مسیح علینژاد، روزنامهنگار و فعال حقوق بشر، در شبکه ایکس با اشاره به برگزاری دادگاه متهم به ترور خود در نیویورک، از دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، خواست از میلیونها ایرانی که برای حفاظت از ایران، آمریکا و دموکراسی در برابر جمهوری اسلامی مبارزه میکنند، حمایت کند.
آنچه در سوگواریهای جانباختگان دی ۱۴۰۴ رخ میدهد اما دقیقا وارونه این منطق است: آیینها نه برای ترمیم نظم، بلکه برای افشای فروپاشی آن شکل گرفتند.
این سوگها نه بازگشت به «ما»ی تثبیتشده، بلکه اعلام گسست از آن هستند. جامعه، بهجای آن که از خلال سوگ دوباره با نظم مسلط آشتی کند، از سوگ بهعنوان لحظهای برای نامشروع کردن آن نظم استفاده میکند. از این روست که باید این آیینها را نه «سوگواری»، بلکه نوعی «کنش آیینیِ اعتراضی» فهمید.
سوگ در وضعیت بینابینی
آیینها اغلب در لحظههایی رخ میدهند که معنا در حالت تعلیق است. زمانی که فرد یا جامعه نه کاملا در وضعیت قبلی قرار دارد و نه هنوز به وضعیت تازهای رسیده است. سوگواریهای دی ۱۴۰۴ دقیقا در همین میانه شکل گرفتهاند. این مراسم نه شبیه عزاداریهای شناختهشده است و نه بهطور کامل به جشن شباهت دارد. نه خاموش و فروخورده است و نه صرفا فریاد خشم. آنها در جایی میان اندوه و اعتراض ایستادهاند و از همین موقعیت میانی، معنای تازهای ساختهاند.
رقص در سوگ، موسیقی در تشییع، شبهعروسی برای مردگان جوان و موارد مشابه، همه نشانههای یک وضعیت آستانهایاند: جامعهای که میان زندگی و مرگ، امید و خشم، اندوه و مقاومت، معلق مانده است.
اما تفاوت مهم اینجاست که این تعلیق، منفعل نیست و آستانه، به صحنه مداخله بدل میشود. یعنی جامعه، بهجای عبور آرام از این آستانه، در آن مکث میکند و معنا را بازمینویسد.
بدن سیاسی؛ وقتی بدن سوگوار سخن میگوید
بدن صرفا حامل معنا نیست؛ خود معناست. در این چارچوب، آنچه در رقصهای سوگوارانه دیده میشود، چیزی فراتر از بیان احساسات است.
بدن، در برابر قدرتی که میخواهد آن را به ابژهای خاموش بدل کند، به فاعل تبدیل میشود.
سوگ، به ویژه سوگ فرد کشتهشده به دست حکومت، امری سیاسی است، زیرا تعیین میکند کدام زندگی «سوگپذیر» است.
رقص در این سوگها، اعلان این حقیقت است که این جانها خلاف آنچه حکومت سعی کرد با ایشان بکند، سوگپذیرند، ارزشمندند و مرگشان قابل عادیسازی نیست.
بدن رقصان، در برابر بدن سرکوبشده، به شهادتنامهای زنده بدل میشود.
در ادامه بدن فرد جانباخته، حالا بدن سوگوار است که اطاعت نمیکند: نه مینشیند، نه فرو میریزد، نه خاموش میشود. حرکت، خود مقاومت است.
در این معنا، رقص نه تزیین سوگ، بلکه سیاست بدن است.
صدا در برابر الهیات سکوت
نفی نوحه و دعا و جایگزینی آن با موسیقی، شکل دیگری از سوگواریهای امروز برای جانباختگان وطناند.
این کنار گذاشتن سنتهای مذهبی، شکلی از قطع پیوند با «الهیات سکوت» است.
در منطق رسمی، آیین مرگ باید یا قدسی برگزار شود یا خاموش.
دعاخوانی، وعده معنا در جهانی دیگر است. روشی برای تعلیق خشم و به تعویق انداختن میل به عدالت برای زندگان. اما موسیقی، معنا را به اینجا و اکنون بازمیگرداند.
موسیقی در این آیینها نه تسلی میدهد و نه پاسخ نهایی است، بلکه فقدان را زنده نگه میدارد. این همان چیزی است که قدرت از آن هراس دارد: سوگی که بسته نشود، سوگی که به نتیجه نرسد، سوگی که مطالبه بماند.
