آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از روسیه خواست از تاسیسات اتمی اوکراین خارج شود

او روز پنجشنبه ۱۲ اسفند به خبرگزاری رویترز گفت: «دیروز یک تیم تشکیل دادم و امروز آنها به منطقه می‌روند.»

خان گفت دفتر او جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و نسل کشی احتمالی را بررسی خواهد کرد.

یک هفته پس از آغاز حمله روسیه به اوکراین با دستور ولادیمیر پوتین، روز چهارشنبه دیوان کیفری بین‌المللی اعلام کرد که با درخواست ۳۹ کشور، تحقیقات درباره جنایات جنگی در اوکراین آغاز کرده است.

پیشتر، کریم خان در بیانیه‌ای تاکید کرد که برای تسریع این تحقیقات به درخواست یک کشور نیاز بود اما تا روز چهارشنبه درخواست ۳۹ کشور به دیوان رسیده است.

دادستان دیوان کیفری بین‌المللی هشدار داد با تحقیقاتی که اکنون آغاز شده است من از همه طرف‌های درگیر جنگ در اوکراین می‌خواهم قوانین بین‌المللی بشردوستانه را کاملا رعایت کنند و هیچ فردی مجوز ارتکاب جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت‌ را ندارد.

بوریس جانسون، نخست‌وزیر بریتانیا، نیز درخواست ده‌ها کشور از دیوان کیفری بین‌المللی را «بزرگترین ارجاع تاریخ به دیوان کیفری بین‌المللی» خواند و در صفحه توییتر خود نوشت که امشب ده‌ها کشور از سراسر جهان بزرگترین ارجاع تاریخ به دادگاه کیفری بین المللی را در مورد «تهاجم وحشیانه روسیه به اوکراین» انجام دادند.

نخست‌وزیر بریتانیا افزود که ما به وضوح می‌دانیم که اعمال وحشتناک پوتین بدون مجازات نخواهد ماند.

در همین حال کریم خان، دادستان دیوان کیفری بین‌المللی، گفت که می‌توانم تایید کنم که دفتر من از ۳۹ کشور درخواست تحقیق درباره وضعیت اوکراین را دریافت کرده است.

در بیانیه دادستان دیوان کیفری بین‌المللی آمده است که درخواست تحقیق درباره جنایات جنگی در جریان حملات روسیه به اوکراین از سوی آلبانی، استرالیا، اتریش، بلژیک، بلغارستان، کانادا، کلمبیا، کاستاریکا، کرواسی، قبرس، چک، دانمارک، استونی، فنلاند، فرانسه، گرجستان، آلمان، یونان، مجارستان، ایسلند، ایتالیا، لتونی، لیختن اشتاین، لیتوانی، لوکزامبورگ، مالت، نیوزیلند، نروژ، هلند، لهستان، پرتغال، رومانی، اسلواکی، اسلوونی، اسپانیا، سوئد، سوئیس، ایرلند شمالی و بریتانیا ارائه شده است.

دادستان دیوان کیفری بین‌المللی خاطرنشان کرد که درخواست ۳۹ کشور به من این اجازه را می‌دهد تا تحقیقات خود درباره وضعیت اوکراین را از تاریخ ۲۱ نوامبر ۲۰۱۳، سی‌ام آبان ۹۲، به بعد، آغاز کنم.

کریم خان افزود که به این ترتیب هرگونه ادعا در مورد وقوع جنایات جنگی، جنایات علیه بشریت یا نسل کشی انجام شده در هر بخش از خاک اوکراین و توسط هر کسی، در حیطه این تحقیقات قرار می‌گیرد.

دادستان دیوان کیفری بین‌المللی اضافه کرد که تصمیم خود درباره انجام فوری تحقیقات درباره وضعیت اوکراین را به ریاست دیوان کیفری بین‌المللی اطلاع داده‌ام و کار ما برای جمع‌آوری شواهد از هم‌اکنون آغاز شده است.

کریم خان، دادستان دیوان کیفری بین‌المللی لاهه، نهم اسفند ماه، در بیانیه‌ای گفته بود که تحقیق درباره وقوع جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در اوکراین را آغاز خواهد کرد.

