کارشناسان: برنامه جمهوری اسلامی برای مدیریت آب و برق موجب طبقاتیشدن انرژی شده است
طی روزهای گذشته و با شدت گرفتن بحران انرژی در ایران، شهروندان در پیامهایی به ایراناینترنشنال از قطع چند ساعت در روز برق و آب گزارش میدهند.
سعید سلیمانیها، کارشناس آب از اندیشکده تدبیر آب، ۲۹ تیر در گفتوگویی با روزنامه پیام ما، ضمن نقد سیاستهای وزارت نیرو، تاکید کرد برنامه جمهوری اسلامی درباره «مدیریت فشار» عملا کارایی خود را از دست داده و منجر به «طبقاتی شدن انرژی» و نابرابری در دسترسی به آب شده است.
مقامهای جمهوری اسلامی در این شرایط مسئولیت را متوجه مردم کردهاند، شهروندان را به «صرفهجویی» دعوت میکنند و درباره وضع بحرانی ذخایر آب سدها هشدار میدهند.
در پی تصمیم دولت برای تعطیلی ادارات بسیاری از استانها در روز چهارشنبه به دلیل بحران آب، مخاطبان ایراناینترنشنال در پیامهای خود این تصمیم را بیفایده و انحرافی دانستند. آنها تاکید کردند ریشه بحران آب نه در مصرف روزمره مردم، بلکه ناشی از سوءمدیریت و سیاستهای جمهوری اسلامی است.
با ادامه موج گرما و شدت گرفتن بحران آب و برق در ایران، دولت جمهوری اسلامی چهارشنبه اول مرداد را در شماری از استانهای کشور تعطیل اعلام کرد.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت پزشکیان، به رسانهها گفت: «در صورت شرایط بحرانی آب، احتمال ادامه تعطیلیها وجود دارد. قرار است گزارشی درباره تاثیر تعطیلیها در مدیریت مصرف آب تهیه شود.»
به دنبال این موضوع، ایراناینترنشنال از شهروندان پرسید این تصمیم دولت چقدر میتواند در حل بحران گسترده کمآبی در کشور و کاهش مصرف آب موثر باشد؟
پیامهای دریافتی نشان میدهد اکثریت مخاطبان تعطیلی را اقدامی نمایشی میدانند که تاثیری در حل بحران آب ندارد.
بسیاری از شهروندان گفتند در بیش از چهار دهه اخیر هیچ برنامهای برای مدیریت منابع آب از سوی مسئولان جمهوری اسلامی دیده نشده و قطع آب و برق بیشتر ناشی از ناکارآمدی حکومت است.
در پیامها بارها تاکید شده بحران آب با تعطیلی حل نمیشود و نیازمند تغییر سیاستهای کلان و مدیریت علمی است.
برخی هم گفتند تعطیلی کشور فقط مصرف خانگی را بالا میبرد و به اقتصاد ضربه میزند.
یکی از شهروندان با ارسال پیام صوتی به ایراناینترنشنال، گفت: «تعطیلی چهارشنبه نهتنها بحران آب را کم نمیکند، بلکه بحرانهای دیگری میآورد و تعداد تعطیلات ایران را با کشورهای جهان افزایش میدهد.»
گروهی از مخاطبان ایراناینترنشنال تاکید کردند: «اگر تعطیلی فایده داشت همان ۱۲ روز جنگ کافی بود.» شهروندی افزود: «در خانه بیشتر مصرف میکنند، حتی سفر میروند و مصرف آب بیشتر میشود.»
گروهی دیگر از مخاطبان، بحران آب را نتیجه سیاستهای جمهوری اسلامی دانستند. یکی از شهروندان با ارسال پیام صوتی به ایراناینترنشنال، گفت: «هیچ تاثیری ندارد. ۴۶ سال بیتدبیری جمهوری اسلامی، کشور را بیآب کرده است.»
مخاطب دیگری در پیام خود نوشت: «اینها هر بحران را به بهانهای برای آزار مردم تبدیل میکنند.»
برخی هم تعطیلی را ابزاری برای پنهانکاری دانستند. یکی نوشت: «قبلا هم تعطیلیها بخاطر مهمان خارجی بود. الان هم بهانه بحران آب است.»
گروهی از شهروندان تاکید کردند با تعطیلی فقط محل مصرف عوض میشود. مخاطبی نوشت: «مردم به شمال میروند و فشار روی منابع دیگر میافتد.» دیگری نوشت: «در خانه ماندن مصرف را بیشتر میکند.»
گروهی تاکید کردند ریشه بحران در ساختار مدیریتی است. یکی گفت: «با مدیر باسواد شاید بشود کاری کرد. تعطیلی فایده ندارد.» دیگری گفت: «وقتی مسئول انرژی یک آخوند بیسواد است امیدی نیست.»
برخی نیز مستقیما به فساد و مافیای آب اشاره کردند: «تا فساد و وجود مافیا در این حوزه حل نشود، بحران آب هم حل نمیشود.»
مجموع پیامها حکایت از بیاعتمادی عمیق مردم به تصمیمات مقطعی مدیران حکومت دارد.
بسیاری معتقدند بحران آب در ایران تنها با تغییر سیاستها، مدیریت علمی و پایان فساد حل میشود و تعطیلی چند روزه نه کمکی به بحران میکند و نه هیچ تاثیری در صرفهجویی دارد.
وزارت خزانهداری آمریکا شبکهای از افراد و شرکتها را که در قاچاق نفت، پولشویی و دور زدن تحریمها به نفع حوثیهای یمن فعال هستند، تحریم کرد. به گفته این وزارتخانه، این شبکه با همکاری شرکتهای نفتی وابسته به جمهوری اسلامی، میلیونها دلار فرآورده نفتی جابهجا کرده است.