جشن جوانان ناکام
شبهعروسیها و آیینهای جشنگون هم شکل دیگری از این سوگواریها هستند.
این گونه مراسم را باید از منظر «سیاست زمان» دید.
مرگ جوانان، فقط حذف یک بدن نیست؛ قطع یک آینده است که میتوانست سرشار از اتفاقها باشد.
این آیینها، زمان از دست رفته را احضار میکنند. جامعه با برگزاری مراسمی که باید در آینده رخ میداد، خشونت را نه در لحظه مرگ، بلکه در تغییر معنای زمان افشا میکند.
در این معنا، سوگ از گذشتهمحور بودن فاصله میگیرد و آیندهمحور میشود.
این سوگ، برای آنچه رخ داده نمیگرید؛ برای آنچه هرگز اجازه نیافت رخ دهد، عزاداری میکند.
این همان نقطهای است که سوگ به نقد ساختاری بدل میشود.
رنگ، نماد و گسست از اقتصاد رسمی معنا
برخی خانوادههای داغدار خلاف رسم سنتی ایران، پوشش سفید را برای مراسم سوگ برگزیدند.
انتخاب سفید بهجای سیاه را هم باید در چارچوب بازی با قدرت فهمید.
سیاه، رنگ سوگ مشروع است. رنگی که نظام معنا آن را مجاز کرده است. خروج از سیاه، خروج از مجوزهای رسمی است.
سفید، در اینجا نه رنگ پاکی مذهبی، بلکه رنگ امتناع است. امتناع از همدلی با روایتی که مرگ را طبیعی جلوه میدهد.
اینجاست که رنگ، به زبان بیصدا بدل میشود. انتخاب رنگ، کنشی است که بدون شعار و بدون بیانیه، نظم نمادین را مختل میکند.
سوگ مدنی در برابر سیاست مرگ
در نهایت، این آیینها را میتوان مقاومت در برابر «سیاست مرگ» دانست: جایی که قدرت تصمیم میگیرد چه کسی بمیرد و مرگش چگونه معنا شود.
سوگواریهای دی ۱۴۰۴ تلاشی هستند برای پس زدن این رویکرد.
این آیینها نمیخواهند مرگ را توجیه کنند، قدسی کنند یا فرد درگذشته را فراموش کنند بلکه میخواهند آن را افشا کنند.
در این معنا، سوگ به کنش بدل میشود؛ کنشی زیباییشناسانه، بدنی، جمعی و عمیقا سیاسی.
سوگواریهای دی ۱۴۰۴ را باید بهمثابه لحظهای نادر در تاریخ معاصر ایران دید: لحظهای که جامعه، حتی در مرگ، از اطاعت سر باز میزند. میرقصد، مینوازد، رنگ عوض میکند، آیینها را میشکند و از دل فقدان، معنا میسازد.
این سوگها پایان نیستند. تعلیق هستند. پروندهای که هنوز بسته نشده و قرار نیست بسته شود.
این پزشک در روایتی که در اختیار ایراناینترنشنال قرار داده است، تاکید کرد در روزهای پس از فراخوان عمومی برای تجمع، تعداد کشتهها «از شمار خارج» بود: «تنها در مشاهدات مستقیم خودم، دستکم ۴۷ پیکر جانباخته را دیدم. تعداد مجروحان به چند صد نفر میرسید. شرایط بهگونهای بود که در بسیاری از موارد، تشخیص اینکه فرد زخمی است یا جان باخته، بهسادگی ممکن نبود.»
او در ادامه روایت خود گفت: «من در روزهای پنجشنبه و جمعه ۱۸ و ۱۹ دیماه، در بخش رادیولوژی مشغول به کار بودم. فقط مجروحانی به این بخش ارجاع داده میشدند که بر اثر اصابت گلوله دچار شکستگی استخوان شده بودند. به دلیل حجم بسیار بالای مجروحان، افرادی که با ساچمه زخمی شده بودند، در پارکینگ و محوطه بیمارستان مستقر میشدند.»
بر اساس دیدههای این پزشک و همچنین گزارش همکارانش، بیشترین جراحات ناشی از اصابت گلوله جنگی بوده است: «موارد متعددی از جراحت با ساچمه نیز وجود داشت. چند مورد اصابت از فاصله نزدیک گزارش شد که منجر به مرگ افراد شده بود.»
جمعه و قطع عضو
بر پایه روایت این عضو کادر درمان، او ۱۹ دی از یکی از همکارانش شنیده است که دستکم سه مورد قطع عضو (پا) ثبت شده است. شدت جراحات به حدی بوده که در برخی موارد، استخوانی برای انجام عمل جراحی باقی نمانده بوده.
