با فعال شدن مکانیسم «ماشه» و بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی ایران که در توافق هستهای ۲۰۱۵ لغو شده بود، قدرتهای غربی بار دیگر در برابر چالش چگونگی مهار و نظارت بر برنامه هستهای ایران قرار گرفتهاند.
به نوشته خبرگزاری رویترز، سه کشور اروپایی عضو برجام (آلمان، فرانسه و بریتانیا) امیدوار بودند تهدید به بازگشت تحریمها تهران را وادار کند تا اجازه ازسرگیری سریع بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی از تاسیسات هستهای و آغاز دوباره گفتوگوها با آمریکا را بدهد. اما با وجود رایزنیهای دیپلماتیک فشرده در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل، این کشورها اعلام کردند اقدامات ایران کافی نبوده و به همین دلیل تحریمها از بامداد یکشنبه به اجرا گذاشته میشود.
تحریمهای بازگشته، شامل تعلیق تمام فعالیتهای مرتبط با غنیسازی اورانیوم، ممنوعیت واردات تجهیزات حساس، بازگشت تحریمهای تسلیحاتی و اعمال محدودیت علیه دهها فرد و نهاد است. آمریکا و متحدان اروپایی میگویند برنامه غنیسازی پیشرفته ایران هیچ توجیه غیرنظامی ندارد و بیم آن دارند که تهران به سمت ساخت سلاح هستهای حرکت کند؛ اتهامی که جمهوری اسلامی آن را رد کرده است.
مقامهای ایرانی در واکنش اعلام کردهاند که در صورت بازگشت تحریمها، سطح همکاری با آژانس کاهش خواهد یافت و محدودیتها بر بازرسیها بیشتر میشود. این در حالی است که پس از حملات اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران در ژوئن، مجلس در ایران قانونی را به تصویب رسانده که هرگونه بازرسی را منوط به تصویب شورای عالی امنیت ملی میکند. توافق اخیر ایران و آژانس برای ازسرگیری بازرسیها نیز تاکنون پیشرفتی عملی نداشته است.
تحلیلگران میگویند بازگشت تحریمها بنبست دیپلماتیک را به مرحلهای فرسایشی و پرتنش وارد میکند، بهویژه در شرایطی که قدرتهای جهانی بر سر مسائل بینالمللی مانند جنگ اوکراین دچار شکاف شدهاند و اعمال فشار هماهنگ بر ایران دشوارتر است. تلاش روسیه و چین برای جلوگیری از فعال شدن مکانیزم ماشه نیز در شورای امنیت ناکام ماند.
برخی کارشناسان هشدار دادهاند که ایران اکنون از «ابهام» در برنامه هستهای خود به عنوان اهرم فشار استفاده میکند. به گفته آنان، این رویکرد پرخطر است، زیرا هرگونه فعالیت مخفیانه که آشکار شود، نگرانیها درباره نیت واقعی حکومت ایران را افزایش خواهد داد.
در گزارشی تحلیلی که در نشریه اسرائیل نشنالنیوز منتشر شده، آمده است: «دیپلماسی اگرچه اغلب مسیر صلح معرفی میشود، اما در برابر حکومتهای سرکوبگر نمیتواند بیطرف باشد. هر بار که رهبران جهان به گفتوگو با رژیمی مانند جمهوری اسلامی تن میدهند، در واقع آن را بهعنوان بازیگری مشروع به رسمیت میشناسند و در عین حال، مبارزان راه آزادی را تنها میگذارند.»
این گزارش میافزاید که علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، تنها چند روز پیش در اظهاراتی آشکار، مذاکره مستقیم با ایالات متحده را «بنبست» خواند و خواستههای آمریکا را «زورگویی» دانست.
به نوشته این نشریه اسرائیلی، اگرچه این موضعگیری تازگی ندارد، اما با توجه به تشدید حملات نیروهای نیابتی حکومت ایران علیه اسرائیل، تکرار آن در چنین برههای از زمان، نشانگر الگوی تکراری این حکومت در بهرهبرداری از «توهم دیپلماسی برای وقتکشی، گسترش نفوذ و دامنزدن به خشونت است.»
در ادامه گزارش آمده است: در جریان نشست مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، دولت آمریکا با اعمال محدودیتهایی برای تردد مقامهای ایرانی، بار دیگر بیاعتمادی عمیق به تهران را به نمایش گذاشت.
هرچند مقامهای جمهوری اسلامی این محدودیتها را نقض عرف دیپلماتیک خواندند، اما همانطور که تحلیلگر اسرائیل نشنالنیوز مینویسد، حضور جمهوری اسلامی در نهادهای بینالمللی نیز بر پایه اعتماد متقابل نیست، بلکه همواره با فشار، نظارت و احتیاط همراه است.
در این تحلیل هشدار داده شده که «عادیسازی روابط با چنین رژیمی، در نهایت تنها به تحکیم سیستمی کمک میکند که بر صدور تروریسم، سرکوب مخالفان داخلی و دشمنی آشکار با اسرائیل بنا شده است.»
از نگاه این رسانه اسرائیلی، مهمتر از همه آن است که دیپلماسی بدون پیششرط با جمهوری اسلامی، صدای زنان شجاعی را خاموش میکند که با وجود تهدید، برای حق آزادی فریاد میزنند.
اسرائیل نشنالنیوز با اشاره به جنبش «زن، زندگی، آزادی» و اعتراضات سراسری پس از مرگ مهسا امینی نوشت: «مقاومت مردم ایران هرگز خاموش نشده و همچنان در قالب تظاهرات جهانی و گردهماییهای اپوزیسیون ادامه دارد.»
از نگاه تحلیلگر این رسانه، این تظاهرات نه فقط سمبلیک، بلکه امیدی برای معترضان داخل ایران است که نشان میدهد حکومت ایران شکستناپذیر نیست.
این گزارش در ادامه تاکید میکند که مذاکره با تهران در شرایط کنونی به معنای پاداشدادن به ظالم و نادیدهگرفتن شجاعت مظلوم است. اسرائیل که بارها هدف حملات جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی آن قرار گرفته، بهخوبی میداند که «این رژیم به هیچوجه با دیپلماسی رام نمیشود.»
به نوشته این رسانه اسرائیلی «هرگونه امتیاز یا نرمش از سوی غرب، از نگاه حاکمان ایران، نشانه ضعف تلقی میشود و بهعنوان پیروزی تبلیغاتی در داخل کشور عرضه خواهد شد.»
با این حال، نویسنده یادداشت تاکید میکند که دیپلماسی بهطور کلی بیفایده نیست، اما باید بهشدت محدود و مشروط باشد، مثلاً در حوزههایی مانند بازرسی هستهای یا تبادل انساندوستانه، آن هم با نظارت مستمر. اما تبدیل تهران به یک شریک دیپلماتیک «عادی» در حالیکه رهبر آن مذاکره را بیارزش میخواند و همزمان شبهنظامیانش منطقه را به آتش میکشند، اقدامی غیرمسئولانه و خطرناک است.
در پایان، اسرائیل نشنالنیوز هشدار میدهد: «غرب باید تصمیم بگیرد که یا به رژیمی مشروعیت ببخشد که آزادی را در داخل سرکوب میکند و در خارج جنگافروزی مینماید، یا در کنار مردم اسرائیل، زنان مبارز ایران و مخالفانی بایستد که برای تحقق آرمان مهسا امینی و کرامت انسانی میجنگند.»
به نوشته این رسانه تجربه تاریخی نشان داده است که «مماشات با دیکتاتورها، تنها به بهای سنگینتری برای بشریت تمام خواهد شد.»
