ایالات متحده اعلام کرد در چارچوب سیاست تهاجمی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای کنترل جریانهای نفتی و مسدود کردن صادرات نفت ونزوئلا، یک نفتکش با پرچم روسیه و مرتبط با ونزوئلا را توقیف کرده است.
مقامهای آمریکایی چهارشنبه ۱۷ دیماه گفتند این نفتکش با نام «مارینرا» که پیشتر «بلا-۱» نام داشت، پس از بیش از دو هفته تعقیب در اقیانوس اطلس و در نزدیکی ایسلند متوقف شد. به گفته آنان، این کشتی ماه گذشته از اجازه بازرسی خودداری کرده و سپس پرچم خود را به روسیه تغییر داده بود.
بر اساس اعلام مقامهای آمریکایی، این عملیات در حالی انجام شد که یک زیردریایی روسی و چند شناور دیگر در نزدیکی محل حضور داشتند، هرچند نشانهای از درگیری میان نیروهای دو طرف گزارش نشد.
شبکه دولتی روسیه، راشا تودی، با انتشار تصاویری اعلام کرد به نظر میرسد نیروهای آمریکایی در تلاش برای ورود به این نفتکش تحریمشده بودهاند؛ نفتکشی که به گفته این شبکه خالی بوده است.
فرماندهی اروپایی ارتش آمریکا نیز اعلام کرد توقیف این کشتی بهدلیل نقض تحریمهای ایالات متحده انجام شده است.
همزمان، گارد ساحلی آمریکا یک نفتکش دیگر مرتبط با ونزوئلا به نام «امتی سوفیا» را که کاملا بارگیری شده بود، در آبهای آمریکای لاتین توقیف کرد.
فرماندهی جنوبی ارتش آمریکا این کشتی را یک نفتکش «ناوگان سایه، بدون تابعیت و تحریمشده» توصیف کرد و گفت گارد ساحلی در حال اسکورت آن به ایالات متحده برای تعیین تکلیف نهایی است.
این چهارمین مورد از توقیف نفتکشهای مرتبط با ونزوئلا طی هفتههای اخیر اعلام شد.
در واکنش به این اقدامات، چین سیاست آمریکا را محکوم کرد. مائو نینگ، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، گفت استفاده از زور علیه ونزوئلا و تحمیل سیاست «اول آمریکا» نمونهای آشکار از قلدری است.
روسیه نیز به این اقدام آمریکا واکنش تندی نشان داد. خبرگزاری دولتی تاس به نقل از آندری کلیشاس، قانونگذار ارشد حزب حاکم روسیه متحد، نوشت توقیف نفتکش با پرچم روسیه «دزدی دریایی آشکار» است.
وزارت حملونقل روسیه اعلام کرد پس از ورود نیروهای دریایی آمریکا به نفتکش «مارینرا»، تمامی ارتباطات با این کشتی قطع شده و این اقدام نقض قوانین بینالمللی دریایی است.
در همین حال، دولت ترامپ به دنبال توافقی با ونزوئلا برای تغییر مسیر بخشی از صادرات نفت این کشور از چین و واردات تا دو میلیارد دلار نفت خام به آمریکا بوده است.
ترامپ گفته بود ایالات متحده تا ۵۰ میلیون بشکه نفت خامی را که به دلیل محاصره آمریکا در ونزوئلا باقی مانده بود، پالایش و به فروش خواهد رساند. منابع شرکت دولتی نفت ونزوئلا، پیدیویاسای، نیز اعلام کردند مذاکرات برای توافق صادراتی پیشرفت کرده است، هرچند دولت ونزوئلا بیانیه رسمی در اینباره منتشر نکرد.
این تحولات در شرایطی رخ داده که قیمت نفت خام در بازارهای جهانی کاهش یافته و چین، روسیه و متحدان چپگرای ونزوئلا عملیات آمریکا را محکوم کردهاند.
متحدان آمریکا نیز نسبت به پیامدهای این اقدامات و ایجاد چنین سابقهای در توقیف کشتیها و تشدید فشارهای واشینگتن ابراز نگرانی کردهاند.