او در ادامه گفت: «بیشترین حجم انتقال کشتهها و مجروحان در بازه زمانی حدود ساعت ۱۰ شب پنجشنبه تا سه صبح جمعه رخ داد. این بازه زمانی به لحاظ شدت و حجم تلفات، شرایطی شبیه به فاجعه انسانی داشت.»
بر اساس این شهادت، جمعه نیز شمار مجروحان بالا بوده است: «من در این روز در بخش دیگری از بیمارستان مستقر بودم که عمدتا برای تصویربرداری از مجروحان استفاده میشد.»
کشتهشدگان غرب تهران
بر اساس اطلاعاتی که هنگام انتقال اجساد و مجروحان در بیمارستان محل کار این پزشک اعلام میشده است، بیشترین پیکرهای جانباخته از مناطق ستارخان و کاشانی منتقل شده بودند.
مجروحانی از مناطق مختلف تهران از جمله پونک، آزادی و جناح نیز به این بیمارستان برده شده بودند.
این پزشک در ادامه روایت خود گفت: «بهدلیل تکمیل ظرفیت اورژانس، پیکرها و مجروحان ابتدا داخل خودروها یا آمبولانسها بررسی میشدند. اگر فرد فوت شده بود، مستقیما به سردخانه منتقل میشد و اگر زنده بود، به اورژانس انتقال مییافت. در بسیاری از موارد، تشخیص زنده یا فوتشده بودن افراد داخل خودرو انجام میشد. آمار کشتهها و مجروحان ثبت میشد؛ اما نه بر اساس روال معمول پزشکی و اداری.»
بر اساس شهادت این عضو کادر درمان، شنبه ۲۰ دی، نیروهای حراست به شکل دائم در بیمارستان مستقر شدند: «آنان مکررا هشدار میدادند که هرگونه انتقال اطلاعات و ثبت یا انتشار تصویر، مصداق جاسوسی تلقی شده و میتواند منجر به صدور احکام سنگین از جمله حبس طولانیمدت یا اعدام شود.»
او در ادامه گفت: «در بخشی که من فعالیت میکردم، حذف پرونده پزشکی مشاهده نکردم. این اقدامات بیشتر در بخشهای اداری انجام میشد و من شخصا شاهد حذف پرونده در بخش خودم نبودم.»
به گفته این پزشک، تمام تصاویر رادیولوژی مربوط به یک بیمارستان مشخص هستند و تاریخ ثبت دارند: «در تصاویر، نام بیماران و شماره پرونده وجود داشت که من شخصا آنها را حذف کردم تا برای مجروحان یا خانوادهها مشکلی ایجاد نشود.»
او همچنین تاکید کرد: «عدد ۴۷ کشته، حداقل تعداد پیکرهایی است که من شخصا با چشم خود شمردم؛ پیکرهایی که روی زمین، در بخشها، در سردخانه و داخل خودروها قرار داشتند. در مواردی، خودروها مملو از جنازه بودند.»
کشتاری غیرقابل تصور
در ادامه روایت این پزشک آمده است که حجم کشتار بهطور غیرقابل تصوری بالا بوده است: «ارقامی که بهصورت رسمی یا غیررسمی اعلام میشوند، بههیچوجه با آنچه ما دیدیم همخوانی ندارد. پیکرهایی مشاهده میشد که آثار اصابت همزمان چند گلوله جنگی بر بدن آنها کاملا مشخص بود. در مواردی، جای سه گلوله در یک بدن دیده میشد.»
به گفته او، در میان مجروحان، افرادی بودند که از ناحیه صورت هدف شلیک قرار گرفته بودند.
موردی هم بوده است که گلوله از پهلو وارد شده و به صورت اصابت کرده بود: «شدت جراحت به حدی بود که عملا بینی فرد از بین رفته بود.»
رکوردشکنی دوباره قیمت دلار در سهشنبه هفتم بهمن ماه در حالی است که از گوشه و کنار ایران، جزییات تازه قتل عام و کشتار جمهوری اسلامی و نامهای کشتهشدگان مخابره میشود.
همزمان قیمت سکه طلای موسوم به «امامی» نیز به حدود ۱۸۲ میلیون تومان رسید.
