به شمار و تنوع ماهوارههایی که بر فراز سر جهان میچرخد، کار تنها برای روسیه سختتر خواهد شد.
سوریه قطعا منبعی پر از جنگجوست و ارتش روسیه هم در این کشور جای پای قرص و محکمی دارد؛ دخالت نظامی روسیه در سال ۲۰۱۵ بود که موجب تفوق بشار اسد، رییسجمهور سوریه در جنگ داخلی ۱۱ ساله در این کشور شد.
گفته پوتین روشن است اما درباره اینکه جذب نیرو از سوریه برای روسیه چقدر امکانپذیر و موثر ابهاماتی وجود دارد.
آسوشیتدپرس در گزارشی به برخی پرسشها پیرامون حضور نیروهای سوری در اوکراین پاسخ داده است.
سرگئی شویگو، وزیر دفاع روسیه، روز جمعه در نشست شورای امنیت روسیه مدعی شد که تاکنون ۱۶ هزار نفر از کشورهای خاورمیانه تقاضاهایی برای حضور در جنگ علیه اوکراین فرستادهاند. شویگو از این کشورها نامی نبرد اما گفت که برخی از افراد متقاضی پیشتر به همراه روسیه علیه داعش جنگیدهاند.
اظهارات شویگو پس از آن مطرح شد که دولت اوکراین گفت نزدیک به ۲۰ هزار داوطلب از کشورهای مختلف، بهویژه کشورهای غربی به «لژیون بینالمللی دفاع سرزمینی اوکراین» پیوستهاند.
فعالان سوری نیز میگویند که روسیه اخیرا سربازگیری در سوریه برای جنگ اوکراین را آغاز کرده است اما تا به اینجای کار این جذب نیرو چندان گسترده نبوده است.
در سوریه کمبود جنگجو وجود ندارد
جنگ طولانی و طاقتفرسا در سوریه به افزایش انبوه جناحهای مسلح، شبهنظامی و «مزدور» از تمامی طرفین درگیری دامن زده است.
گروههای شبهنظامی حامی حکومت در سوریه شامل دهها هزار نیروست. واحدهای کمکی تحتحمایت روسیه و شبهنظامیانی که در کنار ارتش سوریه جنگیدهاند نیز از دیگر گروههای مسلحاند.
دنی ماکی، تحلیلگر مسائل سوریه میگوید: «اگر نیاز باشد، روسیه میتواند بهسرعت نیروهای این گروهها را برای جنگ در اوکراین استخدام کند.»
این نیروها در کنار نیروهای تحتحمایت جمهوری اسلامی از عراق، لبنان و دیگر مناطق خاورمیانه، نهتنها با شورشیان سوری جنگیدهاند، بلکه در سال ۲۰۱۴ با داعش درعراق و سوریه هم جنگیدهاند.
هزاران سرباز مزدور از ارتش خصوصی و شرکت امنیتی روسی «گروه واگنر» هم به سوریه اعزام شدهاند.
دنی ماکی در تحلیلی برای موسسه خاورمیانه نوشت: «با توجه به فلاکتی که گریبانگیر اقتصاد سوریه است، کمبود نیرو برای مردان در سن پیوستن به ارتش که بخواهند جانشان را برای اندک منفعت مادی در معرض خطر بگذارند، وجود ندارد.»
این نخستین باری نخواهد بود که جنگجویان سوری برای جنگ در خارج استخدام میشوند. ترکیه دیگر بازیگر اصلی در صحنه سوریه هم پیشتر مزدوران سوری استخدام کرده تا نیروهایش در دیگر جنگها، از جمله درگیریها در آذربایجان و یا لیبی را تقویت کند. حضور جنگجویان خارجی از سوریه، سودان و ترکیه، مانعی بزرگ بر سر راه صلح در این مناطق است.
تلاشهای کنونی برای سربازگیری
مدارک سربازگیری روسیه از سوریه، بهویژه در مناطق تحتسلطه حکومت سوریه، بهتازگی برملا شده است.