ترامپ شامگاه سهشنبه ۱۶ دی با انتشار پستی در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشیال، نوشت: «این نفت با قیمت بازار فروخته خواهد شد و پول آن تحت کنترل من، بهعنوان رییسجمهوری ایالات متحده آمریکا، قرار خواهد گرفت تا اطمینان حاصل شود که از آن به نفع مردم ونزوئلا و ایالات متحده آمریکا استفاده میشود.»
او افزود: «من از وزیر انرژی، کریس رایت، خواستهام این طرح را فورا اجرا کند. این نفت توسط کشتیهای ذخیرهسازی منتقل و مستقیما به اسکلههای تخلیه در ایالات متحده آورده خواهد شد.»
ساعاتی پیش از انتشار این خبر، خبرگزاری رویترز بهنقل از سه منبع آگاه گزارش داد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، اواخر این هفته در کاخ سفید با مدیران شرکتهای نفتی دیدار خواهد کرد تا با آنها درباره راههای احیای بخش نفتیِ آسیبدیده ونزوئلا گفتوگو کند.
دو نفر از این منابع به رویترز گفتهاند که این نشست احتمالا جمعه برگزار میشود، هرچند هنوز مشخص نیست چه افرادی در این جلسه حضور خواهند داشت.
افزایش تولید نفت خام ونزوئلا، کشوری که بزرگترین ذخایر نفتی جهان را در اختیار دارد، پس از آنکه نیروهای آمریکایی شنبه در عملیاتی در پایتخت این کشور نیکلاس مادورو، رییس حکومت ونزوئلا را بازداشت کردند، به یکی از اهداف اصلی ترامپ تبدیل شده است.
صادرات نفت ونزوئلا که دو دهه پیش بیش از سه میلیون بشکه در روز بود، بهدلیل کمبود طولانیمدت سرمایهگذاری که زیرساختها را بهشدت فرسوده کرده، به کمتر از یک میلیون بشکه در روز سقوط کرده است.
مقامهای دولت ترامپ برآوردهای تحلیلگران و مدیران صنعت را که میگویند افزایش سریع تولید نفت ونزوئلا سالها زمان میبرد، رد کردهاند و گفتهاند راههایی وجود دارد که با تجهیزات و فناوریهای جدید بتوان در مدت کوتاهی بخش نفت این کشور را تقویت کرد.
در حال حاضر، شرکت شورون تنها شرکت بزرگ نفتی آمریکاست که در میدانهای نفتی ونزوئلا فعالیت میکند.
اکسونموبیل و کونوکوفیلیپس پیش از آنکه پروژههایشان نزدیک به دو دهه پیش از سوی هوگو چاوز، رییسجمهوری وقت، ملیسازی شود از تولیدکنندگان عمده نفت در این کشور بودند.
این شرکتها تاکنون درباره تمایل خود برای بازگشت به ونزوئلا اظهار نظر نکردهاند.
فرصت تجاری «عظیم»
داگ برگام، وزیر کشور ایالات متحده، گفت یکی از گزینهها برای افزایش تولید نفت ونزوئلا در کوتاهمدت این است که واشنگتن تحریمهایی را لغو کند که مانع دسترسی این کشور به تجهیزات حیاتی میدانهای نفتی و دیگر فناوریهای لازم برای به حداکثر رساندن تولید شده است.
او در گفتوگو با شبکه فاکس بیزنس گفت: «برخی از این کارها میتواند خیلی سریع انجام شود. فرصت از نظر تجاری واقعا عظیم است.»
ترامپ گفته است صنعت نفت آمریکا میتواند احتمالا با کمکهای یارانهای در کمتر از ۱۸ ماه فعالیتهای خود را در ونزوئلا گسترش دهد.
ترامپ دوشنبه ۱۵ دی به شبکه انبیسی نیوز گفت: «مقدار عظیمی پول باید هزینه شود و شرکتهای نفتی این پول را خرج خواهند کرد و سپس یا از سوی ما یا از طریق درآمدها بازپرداخت خواهند شد.»
ترامپ همچنین سهشنبه ۱۶ دی در سخنانی خطاب به جمهوریخواهان مجلس نمایندگان آمریکا گفت افزایش تولید ونزوئلا میتواند هزینههای انرژی را برای آمریکاییها کاهش دهد.
