احمدرضا لاهیجانزاده، معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به پایین بودن سطح آب در دریاچه ارومیه هشدار داد با ادامه روند فعلی، خشکی کامل این دریاچه تا پایان تابستان «قطعی است».
لاهیجانزاده یکشنبه ۱۹ مرداد گفت: «تراز آب دریاچه در ۱۱ مردادماه ۱۴۰۴ به ۱۲۶۹.۷۴ متر رسیده، وسعت آن به ۵۸۱ کیلومتر مربع کاهش یافته و حجم آب به حدود نیم میلیارد مترمکعب محدود شده است؛ رقمی که نسبت به سال گذشته، کاهش چشمگیر و بیسابقهای را نشان میدهد.»
او هشدار داد اگر روند کنونی ادامه یابد، تا پایان تابستان خشکی کامل دریاچه رخ خواهد داد و بهدلیل «نبود آورده آبی»، این وضعیت در پاییز نیز تغییری نخواهد کرد.
لاهیجانزاده افزود هرچند امکان احیای دریاچه ارومیه وجود دارد، اما این احیا به معنای بازگشت به «شرایط ایدهآل» سال ۱۳۷۴ با حجم ۳۲ میلیارد مترمکعب آب نخواهد بود.
پیشتر در ۱۷ مرداد، بنفشه زهرایی، مدیر موسسه آب دانشگاه تهران، با اشاره به بحران دریاچه ارومیه گفت احتمال دارد این پهنه آبی به «فاز بدون بازگشت» رسیده باشد و دیگر هرگز نتوان آن را به شکل یک دریاچه حفظ کرد.
زهرایی علت اصلی این بحران را گسترش سطح زیر کشت فراتر از ظرفیت حوضه آبریز عنوان کرد.
در سالهای اخیر، کارشناسان بارها نسبت به پیامدهای جدی بحران آب هشدار داده و تاکید کردهاند تداوم این روند میتواند ایران را به نقطهای برساند که نهتنها سکونت در بسیاری از مناطق دشوار شود، بلکه امنیت اجتماعی و اقتصادی نیز به مخاطره افتد.
خشک شدن پیکرههای آبی از دریاچه ارومیه تا زایندهرود و هورالعظیم و انزلی، نمونهای از تهدیدهای زیستمحیطی بحران آب و فقدان مدیریت علمی در جمهوری اسلامی است.
پیشتر لاهیجانزاده با اشاره به بحران کنونی دریاچه ارومیه در کنار مشکل تامین آب شرب برخی شهرها گفته بود خشکسالی سال آبی ۱۴۰۳ ـ ۱۴۰۴، یکی از عوامل مهم دخیل در این شرایط است.
۱۶ مرداد، هشت فعال مدنی محبوس در زندان تهران بزرگ اعلام کردند در اعتراض به «خشکاندن تعمدی دریاچه ارومیه توسط جمهوری اسلامی طی سالیان اخیر» دست به اعتصاب غذا خواهند زد.
دوم مرداد، محمد درویش، پژوهشگر و فعال محیط زیست، با انتقاد از عملکرد نهادهای مسئول در قبال خشک شدن دریاچه ارومیه گفت: «وقتی كه ۱۴ درصد بيشتر بارندگی داريم اما درياچه اروميه همچنان خشک است، يعنی اینکه چه باران ببارد و چه نبارد، اجازه ورود یک قطره آب را به آن نمیدهند.»
گونهای یکشنبه ۱۹ مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این گلولهها واقعیاند، جایشان در دیوار خانهمان هم واقعی است. نه اسرائیل، که وزارت اطلاعات به سمت ما شلیک کرد.»
او که در زمان حمله اسرائیل به زندان اوین در بند امنیتی متعلق به وزارت اطلاعات محبوس بود، افزود: «باز نکردن درهای سلولها هنگام بمباران هم واقعی است. اطلاع شما و هشدار ما در مورد حمله هم واقعی بود. عدم رسیدگی مناسب درمانی به ۱۵ زن زندانی که به سلولهای جهنمی خانه امن منتقل شدند هم واقعی است.»
پیشتر در اول مرداد، گونهای در اینستاگرام خود جزییاتی را از هدف قرار گرفتن زندان اوین منتشر کرده و گفته بود ماموران حکومتی در زمان حمله اسرائیل میخواستند زندانیان زیر آوار جنگ دفن شوند.
