روزنامه واشینگتنپست به نقل از مقامهای کنونی و پیشین آمریکا گزارش داد که دولت دونالد ترامپ در بهار امسال، همزمان با تلاش برای دستیابی به توافق با جمهوری اسلامی، از طریق میانجیها به تهران درباره احتمال ترور عباس عراقچی و محمدباقر قالیباف از سوی اسرائیل هشدار داده بود.
واشینگتنپست به نقل از چند مقام کنونی و پیشین آمریکا گزارش داد که واشینگتن نگران بود اسرائیل در جریان تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز، مذاکرهکنندگان ارشد جمهوری اسلامی را هدف ترور قرار دهد. به گفته این منابع، مخالفت آمریکا با ترور عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، به اندازهای جدی بود که دولت ترامپ در اقدامی کمسابقه از طریق واسطهها به تهران هشدار داد برای حفاظت از این مقامها اقدامات احتیاطی انجام دهد.
یکی از مقامهای آمریکایی به این روزنامه گفت: «اگر این افراد را بکشید، در واقع عملگرایان را از میان بردهاید.» به گفته یک دیپلمات نیز، از ماه مارس و همزمان با آغاز بررسی گزینههای دیپلماتیک، واشینگتن به مقامهای اسرائیلی اعلام کرده بود که با ترور رهبران سیاسی جمهوری اسلامی مخالف است. واشینگتنپست به نقل از تحلیلگران مینویسد اینکه آمریکا ناچار شد مستقیماً از طریق میانجیها به ایران هشدار دهد، نشاندهنده اختلاف اهداف واشینگتن و تلآویو و همچنین نفوذ محدود دولت ترامپ بر دولت اسرائیل است.
این گزارش میافزاید آمریکا و اسرائیل در آغاز جنگ هدف مشترک تغییر حکومت در ایران را دنبال میکردند، اما پس از آنکه مقامهای آمریکایی به این نتیجه رسیدند ساختار نظامی و روحانی جمهوری اسلامی همچنان قادر به حفظ قدرت خواهد بود، مسیر دو کشور از یکدیگر جدا شد. به نوشته واشینگتنپست، ترور علی لاریجانی در اواسط ماه مارس نقطه عطف این اختلاف بود، زیرا آمریکا او را یکی از گزینههای بالقوه برای مذاکره با تهران میدانست.
واشینگتنپست همچنین گزارش داد که عراقچی و قالیباف در ماههای اخیر به مهمترین کانالهای ارتباطی واشینگتن با تهران تبدیل شدند و نقش محوری در دستیابی به آتشبس اولیه در فروردین و سپس تفاهمنامه پایان جنگ در خرداد داشتند. با این حال، حتی پیش از امضای این تفاهمنامه، مقامهای اسرائیلی و لابیهای حامی اسرائیل در آمریکا با آن مخالفت میکردند، زیرا به نوشته این روزنامه، توافق جدید هدف بنیامین نتانیاهو برای تغییر حکومت در ایران را کنار میگذاشت و در مقابل، راه را برای کاهش تحریمهای اقتصادی در ازای محدودیت برنامه هستهای جمهوری اسلامی باز میکرد.
این روزنامه یادآوری میکند که دونالد ترامپ نیز در ماه مارس بهطور علنی گفته بود کارزار ترورهای اسرائیل روند مذاکرات را دشوار کرده است. به نوشته واشینگتنپست، تلاش برای ترور قالیباف، مجتبی خامنهای و دیگر مقامهای ارشد جمهوری اسلامی، نگرانیهایی را در آمریکا و منطقه ایجاد کرده است که جنگ، به جای تضعیف حکومت ایران، ممکن است به استقرار رهبری تندروتر و انتقامجوتر در تهران منجر شده باشد.