او گفت: «ما نفت زیادی برای حفاری داریم که قیمت نفت را حتی بیشتر پایین خواهد آورد.»
زیرساخت فرسوده، توسعه پرهزینه
تحلیلگران و مدیران صنعت نفت نسبت به احیای سریع بخش نفتی ونزوئلا تردید دارند و تاکید میکنند که زیرساختهای تخریبشده این کشور به میلیاردها دلار سرمایهگذاری و سالها زمان برای بازسازی نیاز دارد.
ذخایر نفتی ونزوئلا همچنین از پرهزینهترین ذخایر جهان برای توسعه به شمار میرود، زیرا نفت آن بسیار سنگین و غلیظ است و برای استخراج، انتقال و پالایش به سوخت قابل استفاده، به تجهیزات تخصصی نیاز دارد.
با توجه به اینکه قیمتهای جهانی نفت در مقایسه با استانداردهای تاریخی نسبتا پایین و در حدود ۶۰ دلار در هر بشکه است، تولیدکنندگان تمرکز خود را بر ذخایری گذاشتهاند که ارزانتر و سادهتر قابل توسعه هستند.
با این حال، خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشت که به نظر میرسد ترامپ فعلا ترجیح میدهد با دلسی رودریگز، رییسجمهوری موقت، و دیگر مقامهای ارشد دولت مادورو همکاری کند؛ موضوعی که موجب ناامیدی اپوزیسیون و افزایش نگرانیها در ونزوئلا شده است.
به گفته پنج منبع دولتی، صنعتی و کشتیرانی که با رویترز گفتوگو کردهاند، مقامهای ونزوئلایی و آمریکایی در حال مذاکره درباره صادرات نفت خام ونزوئلا به پالایشگاههای آمریکا هستند.
ماچادو، ۵۸ ساله، سهشنبه ۱۶ دی در گفتوگو با شبکه فاکس گفت: «برنامهام این است که هرچه زودتر به ونزوئلا بازگردم.»
او در ماه اکتبر با تغییر چهره از ونزوئلا گریخت تا جایزه نوبل صلح را دریافت کند؛ جایزهای که آن را به ترامپ تقدیم کرد.
ماچادو گفت: «ما معتقدیم این گذار باید ادامه پیدا کند. در انتخابات آزاد و منصفانه، بیش از ۹۰ درصد آرا را به دست خواهیم آورد.»
ترامپ گفته است آمریکا باید پیش از برگزاری انتخابات، به حل مشکلات ونزوئلا کمک کند.
او در گفتوگو با شبکه انبیسی جدول زمانی ۳۰ روزه را غیرواقعبینانه دانست و گفت: «اول باید کشور را درست کنیم... هیچ راهی وجود ندارد که مردم حتی بتوانند رأی بدهند.»
وفاداران حزب سوسیالیست همچنان کنترل ونزوئلا را در دست دارند
در این مصاحبه که شامگاه دوشنبه انجام شد و نخستین گفتوگوی ماچادو پس از بازداشت مادورو در کاراکاس بهدست نیروهای ویژه آمریکا بود، او محل حضور خود یا جزئیات بیشتری درباره بازگشت به ونزوئلا ارائه نداد؛ کشوری که در آن وفاداران حزب سوسیالیست مادورو همچنان در قدرت هستند و ماچادو به اتهام تحریک به شورش در ارتش تحت پیگرد قرار دارد.
اپوزیسیون، برخی از ناظران بینالمللی و بسیاری از متحدان آمریکا میگویند جنبش ماچادو در انتخابات ۲۰۲۴ از پیروزی محروم شد؛ انتخاباتی که در آن خود ماچادو از نامزدی منع شده بود و یکی از متحدانش به جای او شرکت کرد.
دلسی رودریگز، دختر یک چریک چپگرا، متحد سرسخت مادورو است که «ربوده شدن» او را محکوم کرده، اما همزمان خواستار روابط محترمانه و همکاری با واشینگتن شده است.
ماچادو گفت: «دلسی رودریگز، همانطور که میدانید، یکی از معماران اصلی شکنجه، سرکوب، فساد و قاچاق مواد مخدر است.»
او در این مصاحبه همچنین به نقش رودریگز بهعنوان رابط با متحدانی چون روسیه، چین و جمهوری اسلامی اشاره کرد.