او در همان بیانیه تاکید کرده بود که براساس نتایج تحقیقات قبلی در کریمه و دنباس، متقاعد شده‌ام مبنای معقولی وجود دارد که بپذیریم جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت هم پیشتر (در حمله ۲۰۱۴ روسیه) و هم در رویداد فعلی وجود دارد.

این درحالی است که دبیرکل عفو بین‌الملل نیز روز سه‌شنبه اعلام کرد که روسیه با بمب خوشه‌ای به یک مهدکودک حمله کرده که چند غیرنظامی از جمله یک کودک کشته شدند و این موضوع باید به عنوان «جنایت جنگی» بررسی شود.

رییس‌ جمهور اوکراین، نیز روز سه‌شنبه گفت که حملات روسیه به خارکیف، تروریسم دولتی است.

ولودیمیر زلنسکی افزود که در پی حملات روسیه به مناطق غیرنظامی و مسکونی اوکراین، کشورش درخواستی علیه روسیه به دیوان بین‌المللی دادگستری ارائه کرده است.

دادستان دیوان کیفری بین‌المللی در بیانیه روز چهارشنبه خود گفت حمایت گسترده جامعه بین‌الملل و کشورهای عضو این دیوان، از انجام تحقیقات درباره وضعیت اوکراین ضروری است.

کریم خان افزود: «من به دنبال تعامل با همه ذی‌نفعان و طرف‌های مربوطه در مناقشه خواهم بود تا اطمینان حاصل کنم که تحقیقات ما به‌طور عینی، مستقل و با احترام کامل به اصل مکملیت انجام می‌شود.»

دادستان دیوان کیفری بین‌المللی تاکید کرد که ما همزمان بر هدف اصلی خود متمرکز خواهیم بود اطمینان از پاسخگویی در قبال جنایاتی که دیوان کیفری بین‌المللی صلاحیت رسیدگی به آن را دارد.

سرگئی لاوروف روز پنجشنبه ۱۲ اسفند بار دیگر با عضویت اوکراین در ناتو مخالفت کرد. او همچنین گفت مسکو آماده مذاکره با شرایط برابر و احترام است.

وزیر خارجه روسیه افزود: «برای مذاکره با ناتو و کشورهای غربی اعلام آمادگی می‌کنیم و این مذاکره دیر یا زود اتفاق خواهد افتاد.»

او همچنین اوکراین را متهم کرد که در مذاکرات صلح با روسیه مستقل عمل نمی‌کند. لاروف گفت: «اوکراین با بهانه‌های مختلف مذاکرات را به تعویق می‌اندازد. آنها مستقل نیستند و از آمریکا دستور می‌گیرند.»

وزیر خارجه روسیه تهدید کرد واضح است که جنگ جهانی سوم فقط می تواند اتمی باشد. او در ادامه کشورهای غربی را متهم کرد که به دنبال این موضوع‌اند، نه روسیه.

این در حالی است که ولادیمیر پوتین به نیروهای اتمی بازدارنده روسیه دستور آماده باش داده است.

پیش از این اظهارات، روسیه روز چهارشنبه از تصرف خرسون خبر داد و شهردار این شهر نیز اعلام کرده بود نیروهای روس وارد ساختمان‌های دولتی و خیابان‌ها شده‌اند.

با این حال بر اساس گزارش اطلاعاتی بریتانیا وضعیت در این شهر همچنان مبهم است. این سرویس همچنین خبر داد که روسیه در سه روز گذشته پیشرفت خاصی در پیشروی به کی‌یف نداشته و کاروان نظامی روسیه در ۳۰ کیلومتری اوکراین باقی مانده است.

بر اساس اطلاعات بریتانیا، خارکف و چرنیهیف نیز هم‌چنان در دست اوکراین است.

رسانه‌های اوکراینی همچنین خبر دادند که تعداد زیادی از خانه‌ها و تاسیسات غیرنظامی شهرهای خارکف و اوختیرکا تخریب شده‌اند و در خارکف سه مدرسه و کلیسای جامع این شهر هدف قرار گرفته‌اند.