ششم بهمن، یک روز پیش از این رکوردشکنی، در پی افزایش احتمال جنگ و ادامه سیاستهای سرکوب و کنترل از سوی حکومت در بخش اقتصاد، قیمت دلار در بازار آزاد از ۱۴۵ هزار تومان عبور کرد. همزمان رکورد سقوط شاخص بورس در یک روز به ۱۲۰ هزار واحد منفی رسید و روزنامه تعامل، از این وضعیت با عنوان «سقوط تاریخی بورس» یاد کرد.
کاربری در شبکه اجتماعی ایکس در این باره نوشت: «با این افزایش قیمت طلا و نفت و وضعیت بورس و بیت کوین و دلار و همه اینها ... فکر کنم به زودی جنگ بشود ... چهها کشیدیم در این ۳۳ سال زندگی در ایران.»
بهای دلار ۱۶ دیماه در بازار آزاد تهران رکوردی جدید به ثبت رسانده و از ۱۴۷ هزار تومان عبور کرده بود.
وضعیت حاکم بر بازار و افزایش نجومی قیمتها باعث آغاز موج تازه اعتراضات در ایران شد که به شکلگیری انقلاب ملی ایرانیان انجامید و حکومت برای سرکوب آن، دست به کشتار و قتل عام شهروندان در سراسر کشور زد.
پیش از حاکم شدن این وضعیت، رییسکل بانک مرکزی تغییر کرد تا از افزایش قیمت ارز جلوگیری شود اما در فاصلهای کوتاه از بازگشت عبدالناصر همتی به این سمت، قیمت دلار حدود ۱۰ درصد افزایش یافت. همچنین قیمت پوند بریتانیا به حدود ۲۰۰ هزار تومان و نرخ یورو به حدود ۱۷۲ هزار تومان رسیده بود.
از سوی دیگر مرکز آمار ایران در گزارشی از ثبت بالاترین نرخ تورم در دیماه از زمان تاسیس این سازمان خبر داد.
بر اساس این گزارش، نرخ تورم نقطهای در این ماه به رقم بیسابقه ۶۰ درصد رسید.
منظور از تورم نقطهای (نقطه به نقطه)، درصد تغییر عدد شاخص قیمت نسبت به ماه مشابه سال قبل است.
بر اساس این گزارش، در دی ماه ۱۴۰۴، شاخص قیمت مصرف کننده خانوارهای کشور به عدد ۴۶۹.۴ رسیده است که نسبت به ماه قبل، ۷.۹ درصد افزایش، نسبت به ماه مشابه سال قبل، ۶۰ درصد افزایش و در ۱۲ ماه منتهی به ماه جاری نسبت به دوره مشابه سال قبل از آن، ۴۴.۶ درصد افزایش داشته است.
یک شهروند از کرج با اشاره به شرایط انقلابی در ایران یادآوری کرد که در طول یک ماه اعتراضات، قیمت یک دبه ماست از ۲۹۰ هزار تومان به ۳۷۰ هزار تومان رسیده است.
نویسندگان این بیانیه با اشاره به اینکه جمعآوری امضا تنها از میان فعالان برخوردار از اینترنت آزاد برایشان ممکن شد، نوشتند: «هیولا از پشت نقاب بیرون آمده و اکنون بیشتر از هر زمان دیگر به نابودی نزدیک است. ما با دیگر هممیهنانمان در گوشهگوشه جهان همراهیم و باور داریم بیش از پیش به اتحاد، همدلی و همراهی نیاز داریم. ما با همیم و بسیاریم.»
نویسندگان هشدار دادند که پیشتر نیز نسبت به سرایت خشونت به کودکان بهدست نیروهای سرکوب هشدار داده بودند، اما با برخورد امنیتی و فشار مواجه شدند.
آنان تاکید کردند که بازداشت، شکنجه، تهدید و اعترافگیری از کودکان و نوجوانان جنایت آشکار علیه کرامت انسانی و حقوق بنیادین کودک است.
امضاکنندگان با اشاره به قطع گسترده اینترنت و «تاریکی دیجیتال»، از سازمانهای بینالمللی مدافع حقوق بشر خواستند به مسئولیت خود عمل کنند و برای توقف فوری آنچه «دومینوی کشتار جمهوری اسلامی» خوانده شده، اقدام کنند.
آرمان آرین، الهام آذر، شهریار الوندی، نازلی تحویلی، جمشید خوشدل، ماندانا کمالی، سپیده کمالی، الناز ناصحی و سولماز نراقی، از جمله امضاکنندگان این بیانیهاند.