تمجید و قدردانی از ترامپ
ماچادو که در سالهای اخیر اپوزیسیونی اغلب پراکنده و ناامید را بسیج کرده، گفت شخصا جایزه نوبل را به ترامپ تقدیم خواهد کرد.
او با اشاره به عملیات بازداشت نیکلاس مادورو در روز شنبه سوم ژانویه گفت: «سوم ژانویه در تاریخ بهعنوان روزی ثبت خواهد شد که عدالت بر یک استبداد پیروز شد.»
ماچادو از ترامپ بهخاطر «دیدگاه شجاعانه و اقدامات تاریخیاش علیه این رژیم نارکوتروریستی» تشکر کرد.
او گفت ونزوئلا با در اختیار داشتن بزرگترین ذخایر نفتی جهان و با آمریکا بهعنوان متحد اصلی خود، میتواند به قطب انرژی قاره آمریکا تبدیل شود، حاکمیت قانون را احیا کند، بازارها را بگشاید و تبعیدیان را به کشور بازگرداند.
با این حال، به گفته منابع آگاه، ترامپ از سوی سازمان سیا در جریان این موضوع قرار گرفته که رودریگز و دیگر مقامهای ارشد دولت مادورو بهترین گزینه برای حفظ ثبات هستند.
مقامهای حکومتی دستور بازداشت هر فردی را که با عملیات بازداشت مادورو همکاری کرده باشد صادر کردهاند. دولت آماری از کشتهشدگان عملیات آمریکا ارائه نکرده، اما ارتش فهرستی شامل ۲۳ کشته خود منتشر کرده است.
۱۴ نفر از کارکنان رسانهای که رویدادهای کاراکاس را پوشش میدادند، دوشنبه ۱۵ دی بهطور موقت بازداشت شدند و شامگاه دوشنبه تیراندازیهایی به سمت آسمان شهر انجام شد که یک مقام ونزوئلایی گفت از سوی پلیس و برای بازدارندگی پهپادهای غیرمجاز بوده است.
سایمون آرچیدر، معاون وزیر ارتباطات، به خبرنگاران گفت: «هیچ درگیری رخ نداده و سراسر کشور کاملا آرام است.»
بهگفته یک سازمان حقوق بشری محلی، حدود ۹۰۰ زندانی سیاسی در بازداشت هستند. جنبش «ونته ونزوئلا» به رهبری ماچادو دوشنبه خواستار آزادی فوری آنان بهعنوان نخستین گام برای احیای دموکراسی شد.
مادورو اتهامات را رد کرد
مادورو، ۶۳ ساله، دوشنبه ۱۵ دی در دادگاه اتهامات مرتبط با قاچاق مواد مخدر را رد و اعلام بیگناهی کرد. او در حالی که پابند به پا داشت و لباس زندان نارنجی و کرم بر تن کرده بود، در دادگاهی در منهتن گفت «مردی شرافتمند» است و همچنان رییسجمهوری ونزوئلا محسوب میشود.
او سالهاست اتهامات قاچاق کوکایین را رد کرده است و آنها را پوششی برای اهداف امپریالیستی در قبال نفت میداند.
طارق ساب، دادستان کل ونزوئلا، سهشنبه از قاضی آمریکایی پرونده مادورو خواست آنچه را «نبود صلاحیت قضایی آمریکا» و مصونیت مادورو بهعنوان رییس دولت عنوان کرد، به رسمیت بشناسد.
به گفته او، مادورو و همسرش سیلیا فلورس باید فورا و بدون قید و شرط آزاد شوند.
ونزوئلا حدود ۳۰۳ میلیارد بشکه ذخایر نفتی، عمدتا نفت سنگین و دشوار برای استخراج، در اختیار دارد. اما این بخش بهدلیل سوءمدیریت، کمبود سرمایهگذاری و تحریمهای آمریکا سالهاست رو به افول است. تولید نفت این کشور سال گذشته بهطور متوسط ۱.۱ میلیون بشکه در روز بود؛ حدود یکسوم تولید دهه ۱۹۷۰ و بسیار کمتر از تولیدکنندگانی چون آمریکا، عربستان سعودی و روسیه.