در همین حال انفجاری ایستگاه راه‌آهن کی‌یف را لرزاند و وزارت کشور اوکراین اعلام کرد که این انفجار ناشی از لاشه موشک کروز سرنگون شده روسیه بوده و تلفات جانی نداشته است.

رییس جمهوری اوکراین: خطوط دفاعی در برابر حملات روسیه ایستادگی می‌کند

همزمان با اظهارات لاوروف، ولودیمیر زلنسکی، رییس جمهور اوکراین روز پنجشنبه در ویدیویی گفت خطوط دفاعی اوکراین در برابر حمله روسیه ایستادگی می‌کنند.

او تاکید کرد از نیمه شب به بعد هیچ وقفه‌ای در گلوله‌باران اوکراین توسط مسکو وجود نداشته است.

زلنسکی با اشاره به اینکه: «ما چیزی برای از دست دادن نداریم جز آزادی خودمان»، اضافه کرد اوکراین از متحدان بین‌المللی خود روزانه تسلیحات دریافت می‌کند.

رییس جمهور اوکراین همچنین گفت روسیه روی کلمه «غرامت» فکر کند چون از مسکو می‌خواهیم تمام آنچه را که در حمله خود ویران کرده، جبران کند.

شهردار کی‌یف هم گفت وضعیت در این شهر دشوار اما تحت کنترل است.

با این حال، مشاور وزارت کشور اوکراین هشدار داد نیروهای روسی بندر ماریوپل در جنوب اوکراین را محاصره کرده‌اند.

روز چهارشنبه اعلام شده بود که هیات روسیه وارد محل مذاکرات با روسیه شده و منتظر هیات اوکراین است. اوکراین نیز اعلام کرده که با برگزاری دور دوم مذاکرات بین هیات‌های دو کشور موافق است.

خبرگزاری روسی اسپوتنیک اعلام کرد که این مذاکرات در نزدیکی مرز لهستان و اوکراین برگزار خواهد شد.

روز پنجشنبه همچنین وانگ ونبین، سخنگوی وزارت خارجه چین، گزارش‌ها درباره هماهنگی روسیه با این کشور درباره زمان حمله به اوکراین را رد کرد و «اخبار جعلی» خواند.

نیویورک تایمز به نقل از گزارش نهادهای اطلاعاتی غربی اعلام کرده بود که مقام‌های چین از روسیه خواسته بودند تا پایان المپیک زمستانی پکن به اوکراین حمله نکند.

وزارت خارجه آمریکا روسیه را متهم کرده که با مسدود کردن رسانه‌های مستقل «جنگی کامل علیه آزادی رسانه‌ها و حقیقت» به راه انداخته است.

روز پنجشنبه اعلام شد که ایستگاه رادیویی لیبرال اخو مسکوی و از منتقدان کرملین فعالیت خود را تعطیل کرده است. روسیه پیش از این به رسانه‌های مستقل اعلام کرده بودند که حق ندارند از عبارت «حمله» برای اقدام روسیه علیه اوکراین استفاده کنند.

وزارت دفاع روسیه همچنین اعلام کرد نیروهای این کشور با «سلاح‌های هدایت شونده دقیق» به یک مرکز تلویزیون و رادیو در لیسا هورا در کی‌یف که سازمان امنیت اوکراین برای «جنگ روانی» از آن استفاده می‌کرد، شلیک کردند.

یکی از تحریم‌های اعمال‌شده بر روسیه، حذف برخی بانک‌های این کشور از سیستم پیام‌رسان نقل‌وانتقال بین‌المللی مالی «سوئیفت» است که به‌عنوان ابزاری موثر برای تضعیف اقتصاد این کشور معرفی می‌شود.

اما برخی کارشناسان معتقدند حذف این دسترسی برای روسیه آنچنان هزینه‌بردار نیست.

سوئیفت یکی از مهم‌ترین سیستم‌های پیام‌رسان فعالیت اقتصادی بین‌المللی است که ارتباطاتی بسیار ایمن در حوزه پرداخت و تراکنش مالی را ممکن می‌سازد و در طی نیم‌قرن و از طریق هماهنگی و همکاری‌ بسیار و متنوع بانک‌های تجاری سراسر دنیا گسترش یافته است.