زهرا رهنورد، از رهبران در حصر «جنبش سبز» و همسر میرحسین موسوی، ۱۹ مرداد با انتشار بیانیهای از شیوه برخورد حکومت با زندانیان سیاسی انتقاد کرد و گفت «چهره کریه استبداد و خشونت» بر قامت جمهوری اسلامی همچنان «حرف اول و آخر» است.
او با اشاره به گزارشهای اخیر درباره ضرب و شتم زندانیان سیاسی افزود مردم امیدوار بودند جمهوری اسلامی پس از جنگ رویه خود را تغییر دهد، «اما حاکمان بر خشونت و ظلم و ستم افزودند و با اعدام فرزندان منتقد مردم و همزمان با سرکوب و کشاندن زندانیان سیاسی با غل و زنجیر و ضرب و جرح و شتم، این آزادگان سرفراز را از این زندان به آن زندان کشاندند.»
این در حالی است که مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم، ۱۸ مرداد با تاکید بر ضرورت «انسجام نیروهای جمهوری اسلامی با وجود تفاوت دیدگاه» گفته بود در جریان جنگ ۱۲ روزه، «حتی کسانی که در زندان بودند، پای دفاع از ایران ایستادند».
گونهای در ادامه مطلب خود در ایکس نوشت: «خون بالا آوردن من در قرنطینه زندان قرچک، ناشی از اضطراب، نرسیدن دارو و اعتصاب غذای خشک هم واقعی بود؛ در حالی که یکی از پاسیارها میخندید و من نیمهجان کنار چاه توالت افتاده بودم. اینها واقعیت چهره پلید و خبیث شماست، هرچند که انکارش کنید.»
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، ۱۷ مرداد صدها تن از زندانیان سیاسی مرد که پس از حمله اسرائیل به زندان اوین به زندان تهران بزرگ منتقل شده بودند، به اوین بازگردانده شدند.
شماری از زندانیان سیاسی محکوم به اعدام هم با ضرب و شتم از دیگر زندانیان جدا و به زندان قزلحصار منتقل شدند.
بر اساس گزارش فرماندهی انتظامی، بامداد یکشنبه ۱۹ مرداد گروهی از «عناصر مسلح و شرور» با ماموران پلیس سراوان که در حال «گشتزنی در سطح شهر» بودند، درگیر شدند که در پی آن، خداداد باقری، رییس کلانتری ۱۲ سراوان، کشته شد.
به گفته اسحاقی، پلیس در این درگیری علاوه بر کشتن «سه مرد مسلح»، چهار «شرور» دیگر را نیز دستگیر کرد.
او همچنین از کشف و ضبط یک قبضه اسلحه کلاشنیکف و یک قبضه کلت کمری خبر داد.
با این حال، مجموعه خبری حالوش که اخبار سیستان و بلوچستان را پوشش میدهد، به نقل از شاهدان عینی، روایت متفاوتی از این درگیری ارائه داد.
بر اساس این گزارش، سه شهروند بلوچ کشتهشده پیش از وقوع این حادثه در مراسم عروسی حضور داشتند و یکی از آنان به رسم شادی در مراسم، تیراندازی هوایی کرد. این سه نفر ساعتی پس از خروج از مراسم هدف تیراندازی ماموران قرار گرفتند.
حالوش افزود یکی از این مهمانان که سلاح همراه داشت، در پاسخ به تیراندازی ماموران، شلیک متقابل انجام داد که منجر به کشته شدن یک نیروی پلیس شد.
شاهدان عینی و بستگان این افراد هرگونه ارتباطشان با گروههای مسلح را رد و تاکید کردند برچسب «اشرار» زدن به آنها تلاش برای «توجیه استفاده بیرویه از زور» از سوی نیروهای انتظامی است.
شماری از رسانههای وابسته به حکومت در ساعات ابتدایی انتشار گزارش حمله، آن را به گروه «جیشالعدل» نسبت دادند.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، نوشت اعضای جیشالعدل قصد ورود به پاسگاه انتظامی سراوان را داشتند.
با این حال، این رسانهها پس از اطلاعیه نیروی انتظامی، روایت خود را تغییر دادند و طرف درگیری را «افراد شرور و مسلح» نامیدند.
تاکنون هیچ گروهی، از جمله جیشالعدل، نقش خود در این رویداد را تایید نکرده است.