به گفته سه منبع آگاه، مدیران عامل شرکتهای نفتی آمریکا ممکن است از پنجشنبه برای گفتوگو درباره سرمایهگذاری در ونزوئلا به کاخ سفید بروند.
در پی اعمال تحریم از سوی آمریکا، بنادر اصلی نفتی ونزوئلا سهشنبه پنجمین روز متوالی را بدون تحویل نفت خام به خریداران اصلی آسیایی شرکت دولتی PDVSA سپری کردند. اوراق قرضه ونزوئلا نیز در ادامه خوشبینی سرمایهگذاران نسبت به آینده پس از مادورو، رشد بیشتری را تجربه کرد.
جهان نگران است
رودریگز، نخستین زن رییس دولت ونزوئلا، میان خشم و سرپیچی از یکسو و احتمال همکاری با ترامپ از سوی دیگر در نوسان بوده است. ترامپ تهدید کرده در صورت نارضایتی از عملکرد دولت او، حمله دیگری انجام خواهد داد.
به گزارش پایگاه خبری پولیتیکو، مقامهای آمریکایی به رودریگز گفتهاند خواستار تشدید مقابله با قاچاق مواد مخدر، خروج نیروهای ایرانی، کوبایی و دیگر عوامل دشمن، و توقف فروش نفت به دشمنان آمریکا هستند.
به گفته پولیتیکو، آنها همچنین انتظار دارند رودریگز در نهایت زمینه برگزاری یک رأیگیری آزاد را فراهم کند و سپس از قدرت کنار برود؛ گزارشی که به نقل از یک مقام آمریکایی و فردی آگاه از گفتوگوهای داخلی دولت ترامپ منتشر شده است.
اقدامات ترامپ، بزرگترین مداخله آمریکا در آمریکای لاتین از زمان حمله به پاناما در سال ۱۹۸۹، با محکومیت روسیه، چین و متحدان چپگرای ونزوئلا روبهرو شده است.
متحدان آمریکا نیز خواستار پایبندی به حقوق بینالملل شدهاند.
ترامپ گفته است آمریکا اکنون کنترل ونزوئلا را در دست دارد و با کمک شرکتهای خصوصی، به احیای صنعت نفت این کشور کمک خواهد کرد.
در این گزارش از جمله تاکید شده است که دلسی رودریگز، معاون رییسجمهوری ونزوئلا، در بهترین موقعیت برای هدایت یک دولت موقت در کاراکاس و حفظ ثبات کوتاهمدت در این کشور قرار دارد.
بهنوشته این روزنامه، این تحلیل به دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و جمع محدودی از مقامهای ارشد دولت ارائه شده است.
دو منبع آگاه که نامشان اعلام نشده، به والاستریت ژورنال گفتند که این گزارش یکی از عواملی بود که در تصمیم ترامپ برای حمایت از معاون رییسجمهوری مادورو، بهجای ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون و برنده جایزه نوبل صلح، نقش داشت.
این ارزیابی، میتواند دلایل تصمیم ترامپ برای حمایت نکردن از تلاش اپوزیسیون جهت در دست گرفتن کنترل ونزوئلا پس از عملیات جسورانه نظامی آمریکا در هفته گذشته را تا حدودی توضیح دهد؛ عملیاتی که طی آن مادورو بازداشت و برای محاکمه به آمریکا منتقل شد.
ترامپ همانند دوره نخست ریاستجمهوریاش، معتقد است که ثبات کوتاهمدت در ونزوئلا تنها در صورتی حفظ میشود که جانشین مادورو از حمایت نیروهای مسلح و سایر نخبگان کشور برخوردار باشد.
به گفته افراد مطلع، مقامهای ارشد دولت ترامپ از سیا خواسته بودند این ارزیابی تحلیلی را انجام دهد. این گزارش در جریان بحثها درباره برنامههای «روز بعد» ونزوئلا مورد بررسی قرار گرفت. منابع آگاه به والاستریت ژورنال گفتهاند از تاریخ دقیق تهیه این گزارش اطلاعی ندارند، اما طبق گفته دو نفر از آنان، این گزارش در هفتههای اخیر به ترامپ ارائه شده است.