اما محدود کردن دسترسی به سوئیفت در عمل و برخلاف آنچه بیشتر رسانه‌ها گزارش و بازتاب می‌دهند، کمتر کارساز است. به عقیده برخی کارشناسان، حذف روسیه از سوئیفت بیشتر یک اقدام نمادین محکم در رد حمله روسیه به اوکراین است. دیگر اقدامات، همچون بازداشتن بانک مرکزی روسیه از انجام تراکنش‌های بین‌المللی است که نفس روبل، واحد پول ملی روسیه را تنگ کرده است.

برای فهم بهتر تاثیر کم حذف دسترسی روسیه به سوئیفت می‌توان به مثال ایران نگاه کرد. آمریکا پس از وقوع انقلاب ۵۷ در ایران به‌صورت دوره‌ای تحریم‌هایی بر این کشور اعمال کرده است. این تحریم‌ها در دوره ریاست‌جمهوری باراک اوباما و با صدور فرمان اجرایی او در فوریه ۲۰۱۱ برای انسداد تمامی دارایی‌‌ها دولتی و دارایی‌های بانک مرکزی و موسسات مالی ایران به اوج خود رسید.

دسترسی ایران به سوئیفت کمی‌ بعدتر و در مارس ۲۰۱۲ قطع شد که البته اقدامی مکمل در جهت اعمال محدودیت بر کسب‌وکارها و مراودات مالی در ایران بود.

بانک‌های ایران در آن زمان همچنان می‌توانستند از طریق بانکی در کشور ثالث که به‌ازای انجام پرداخت بانکی هزینه‌ای دریافت می‌کرد، پول به داخل و خارج این کشور منتقل کنند. اما این امر به‌راحتی امکان‌پذیر نبود، چرا که مقام‌های آمریکایی جریمه‌هایی به‌ارزش ۵ میلیارد دلار بر بانک‌های اروپایی که چنین خدماتی را به ایران ارائه می‌دادند تحمیل کردند. نکته اینجاست که حذف دسترسی به سوئیفت نبود که این بانک‌ها را به توقف ارائه خدمات به بانک‌های ایران واداشت.

100%

سوئیفت به چه کار می‌آید؟

سوئیفت در سال ۱۹۷۳ و به‌منظور امکان ایجاد پیام‌رسانی ایمن برای پرداخت‌های بین‌المللی تاسیس شد. سوئیفت شرکتی بلژیکی است که ۱۱ هزار بانک از ۲۰۰ کشور و قلمرو در جهان در آن عضویت دارند. سوئیفت با جای گرفتن در سیستم بانکی کشورها در سراسر دنیا، امکان پیام‌رسانی برای پرداخت و رصد تراکنش‌های بین‌بانکی و تبادلات مالی را ممکن می‌کند.

امروزه با سوئیفت، روزانه حدود ۴۰ میلیون پیام پرداخت ردوبدل می‌شود و بدون این سیستم پیام‌رسان، فرآیند انجام هر کدام از این پرداخت‌ها ساعت‌ها از یک کارمند بانک زمان می‌برد. پس می‌توان گفت که استفاده از سوئیفت، ۱۰۰ دلار به‌ازای هر تراکنش بانکی به نفع است که این خود بدان معناست که سوئیفت هر روزه حدود ۴ میلیارد دلار یا ۱ تریلیون دلار در سال، به‌نفع اقتصاد جهانی است.

اما هدف از بیان تمامی این‌ها این است که سوئیفت، پیام‌ ردوبدل می‌کند و نقشی در عمل اجرای پرداخت ندارد. در نظر بگیرید که در کشوری بخواهد به بانکی در کشور دیگر پولی واریز کند. ممکن است این بانک از سوئیفت برای پیام دادن درباره این پرداخت بانکی استفاده کند، اما سوئیفت در اجرای پرداخت دخالتی ندارد.