بر اساس این اطلاعات، نیروهای ویژهای که سپاه در امتداد سواحل خلیج فارس مستقر کرده، به سامانههای گوناگون جمعآوری اطلاعات، شامل پستهای دیدهبانی زمینی، تجهیزات دریایی و سامانههای هوایی مجهزند و بهتازگی ماموریت یافتهاند هر شناوری را که قصد عبور از مسیر جنوبی تنگه هرمز دارد، از قبل شناسایی کرده و درباره آن هشدار دهند.
این اطلاعات محرمانه همچنین نشان میدهد عوامل سپاه بهشکل گسترده در حال جمعآوری اطلاعات از منابع و عوامل عمانی هستند تا از هماهنگیها و زمانبندی عبور کشتیها از مسیر جنوبی تنگه هرمز از پیش آگاه شوند و هشدارهای لازم را دریافت کنند.
سپاه اعلام کرده که تنها مسیرهای مجاز برای عبور و مرور از تنگه هرمز مسیرهایی هستند که جمهوریاسلامی اعلام کرده و به شناورهای بینالمللی هشدار داده که از کریدور جنوبی تنگه هرمز که از آبهای نزدیک سواحل عمان میگذرد و عمان و سازمان بینالمللی دریانوردی استفاده از ان را توصیه کردهاند، استفاده نکنند.
استقرار شبکه شناسایی و رصد سپاه و تلاش این نیرو برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی در حالی صورت میگیرد که واشینگتن و تهران پس از چند دور تبادل آتش، یکشنبه ۷ تیر بر سر آرامسازی یکهفتهای اوضاع در تنگه هرمز به توافقی موقت رسیدند و مذاکرات دو طرف در دوحه بر اساس طرح تازهای که عمان پیشنهاد کرده در جریان است.
اطلاعات تازه نشان میدهد جمهوری اسلامی همزمان با نشستن پشت میز مذاکره، در حال تقویت زنجیره شناسایی و هشدار درباره شناورهایی است که از مسیر مورد تایید تهران عبور نمیکنند؛ مسیری که در کانون اختلاف کنونی تهران و واشینگتن است.
حمله به شناور سنگاپوری؛ ردپای پایش اطلاعات
الگوی حمله هفته گذشته سپاه به یک کشتی تجاری در مسیر جنوبی، با ماموریت تازه این نیروها همخوانی دارد.
نیروهای سپاه پنجشنبه ۴ تیر یک کشتی باری با پرچم سنگاپور را در تنگه هرمز و در نزدیکی سواحل عمان هدف قرار دادند؛ حملهای که به گفته سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا به پل فرماندهی کشتی آسیب زد اما تلفاتی نداشت و تنها چند ساعت پس از هشدار نیروی دریایی سپاه درباره استفاده از مسیرهای تاییدنشده رخ داد.
در ادامه، جنگندههای آمریکایی جمعه ۵ تیر انبارهای موشک و پهپاد و سایتهای راداری ساحلی ایران را هدف گرفتند و نیروی دریایی سپاه نیز با حمله به نقاط استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه پاسخ داد و با استناد به بند ۵ تفاهمنامه اسلامآباد اعلام کرد ترتیبات کنترل عبور و مرور در تنگه هرمز با جمهوری اسلامی است.
سه مسیر رقیب در یک آبراه
بر اساس گزارشها، اکنون سه مسیر متفاوت برای عبور از تنگه هرمز شکل گرفته است: مسیر جنوبی از آبهای نزدیک عمان، مسیر میانی که پیش از جنگ استفاده میشد و مسیر شمالی تحت کنترل ایران. کشتیهایی که مسیرهای غیرایرانی را انتخاب کنند خطر هدف قرار گرفتن را میپذیرند و آنها که از مسیر ایرانی عبور کنند، نگران تحریمهای غربی در صورت فروپاشی توافقاند.
یک تحلیلگر شرکت اطلاعات کشتیرانی کپلر در گفتوگو با سیانان هشدار داده در صورت حلنشدن اختلافها تا اواسط اوت، استفاده از هر سه مسیر آشفتهتر و ناامنتر خواهد شد.