پیشتر در چهارم مرداد، ساختمان دادگستری کل استان سیستان و بلوچستان در شهر زاهدان هدف حمله مسلحانه قرار گرفت که دستکم ۹ کشته و ۲۲ مجروح بر جای گذاشت.
جیشالعدل همان زمان مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت و از آن بهعنوان «بازوی عدالت» در واکنش به «صدور احکام اعدام، بازداشت علمای اهل سنت، تخریب مساجد و خانههای مردم» نام برد.
جیش العدل پیشتر نیز مسئولیت برخی حملات علیه نیروهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی را بر عهده گرفته بود.
جیش العدل که هم جمهوری اسلامی و هم آمریکا آن را «سازمانی تروریستی» خواندهاند، در سالهای گذشته حملاتی به مواضع سپاه پاسداران و نیروهای نظامی در استان سیستان و بلوچستان انجام داده است.
ویدیو و گزارشهای رسیده به ایران اینترنشنال حاکی از تجمع مردم معترض بابلسر مقابل اداره برق این شهر در استان مازندران است. پیش از این، شهروندان فریدونکنار، شهر همسایه بابلسر نیز تجمع مشابهی برگزار کرده بودند.
علاوه بر مازندران، در گیلان هم تجمعاتی در رشت، خشکبیجار و خمام در اعتراض به بیبرقی برگزار شده است.
تجمعهای اعتراضی در ایران، از ابتدای مرداد و از سبزوار، دومین شهر پرجمعیت خراسان رضوی آغاز شد و در شهرها و شهرستانهای دیگر ادامه یافت.
نظر مجلس درباره اعتراضات به قطعی آب و برق
پس از اعتراضات بابلسر و فریدونکنار، خبرگزاری ایرنا، رسانه رسمی دولت جمهوری اسلامی، درباره قطع برق مکرر خانه شهروندان در استان مازندران نوشت: «مردم مازندران همانند دیگر هموطنان با خاموشیهای برنامهریزی شده اعلامی از سوی شرکت توزیع برق استان خودشان را با قطعی دو و حتی چهار ساعته روزانه وفق دادند.»
از سوی دیگر، شنبه ۱۸ مرداد، اسماعیل حسینی، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، با اشاره به اعتراض شهروندان نسبت به نبود آب و برق گفت: «مهمترین موضوعی که دشمن روی آن تمرکز دارد بحث نارضایتی است و یکی از مواردی که از طریقش میخواهد ایجاد نارضایتی کند حوزه انرژی است.»
با وجود این هشدار عضو کمیسیون انرژی مجلس، وحید احمدی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس به سایت دیدهبان ایران گفت ممکن است بحرانهای مختلفی از جمله بحران آب یا کمبود انرژی وجود داشته باشد، اما اگر مدیریت صحیح انجام شود خیلی جای نگرانی نیست. او افزود: «با وجود مشکل آب و برق باز هم آمادگی لازم برای ورود به جنگ مجدد را داریم.»
با این حال، مسعود پزشکیان روز یکشنبه با هشدار درباره کاهش ۴۰ درصدی بارندگی در کشور گفت ایران با بحران «جدی و غیرقابل تصور» منابع آبی روبهروست.
او در دیدار با مدیران و اصحاب رسانه تاکید کرد توسعه بیبرنامه باعث شده «نه زیر پاهایمان آب داشته باشیم و نه پشت سدها». رییس دولت چهاردهم گفت: «امروز در شرایط اجبار قرار داریم و حق انتخاب نداریم؛ نمیتوانیم آب را قطع نکنیم.»
برنامه قطعی برق سفارتخانهها
در همین حال، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، یکشنبه ۱۹مرداد، از قطع برق سه سفارتخانه در تهران خبر داد.
موضوع مصرف برق سفارتخانهها از سال گذشته در رسانههای رسمی جمهوری اسلامی مطرح میشود. تیرماه سال گذشته اخباری از مصرف بالای برق برخی سفارتخانهها در تهران منتشر شد.
همان زمان فارس نوشت بالاترین میزان مصرف برق در اماکن دیپلماتیک مربوط به یک خانه باغ وابسته به یکی از سفارتخانههاست، موضوعی که پس از آن از سوی روزنامه قدس به باغ سفارت انگلستان نسبت داده شد.