در مبادلات پول از طریق دیگر سیستم‌های ایمن پیام‌رسان دیگر نیز مشکلی اساسی وجود ندارد. بانک‌های روسیه همچنان می‌توانند به‌عنوان مثال از سیستم «اس‌پی‌اف‌اس» که بانک مرکزی روسیه آن را پس از الحاق شبه‌جزیره کریمه به این کشور در سال ۲۰۱۴ راه‌اندازی کرد، استفاده کند. این سیستم در حال حاضر در چندین بانک بین‌المللی در آلمان و سوییس که با بانک‌های روسیه ارتباط دارند استفاده می‌شود.

روسیه همچنین می‌تواند از «سی‌آی‌پی‌اس» استفاده کند که چین آن را برای مبادلات بانکی بین‌المللی راه انداخته است و در چندین کشور از آن استفاده می‌شود.

پرداخت‌های مرتبط با صادرات بخش انرژی روسیه، مثلا صادرات «گازپروم» هم کمتر به سوئیفت وابسته است. هنگام خرید نفت و گاز از گازپروم پول به‌شکل یورو و دلار آمریکا به حساب بانکی این شرکت انرژی روسی واریز می‌شود. پس اگر هدف از تحریم‌های اخیر، قطع دسترسی روسیه به پول گاز باشد، راه آن باز هم از جاده سوئیفت نمی‌گذرد و با تحریم «گازپروم» و امکانات بانکی وابسته به این شرکت محقق خواهد شد.

تمام این موارد به کنار، این بدان معنا نیست که حذف دسترسی به سوئیفت، هزینه اقتصادی برای روسیه در بر نخواهد داشت. حذف سوئیفت بر پرداخت‌های کوچک‌تر، مثلا کسب‌وکارهای کوچک اثرگذار است چرا که سوئیفت فرآیند پرداخت را ساده و ارزان می‌کند.

بار سنگین و راه دور و دراز

واقعیت این است که تحریم‌های اقتصادی اگر قرار باشد فراتر از اقدامی نمادین باشند، باید برای مدتی طولانی اعمال شوند و هزینه تحمیل کنند. نباید فراموش کرد که روسیه یک‌دهه برای این جنگ و عواقب تحریم‌های اقتصادی آن آماده شده است.

مسکو بر توان نظامی‌ این کشور سرمایه‌گذاری بسیار کرده و سرکوب وحشیانه گفت‌وگوی سیاسی در روسیه را هم چاشنی آن کرده است تا هرگونه مخالفت با جنگ را از میان بردارد.

گروهی از کارشناسان معتقدند عملیات نظامی روسیه به تامین مالی داخلی و خارجی نیازی ندارد. روسیه ساختار اقتصادی‌اش را از نو و به‌بهای هزینه‌‌ای هنگفت برای سطح زندگی در این کشور چیده است و خود را به‌تدریج از یک واردکننده موادغذایی به صادرکننده موادغذایی به کشورهایی همچون هند و مصر تبدیل کرده است.

100%

فشار بر اقتصاد روسیه به‌سرعت در حال افزایش است و این فشار، با سقوط ارزش روبل و بالا رفتن نرخ بهره بانکی بر دوش روسیه سنگینی خواهد کرد.

اینکه این تحریم‌ها همه‌وهمه به درهم شکستن سریع دیکتاتوری پوتین بینجامد گرچه قابل‌تصور است اما سریع نخواهد بود چرا که ممکن است به تحریم اقتصادی گسترده علیه روسیه و برای مدتی طولانی نیاز باشد.

حذف دسترسی روسیه به سوئیفت، نمادی از تلاش‌ها برای اعمال تحریم‌ها علیه این کشور است و نه ابزار اقتصادی بسیار قدرتمندی که اقدامات روسیه در اوکراین را با بهایی اندک برای اروپا مهار کند.

او در مصاحبه‌ای با کانال ۱۳ تلویزیون اسرائیل که قرار است مشروح آن پخش شود، گفت بر خلاف گزارش‌ها، همه طرف‌ها همچنان خواهان حفظ نقش اسرائیل به عنوان بازیگری هستند که می‌تواند با همه طرف‌های درگیر در این جنگ صحبت کند.

بخش‌های از مصاحبه بنت چهارشنبه شب تنها ساعاتی پس از آن پخش شد که نخست‌وزیر اسرائیل تلفنی با روسای جمهوری اوکراین و روسیه صحبت کرد.