به دلیل وجود مینهای دریایی در گذرگاه سنتی تفکیک تردد که سازمان بینالمللی دریانوردی در سال ۱۹۶۸ تعیین کرده بود، مسیر میانی همچنان عملا بسته است، هرچند تهران بر اساس تفاهمنامه پایان جنگ متعهد شده است ظرف ۳۰ روز مینهای دریایی را پاکسازی کند.
عبور کشتیها اکنون از دو مسیر نزدیک سواحل عمان و نزدیک سواحل ایران انجام میشود و نیروی دریایی ایران نیز به شناورها هشدار داده که تنها از جنوب جزیره لارک عبور کنند.
جدال بر سر مدیریت تنگه؛ عمان در دو نقش
تلاش سپاه برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی از آن رو اهمیتی دوچندان دارد که مسقط همزمان هم دولت ساحلی مسیر جنوبی است و هم میانجی و طراح چارچوب مذاکرات جاری.
محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، دوم تیر در عمان گفت مدیریت تنگه هرمز به وضعیت پیش از جنگ بازنخواهد گشت و تهران در گفتوگو با چین و مصر پیشنهاد دریافت «هزینه خدمات» از کشتیها را با الگوگیری از آبراه داردانل مطرح کرده است.
در مقابل، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، چهارم تیر در دیدار با مارکو روبیو تاکید کرد هرگونه سازوکار احتمالی مدیریت تنگه شامل دریافت عوارض نخواهد بود.
مقامهای جمهوریاسلامی میگویند ایران و عمان حاکمیت مشترکی بر تنگه دارند و پس از پایان مهلت ۶۰ روزه تفاهمنامه، مدیریت مشترک و اخذ عوارض را آغاز خواهند کرد؛ اما آمریکا تنگه هرمز را آبراهی بینالمللی میداند که هر سازوکار تازه در آن نیازمند تایید کشورهای حوزه خلیج فارس است.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی، نیز پیشتر گفته بود عبور ایمن کشتیها از تنگه هرمز بدون هماهنگی با ایران «قابل تضمین نیست» و در صورت انجامنشدن این هماهنگی، ممکن است مسیرهای تعیینشده تعلیق شوند.
آبراهی که به حال عادی بازنگشته است
با گذشت دو هفته از امضای تفاهمنامه ۱۴ بندی اسلامآباد که پایان جنگ در همه جبههها، بازگشایی تنگه هرمز و پایان محاصره دریایی آمریکا را مقرر کرده، تردد در تنگه همچنان کسری از حجم پیش از جنگ است.
شمار تردد شناورها در سوم تیر به حدود ۷۰ مورد رسید که بالاترین رقم از آغاز جنگ است؛ در حالی که پیش از جنگ روزانه بهطور متوسط حدود ۱۳۰ شناور از این مسیر عبور میکرد.
مدیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی نیز اعلام کرده از آغاز بحران تنگه هرمز ۱۴ دریانورد کشته شدهاند و این سازمان پس از حمله به کشتی سنگاپوری، عملیات تخلیه حدود ۶۰۰ کشتی و ۱۱ هزار ملوان گرفتار در منطقه را موقتا به حالت تعلیق درآورد.
با این حال دادههای ردیابی نشان میدهد شناورها بهرغم هشدارهای تهران همچنان به مسیر جنوبی روی میآورند. مرکز مشترک اطلاعات دریایی، نهاد تحت نظارت نیروی دریایی آمریکا، نیز اعلام کرده مسیر نزدیک سواحل عمان در حال گسترش است تا امکان تردد دوطرفه فراهم شود.
در چنین شرایطی، استقرار نیروهای ویژه سپاه برای شناسایی پیشاپیش شناورهای مسیر جنوبی و تلاش این نیرو برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی، نشان میدهد تهران خود را برای اعمال کنترل بر همان کریدوری آماده میکند که واشینگتن و مسقط در حال گسترش آن هستند.