به گفته منابع آگاه، این ارزیابی توضیح نداده که مادورو چگونه ممکن است قدرت را از دست بدهد یا از برکناری او حمایت نکرده، بلکه تلاش کرده وضعیت داخلی ونزوئلا را در صورت کنار رفتن او ارزیابی کند.
بر اساس این گزارش اطلاعاتی، دلسی رودریگز و دو مقام ارشد دیگر رژیم ونزوئلا بهعنوان گزینههای احتمالی برای رهبری موقت و حفظ نظم معرفی شدهاند. منابع آگاه نام دو مقام دیگر را ذکر نکردند، اما بهجز رودریگز، دو چهره قدرتمند دیگر دیوسدادو کابیو، وزیر کشور و ولادیمیر پادرینو، وزیر دفاع، هستند.
به گفته مقامهای پیشین آمریکایی و ونزوئلایی، این دو چهره تندرو که کنترل پلیس و ارتش ونزوئلا را در دست دارند، میتوانند هرگونه تلاش برای انتقال قدرت را خنثی کنند. این دو با اتهامات کیفری از سوی آمریکا مشابه پرونده مادورو روبهرو هستند و بعید است با واشینگتن همکاری کنند.
این گزارش نتیجهگیری کرده است که ادموندو گونزالس، که بهطور گسترده بهعنوان پیروز واقعی انتخابات ۲۰۲۴ در برابر مادورو شناخته میشود و ماچادو، در کسب مشروعیت بهعنوان رهبران کشور با مشکل مواجه خواهند شد، بهویژه در شرایطی که با مقاومت نیروهای امنیتی وفادار به رژیم، شبکههای قاچاق مواد مخدر و رقبای سیاسی روبهرو هستند.
ماچادو که بهطور نزدیک با دولت ترامپ همسو شده بود، همواره از سیاست تهاجمی او علیه مادورو تمجید کرده است. او در ماه اکتبر گفت ترامپ شایسته دریافت جایزه نوبل صلحی است که خود دریافت کرده و آن را بهدلیل «حمایت قاطع از آرمان ما» به او تقدیم کرد.
مادورو که به نیویورک منتقل شده، دوشنبه در دادگاه حاضر شد تا با اتهامات فدرال «نارکوتروریسم» روبهرو شود. او اتهامات علیه خود را رد کرد.
اواخر سال گذشته، سیا منبعی را در حلقه نزدیکان مادورو جذب کرد که اطلاعاتی درباره محل حضور او ارائه داد. بهگفته افراد مطلع، ردیابی دقیق محل مادورو از سوی سیا — که با استفاده از ابزارهای نظارتی دیگر از جمله پهپادهای پنهانکار انجام شد — به نیروی دلتای ارتش آمریکا امکان داد او و همسرش را در جریان عملیات بازداشت کند.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، پیت هگست، وزیر دفاع، و دیگر مقامهای ارشد، بعدازظهر دوشنبه گروهی دوحزبی از قانونگذاران را درباره نحوه مدیریت پرونده ونزوئلا از سوی دولت توجیه کردند.
تحلیلگران آمریکای لاتین پیشتر، از جمله در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، هشدار داده بودند که برکناری مادورو بدون جانشینی توانمند، احتمالا باعث تقویت جناحهای مسلح نظامی، سیاستمداران رقیب و گروههای جنایتکار در داخل ونزوئلا خواهد شد و کشور را به سمت یک بحران امنیتی سوق میدهد.
دیوید اسمایلد، استاد دانشگاه تولین که بر ونزوئلا تمرکز دارد، گفت انتظار اینکه ماچادو یا هر رهبر اپوزیسیون دیگری بتواند بهسادگی قدرت را در دست بگیرد، نوعی «رئالیسم جادویی» است. به گفته او، مسیر بهتر پس از کنار رفتن مادورو این است که رودریگز وادار شود روند انتقال قدرت را آغاز کند، اما مشکل اینجاست که به نظر نمیرسد «کسی در آمریکا بهطور فعال در حال مذاکره باشد».
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیهای گفت: «رییسجمهوری و تیم امنیت ملی او تصمیمهایی واقعبینانه اتخاذ میکنند تا در نهایت اطمینان حاصل شود ونزوئلا با منافع ایالات متحده همسو میشود و به کشوری بهتر برای مردم ونزوئلا تبدیل خواهد شد.»