در بخش دیگری از این بیانیه آمده است: «ما برای حقیقت میجنگیم و اگرچه در این نیم قرن، سانسور و خودسانسوری را به ما تحمیل کردهاند،معتقدیم ماهیت و واقعیت نظام جمهوری اسلامی اکنون بر همگان روشن شده است.»
این بیانیه در شرایطی منتشر شده که کشتار ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر تنها در دو روز بهدست جمهوری اسلامی، نه تنها در تاریخ سرکوبها در دوره این حکومت بیسابقه است، بلکه این رقم در مقایسه با سرکوبهای تاریخی جهان و حتی جنگهای تمامعیار نیز کمسابقه است.
این رقم قطعی نیست و احتمال داده میشود باز هم افزایش یابد.
اخبار رسیده به ایراناینترنشنال که پنجم بهمن منتشر شد، نشان داد جمهوری اسلامی طی دو روز، ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر را در جریان انقلاب ملی ایرانیان قتلعام کرده است.
مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور ایران، اعلام کرد گزارشهایی دریافت کرده که ثابت میکند نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی معترضان مجروح را از بیمارستانها بیرون کشیده و بازداشت کردهاند.
او ششم بهمن تاکید کرد که این اقدام نقض جدی حق دسترسی به خدمات درمانی بر اساس حقوق بینالملل به شمار میرود.
این سخنگو گفت: «جمهوری اسلامی، که بزرگترین حامی دولتی تروریسم در جهان است، باید به دامن زدن به فعالیتهای هستهای خود، برنامه موشکهای بالستیک و حمایت از گروههای نیابتی تروریستیاش پایان دهد.»
او افزود: «رژیم ایران دهههاست که عمدا اقتصاد، کشاورزی، آب و برق کشور را نادیده گرفته و در عوض، ثروت عظیم مردم ایران و آینده آنها را صرف گروههای نیابتی تروریستی و پژوهشها برای تولید تسلیحات هستهای کرده است.»
پیشتر رسانههای حکومتی در جمهوری اسلامی گزارش داده بودند که«بهرسمیت شناختن اسرائیل» به پیششرطهای دونالد ترامپ رییسجمهوری آمریکا برای صلح با تهران اضافه شده است.
ایراناینترنشنال پس از انتشار این گزارشها، نظر وزارت امور خارجه آمریکا درباره این گزارشها را جویا شد.
سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا در پاسخ خود به ایراناینترنشنال تاکید کرد: «مردم ایران خواهان و شایسته زندگی بهتری هستند.»
او افزود: «سرکوب بیرحمانه مردم ایران توسط رژیم، بهطور کامل در برابر چشم همگان قرار دارد.»
افزایش احتمال حمله نظامی
تهران مدتهاست تلاشهای دیپلماتیک آمریکا برای مهار برنامه هستهای و فعالیتهای نظامیاش را رد کرده و آن را نقض حاکمیت خود از سوی «دشمن» دانسته است.
آکسیوس دوشنبه شش بهمن نوشت که دونالد ترامپ به خبرنگار این پایگاه خبری گفته وضعیت ایران «در حال تغییر» است، آن هم پس از آنکه یک «آرمادای بزرگ» را به منطقه اعزام کرده است. با این حال، او معتقد است تهران مشتاق رسیدن به توافق است.
ترامپ به آکسیوس گفت: «آنها میخواهند معامله کنند. من این را میدانم. بارها تماس گرفتهاند. میخواهند گفتوگو کنند.»
آکسیوس همچنین به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد هر توافق احتمالی با تهران مستلزم خارج کردن همه اورانیوم با غنای بالا از ایران، اعمال محدودیتهای سختگیرانه بر ذخایر موشکهای دوربرد کشور، تغییر سیاست ایران در حمایت از گروههای نیابتی منطقهای و ممنوعیت غنیسازی مستقل اورانیوم در داخل کشور خواهد بود.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) دوشنبه ورود ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن و گروه رزمی همراه آن به خاورمیانه را تایید و اعلام کرد: «گروه رزمی ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن در حال حاضر برای ارتقای امنیت و ثبات منطقهای در خاورمیانه مستقر شده است.»
این اعزام چند هفته پس از آن صورت گرفت که ترامپ، در بحبوحه سرکوبی خشن اعتراضات در ایران که دستکم ۳۶ هزار و ۵۰۰ کشته برجای گذاشت، وعده کمک به معترضان ایرانی را داد. او گفته بود همه دیدارها با مقامهای جمهوری اسلامی را لغو کرده و برای مردم ایران «کمک در راه است».