عصر چهارشنبه ۱۱ اسفند نفتالی با ولودمیر زلنسکی، رییس جمهور اوکراین صحبت کرد. زلنسکی در توییتی تنها نوشت که طرفین درباره حمله روسیه به اوکراین صحبت کرده‌اند.

بر اساس گزارش برخی رسانه‌های اسرائیلی، زلنسکی در این تماس تلفنی بار دیگر از اسرائیل درخواست کمک‌های دفاعی کرد.

بنت ساعتی پس از این گفت‌وگو، در تماسی تلفنی با ولادیمیر پوتین، رییس جمهوری روسیه صحبت کرد. جزئیات زیادی از گفت‌وگوی بنت با پوتین منتشر نشده است و تنها کرملین در بیانیه‌ای نوشت که پوتین به نخست‌وزیر اسرائیل گفته «تامین نیازهای امنیتی» روسیه، از شروط اصلی پایان جنگ است.

اما بر اساس برخی از گزارش‌ها، بنت در این تماس، احتمالا به جز ابراز آمادگی دوباره برای میانجیگری بین طرفین، به پوتین اطلاع داده که اورشلیم قصد دارد کمک‌های بشردوستانه جدیدی به اوکراین ارسال کند.

بنا بر گزارش رسانه‌های اسرائیلی، این کشور قصد دارد یک محموله کمک بشردوستانه دیگر برای اوکراین ارسال کند. به گفته سفیر اسرائیل در اوکراین، این محموله شامل تجهیزات، پرسنل و شاید بیمارستان‌های صحرایی می‌شود.

همزمان، گروه اسرائیلی «یونایتد هتزالا» نیز روز پنجشنبه یک هواپیما تجهیزات و کادر درمانی به مرز مولداوی و اوکراین می‌فرستد.

آستین در مصاحبه با ان‌بی‌سی نیوز درباره توان هسته‌ای آمریکا ابراز اطمینان کرد و گفت ایالات‌متحده نه تنها می‌تواند کاملا از خود محافظت کند، بلکه قادر است از متحدان و شرکای خود نیز محافظت کند.

وزیر دفاع آمریکا در پاسخ به پرسشی درباره توان روسیه در ادامه جنگ اوکراین گفت: روسیه برای ادامه حمله به اوکراین همچنان توانایی نظامی لازم را دارد.

آستین گفت با توجه به اینکه آمریکا در منطقه جنگ اوکراین هواپیما و نیروی نظامی ندارد، نمی‌تواند گزارش‌ها درباره عقب‌نشینی نیروهای روسیه را تایید کند.

او خاطرنشان کرد روسیه در حال حاضر گزینه‌های مختلفی در اختیار دارد که یکی از آنها تنش‌زدایی و روی آوردن به دیپلماسی است.

آستین با ستایش مقاومت مردم اوکراین در برابر روسیه گفت: «مطمئنم روس‌ها فکر نمی‌کردند در چنین موقعیتی قرار بگیرند.»

او با تاکید بر موضع آمریکا در پرهیز از جنگ با روسیه گفت: «در این مقطع هدف ما این است که در جهت حمایت از مردم اوکراین در دفاع از خود هر کاری را که ممکن است انجام دهیم.»

او در پاسخ به پرسشی درباره تقاضای مقام‌های اوکراینی برای ایجاد یک منطقه پرواز ممنوع به سرپرستی آمریکا در اوکراین گفت: ایجاد منطقه پرواز ممنوع مستلزم درگیر شدن با هواپیماهای روسی است و با توجه به اینکه ایالات‌متحده قصد ندارد در اوکراین با روسیه درگیر شود، چنین امکانی وجود ندارد.

آستین افزود: فکر نمی‌کردم آمریکا و متحدانش در سال ۲۰۲۲ در ارتباط با اوکراین با وضعیت کنونی مواجه شوند و چنین وضعی نباید پیش می‌آمد، اما این فقط در نتیجه انتخاب شخص پوتین بود.

او اتحاد کشورهای عضو ناتو در واکنش به جنگ اوکراین را بسیار چشمگیر و تاثیربرانگیز دانست.