عمر ابو لیلا، یک فعال و مسئول گروه رصد جنگ «دیرالزور ۲۴ سوریه» میگوید که سربازگیری شرکت روسی «گروه واگنر»، روزهاست در استان شرقی دیرالزور، نزدیک به مرز عراق آغاز شده است.
عمر ابو لیلا اضافه کرد تاکنون دهها مرد در دیرالزور برای سربازگیری ثبتنام کردهاند. او گفت روسیه به داوطلبان سوری ۲۰۰ تا ۳۰۰ دلار برای ششماه کار بهعنوان مامور امنیتی در اوکراین میپردازد.
اظهارات برخی دیگر از صاحبنظران و فعالان حاکی از آن است که فرآیند سربازگیری روسیه فعلا نمادین و در مراحل اولیه است.
روز جمعه ۲۰ اسفندماه، آگهی برای جذب نیرو در اوکراین بر روی یک گروه غیرعمومی فیسبوک متعلق به سربازان لشکر چهارم زرهی، یکی از بزرگترین ارتشهای سوریه، منتشر شد. بر اساس این آگهی بسته به سطح تخصص متقاضی به او ۳ هزار دلار برای جنگ در اوکراین داده میشد و ظرفیت ثبتنام هم محدود بود.
تلویزیون وزارت دفاع روسیه نیز تصاویری ظاهرا از سوریه پخش میکرد که مردان مسلح را در لباس متحدالشکلی و بهعنوان داوطلب جنگ در اوکراین نشان میداد. این افراد پرچم روسیه و سوریه را تکان میدادند و یک علامت «Z» در دست داشتند. این حرف روی جنگافزارهای روسیه در اوکراین حک شده و به نمادی از حمایت از ارتش روسیه تبدیل شده است.
احمد الاحمد، یک فعال اپوزیسیون در شمال غرب سوریه گفت که در شهر شمالی اتریه که تحت کنترل دولت سوریه قرار دارد، روسها از افسران ارشد لشکر پنجم سوریه که تحت حمایت روسیه است، خواستهاند تا مردان جوانی که در جنگ شهری تبحر دارند و آماده اعزام به اوکرایناند را استخدام کند. او افزود که تاکنون حدود ۳ هزار نفر در جنوب سوریه ثبتنام کردهاند.
«سوریها برای حقیقت و عدالت»، یک سازمان مدنی مستقل، پیشتر گزارش داد دستکم با دو سوری ساکن حومه دمشق که ثبتنام کردهاند مصاحبه کرده و آنان تایید کردهاند که فهرستی از نام متقاضیان برای ارائه به نیروهای روسیه در سوریه وجود دارد و در صورت تایید، این افراد به اوکراین اعزام میشوند.
آگهیهای جذب نیرو چه وعدههایی میدهند؟
جنگجویان ماهر و مجرب در جنگ شهری در سوریه در بیشتر موارد چیز زیادی برای از دست دادن ندارند و همچنان، بهرغم تجربه یک دهه جنگ به اینکه جنگجویان قابلی باشند، شهره نیستند.
در سال ۲۰۱۵، نیروی هوایی روسیه، حزبالله لبنان و نیروهای جمهوری اسلامی ایران، ارتش نوپای بشار اسد را از شکست در برابر مخالفان نجات دادند. جنگجویان خارجی معمولا در میدانهای نبرد و در جنگ علیه داعش، بر نیروهای سوری برتری داشتند.
متخصصان در امور سوریه همچنین درباره فواید سربازگیری از خاورمیانه برای روسیه در جنگ اوکراین تردید دارند چرا که این جنگجویان زبان نمیدانند و با زمین و شرایط نامساعد هوا در آن منطقه نیز آشنایی ندارند.
اما اگر جنگ در اوکراین به درازا بکشد و نیروهای روسیه از پیشروی در اوکراین بازایستند، جنگجویان خارجی به گزینهای مطلوب تبدیل میشوند.
دنی ماکی، تحلیلگر مسائل سوریه گفت: «با تلفات دادن هر چه بیشتر مسکو، مزدوران جنگی ارزانقیمت سوری در چشم روسیه به گزینهای دلخواه تبدیل میشوند.»