او از اظهار نظر مشخص درباره این ارزیابی اطلاعاتی خودداری کرد.
دولت ترامپ روایتهای متغیری درباره نحوه همکاری با رودریگز — رییسجمهوری موقت ونزوئلا از نگاه آمریکا — ارائه کرده است؛ شخصیتی که از سوی واشینگتن بهعنوان یک بازیگر سیاسی عملگرا دیده میشود. رودریگز با وجود موضعگیری تند اولیه، یکشنبه ۱۴ دی تمایل خود برای همکاری با آمریکا را نشان داد و با روبیو گفتوگو کرد.
روبیو نیز یکشنبه در مجموعهای از مصاحبههای تلویزیونی گفت آمریکا رودریگز را با اعمال یک «قرنطینه» نظامی برای توقیف نفتکشهای تحریمی تحت فشار قرار خواهد داد تا منابع درآمدی ونزوئلا را قطع کند. اما چند ساعت بعد، ترامپ ترجیح خود را برای اعمال کنترل مستقیم اعلام کرد، بدون آنکه مشخص کند واشینگتن چگونه قصد دارد شروط خود را به کاراکاس دیکته کند.
ترامپ به خبرنگاران گفت: «ما کنترل را در دست داریم. ما به دسترسی کامل نیاز داریم. ما به دسترسی به نفت و سایر منابع کشورشان نیاز داریم تا بتوانیم کشورشان را بازسازی کنیم.»
حمایت ترامپ از رودریگز و کنار گذاشتن اپوزیسیون تحت رهبری ماچادو، دستیاران ماچادو و بسیاری از حامیان آمریکایی او را غافلگیر کرد. ترامپ گفت ماچادو «حمایت یا احترام کافی در داخل کشور» برای در دست گرفتن قدرت در یک گذار دموکراتیک را ندارد.
پیشتر، ترامپ و متحدان ارشدش بهطور علنی جنبش اپوزیسیون ماچادو را بهترین گزینه برای به ارث بردن قدرت در دوران گذار معرفی کرده بودند. ترامپ در ماه ژانویه در پستی در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشیال، از ماچادو بهدلیل «بیان مسالمتآمیز صدای مردم ونزوئلا و اراده آنان» تمجید کرده بود.
روبیو، یکی از برجستهترین حامیان ماچادو که گفته بارها با او گفتوگو کرده، نامهای را برای نامزدی ماچادو برای دریافت جایزه نوبل صلح امضا کرده بود. دیگر نزدیکان ترامپ، از جمله پسرش دونالد ترامپ جونیور، نیز بارها او را بهعنوان آینده دموکراسی ونزوئلا معرفی کرده بودند.
اما به گفته خوان کروز، مقام ارشد پیشین کاخ سفید در امور آمریکای لاتین، ترامپ در خفا نسبت به حمایت از اپوزیسیون ونزوئلا محتاط بود، زیرا به این جمعبندی رسیده که این جریان در دوره نخست ریاستجمهوریاش ناکام بوده است.
ترامپ تحریمهای گستردهای علیه شرکت نفت دولتی ونزوئلا اعمال کرد، مادورو را از نظر دیپلماتیک منزوی ساخت و تلاش کرد شورشی را در ارتش تحریک کند. این تلاشها شکست خورد، زیرا نه نیروهای مسلح و نه مردم بهطور گسترده قیام نکردند؛ امری که دیدگاه ترامپ را تقویت کرد مبنی بر اینکه اپوزیسیون بیش از حد وعده داده و کمتر عمل کرده است.
کروز گفت: «ترامپ اپوزیسیون را بازنده میبیند، چون نتوانست کاری از پیش ببرد. از نظر او این اپوزیسیون ضعیف و ناکارآمد بوده، پس چرا باید قدرت را به آنها واگذار کرد؟»
رییسجمهوری ایالات متحده، شامگاه یکشنبه بار دیگر نسبت به سرکوب خشونتآمیز اعتراضات در ایران هشدار داد و گفت واشینگتن تحولات این کشور را «بهدقت» زیر نظر دارد. ترامپ که در هواپیمای ریاستجمهوری «ایرفورس وان» با خبرنگاران گفتوگو میکرد، اعلام کرد: «اگر آنها مثل گذشته معترضان را بکشند، فکر میکنم از سوی آمریکا بهشدت ضربه خواهند خورد.»