در زمستان سال ۱۴۰۳، برخی رسانهها با نام بردن از سفارتخانه کشورهایی چون هلند و ایتالیا در تهران، اماکن دیپلماتیک را متهم به استخراج رمز ارز کردند.
در نهایت، از خرداد ۱۴۰۴، تعرفه برق سفارتخانه ها افزایش یافت. به نظر نمیرسد مصرف برق سفارتخانهها در تهران، تاثیر چندانی در میزان مصرف کل کشور داشته باشد. اما هر بار با افزایش نارضایتی از قطعی مکرر برق در کشور، موضوع مصرف برق سفارتخانهها توسط رسانههای رسمی مطرح میشود.
خبرگزاری دولتی ایرنا یکشنبه ۱۹ مرداد به نقل از امید محمدعلیخان، عضو انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی ایران، نوشت اکنون که صدور روادید گردشگری از سوی برخی سفارتخانهها متوقف شده، حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار نفر بلاتکلیف ماندهاند.
محمدعلیخان افزود سفارت سوئیس صدور ویزای توریستی را متوقف کرده و سفارت فرانسه فعالیتش را محدود کرده است. سفارت آفریقای جنوبی تعطیل است، سفارت برزیل کماکان بازگشایی نشده و سفارت ژاپن اعلام کرده طی چند روز آینده فعالیتش را از سر میگیرد.
به گفته او، بیشترین مشکل متوجه افرادی است که به دلایل زمانی باید در موعد مشخصی از کشور خارج شوند، از جمله دانشجویانی که باید در آغاز سال تحصیلی در کشور مقصد حضور داشته باشند و ورزشکارانی که برای شرکت در مسابقات یا اردوها نیاز به سفر فوری دارند.
حرمتالله رفیعی، رییس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران هم اعلام کرده همزمان با آغاز جنگ، بیش از ۲۵۰ پرواز خارجی لغو و بیش از ۳۰ هزار نفر از سفر بازماندند.
به گفته او، شرکتهای هواپیمایی و مراکز اقامتی اکنون بیش از ۶۰۰ میلیارد تومان به مسافران بدهکارند و دفاتر خدمات مسافرتی نیز دو هزار میلیارد تومان خسارت دیدهاند.
انوشیروان محسنی بندپی، معاون گردشگری وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز گفته است بیش از ۳۳۰ هزار گردشگر خارجی در تیر امسال به ایران سفر کردند که نسبت به سال قبل ۵۳ درصد کاهش داشته است.
او دلیل این کاهش را جنگ ۱۲ روزه و تبلیغات «ایرانهراسی» عنوان کرد و تاکید کرد بازگشت به شرایط قبل نیازمند زمان و اعتمادسازی است.
بندپی افزود: «صدور روادید عمدتا برای کشورهای اروپایی متوقف شده، اما تردد گردشگران بین کشورهای آسیایی، ترکیه، روسیه و چین برقرار است.»
ایراناینترنشنال ۲۲ تیر در گزارشی اعلام کرد ۲۰ روز پس از آتشبس میان اسرائیل و جمهوری اسلامی و ۱۰ روز پس از اعلام بازگشایی فرودگاههای اصلی، آمار پروازها هنوز فاصله زیادی با شرایط پیش از جنگ دارد.
بر اساس این گزارش در فرودگاه مهرآباد، تعداد پروازهای شنبه ۲۱ تیر به ۷۰ مورد رسیده بود که تنها ۱۰ پرواز آن بینالمللی بود؛ این رقم نسبت به ۱۳۷ پرواز ثبتشده در ۱۷ خرداد، پیش از آغاز حمله اسرائیل، حدود ۵۰ درصد کاهش نشان میدهد.
در فرودگاه بینالمللی خمینی نیز آمار از ۱۱۸ پرواز پیش از جنگ به ۲۵ پرواز، شامل دو پرواز داخلی، رسیده است که نشاندهنده افت حدود ۸۰ درصدی و کاهش به یکپنجم است.
بر اساس این گزارش مقاصد و مبادی پروازها نیز تغییر چشمگیری کردهاند. پروازهای اروپایی و آسیای شرقی از جمله به اتریش، آلمان، چین و تایلند بهطور کامل متوقف شده و پرواز به مقاصد منطقهای مانند ترکیه و امارات نیز بهشدت کاهش یافته است.