این دومین بار در دو روز گذشته است که ترامپ بهطور علنی درباره اعتراضات ایران هشدار میدهد. او روز جمعه نیز در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشته بود اگر جمهوری اسلامی به سوی معترضان مسالمتآمیز شلیک کند، آمریکا «به کمک آنها خواهد آمد» و تاکید کرده بود که ایالات متحده «آماده و مجهز» است. این اظهارات واکنشهای گستردهای را در تهران و پایتختهای منطقه برانگیخته است.
در واکنش، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حکومت ایران، سخنان ترامپ را «بیپروا و خطرناک» توصیف کرد و گفت این مواضع احتمالاً تحت تأثیر جریانهایی است که با دیپلماسی مخالفاند یا آن را غیرضروری میدانند. عراقچی تاکید کرد مردم ایران هرگونه مداخله خارجی در امور داخلی کشور را رد خواهند کرد و افزود نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در حالت آمادهباش قرار دارند و در صورت نقض حاکمیت ایران، «میدانند دقیقاً کجا را هدف قرار دهند».
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی همچنین کوشید اعتراضات را عمدتاً مسالمتآمیز توصیف کند و در عین حال به اقدام خود ترامپ در استقرار گارد ملی در شهرهای آمریکا اشاره کرد. این در حالی است که ناآرامیها در ایران که ابتدا به دلیل گرانی، سقوط ارزش پول ملی و رکود اقتصادی آغاز شد، بهتدریج مطالبات سیاسی را نیز دربر گرفته و بنا بر گزارشها دستکم ۷۸ شهر کشور را به درجات مختلف تحت تأثیر قرار داده است. تا پایان روز هشتم اعتراضات، منابع حقوق بشری از کشته شدن دستکم ۱۹ معترض در درگیریها خبر دادهاند.
همزمان، گزارشهایی از داخل ایران حاکی از نگرانی جدی در سطوح بالای حاکمیت است. بر اساس گزارش نیویورکتایمز به نقل از سه مقام ارشد ایرانی، رهبران جمهوری اسلامی در جلسات غیرعلنی اذعان کردهاند که نظام وارد «وضعیت بقا» شده است. به نوشته این روزنامه، مقامهای ایرانی ابزارهای محدودی برای مهار بحران اقتصادی ــ که محرک اصلی اعتراضات است ــ و نیز برای مواجهه با تهدید تشدید تنش با ایالات متحده و اسرائیل در اختیار دارند.
در این میان، مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی ایران، روز پنجشنبه در نخستین سخنرانی علنی خود گفت هر سیاست «ناعادلانهای محکوم به شکست است» و دولت باید «صدای مردم را بشنود». با این حال، گزارشها حاکی است برخی مشاوران او پیشنهاد دادهاند مسئولیت بحران متوجه ساختار دوگانه قدرت و نقش علی خامنهای شود؛ رهبر جمهوری اسلامی که موضعی بهمراتب سختگیرانهتر اتخاذ کرده و گفته است «اغتشاشگران باید سر جای خود نشانده شوند».
در سطح منطقهای و بینالمللی نیز واکنشها ادامه دارد. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز یکشنبه گفت اعتراضات ایران ممکن است به «نقطه عطف» رسیده باشد و افزود ایرانیان شاید در حال «به دست گرفتن سرنوشت خود» باشند. او همچنین تایید کرد که در سفر اخیرش به آمریکا، آغاز این تحولات را با ترامپ در میان گذاشته است.
در کنار فشارهای سیاسی و امنیتی، محدودیتهای ارتباطی نیز تشدید شده است. بر اساس دادههای شرکت آمریکایی کلادفلر، سرعت اینترنت در ایران طی روزهای اخیر حدود ۳۵ درصد کاهش یافته و کاربران شبکههای اجتماعی از اختلالهای شدید خبر دادهاند. برخی فعالان هشدار دادهاند که در صورت تداوم اعتراضات، احتمال قطع کامل اینترنت نیز وجود دارد؛ اقدامی که در اعتراضات پیشین سابقه داشته است.