ایالات متحده روز سهشنبه ۳۱ تیرماه، مجموعهای از تحریمهای جدید را علیه شبکهای از افراد و شرکتهایی اعمال کرد که متهم به همکاری با گروه حوثی یمن در قاچاق نفت و دور زدن تحریمها هستند. وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرد که این اقدام در راستای تضعیف منابع مالی حوثیها و جلوگیری از دسترسی این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی ایران به نظام مالی بینالمللی صورت گرفته است.
بر اساس بیانیه دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری (OFAC)، در این دور از تحریمها دو فرد و پنج نهاد که در یمن و امارات متحده عربی مستقر هستند، هدف قرار گرفتهاند. این افراد و نهادها از جمله واردکنندگان اصلی فرآوردههای نفتی به مناطق تحت کنترل حوثیها در یمن هستند و نقش مهمی در انتقال منابع مالی به این گروه ایفا میکنند.
در مرکز این شبکه فردی به نام محمد السُنَیدر قرار دارد که مدیریت چند شرکت نفتی را برعهده دارد، از جمله شرکت نفتی آرکان مارس که با حوثیها توافقنامهای برای واردات نفت و گاز از جمله نفت ایران به بنادر الحدیده و رأس عیسی امضا کرده است.
وزارت خزانهداری همچنین اعلام کرد که دو شرکت ثبتشده در امارات به نامهای آرکان مارس پترولیوم دیامسیسی (Arkan Mars Petroleum DMCC) و آرکان مارس پترولیوم افزدئی (Arkan Mars Petroleum FZE) با این شبکه همکاری دارند و در صادرات فرآوردههای نفتی به مناطق تحت کنترل حوثیها مشارکت میکنند. طبق گزارش وزارت خزانهداری، این سه شرکت با همکاری شرکت بازرگانی صنایع پتروشیمی خلیج فارس متعلق به جمهوری اسلامی ایران، حدود ۱۲ میلیون دلار فرآورده نفتی را از طریق بندر رأس عیسی به یمن منتقل کردهاند.
این شرکت ایرانی پیشتر به دلیل وابستگی به هلدینگ صنایع پتروشیمی خلیج فارس – که از سوی آمریکا به تأمین مالی قرارگاه سازندگی خاتمالانبیا، بازوی اقتصادی سپاه پاسداران متهم شده – در فهرست تحریمها قرار گرفته بود.
مایکل فالکندر، معاون وزیر خزانهداری آمریکا، گفت: «حوثیها با بازرگانان فرصتطلب همکاری میکنند تا از واردات فرآوردههای نفتی سودهای کلان کسب کنند و دسترسی این گروه به نظام مالی جهانی را ممکن سازند. این شبکههای تجاری مشکوک، ستون فقرات ماشین ترور حوثیها را تشکیل میدهند و ما با استفاده از تمام ابزارهای موجود، این ساختارها را مختل خواهیم کرد.»
این اقدام تازه در ادامه تحریمهایی است که در سالهای اخیر علیه شبکههای مالی وابسته به جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی آن، بهویژه در یمن، اعمال شدهاند. کارشناسان میگویند این تحریمها میتواند مسیرهای تأمین مالی حوثیها را محدود و صادرات غیرقانونی نفت ایران را با اختلال مواجه کند.
روزنامه بریتانیایی تلگراف گزارش داد که شرکتهای بیمه مستقر در لندن، نفتکشهایی را که از تنگه هرمز عبور میکنند، موظف کردهاند تسلیحات و مهمات بیشتری به همراه داشته و نیروهای امنیتی بیشتری استخدام کنند.
بر اساس این گزارش، کشتیهایی که از نزدیکی ایران عبور میکنند، با افزایش چشمگیر هزینه بیمه «خطر جنگ» روبهرو هستند؛ موضوعی که در پی افزایش تنشها میان جمهوری اسلامی، آمریکا و اسرائیل رخ داده است.
طبق شرایط جدید برخی شرکتهای بیمه، کشتیها باید مقدار مشخصی مهمات همراه نیروهای مسلح داشته باشند. برخی دیگر نیز تخفیفهایی در حق بیمه ارائه میدهند، مشروط بر اینکه کشتیها سطح مشخصی از تدابیر امنیتی را رعایت کرده باشند.
دیوید اسمیت از شرکت بیمه «مکگیل و پارتنرز» در اینباره گفت: «در برخی مناطق، اگر کشتی نیروهای مسلح به همراه داشته باشد، بیمهگران حق بیمه را با تخفیف ارائه میکنند. در بعضی موارد، حتی تعداد نیروهای مسلح و میزان مهمات مورد نیاز توسط شرکت بیمه تعیین میشود تا کشتیها توان مقابله با حملات احتمالی و جلوگیری از تصرف را داشته باشند.»
ماه گذشته، در پی حمله نیروهای حوثی به یک کشتی باری در دریای سرخ، شرکتهای بیمه مستقر در لندن متحمل زیانی بالغ بر ۴۰ میلیون دلار (حدود ۳۰ میلیون پوند) شدند.
کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» در هفتاد و هشتمین هفته خود با اعتصاب غذای گروهی از زندانیان در ۴۸ زندان ایران ادامه پیدا کرد. این کارزار در بیانیهای ضمن محکومیت موج فزاینده اعدامها و سرکوب زندانیان، تاکید کرد که اعدام نه نشانه عدالت، بلکه ابزاری برای ارعاب و سرکوب جامعه است.
این بیانیه سهشنبه ۳۱ تیرماه منتشر شده و تاکید میکند که «حکومت اعدامی بار دیگر موجی از سرکوب و خشونت را علیه جامعه و بهویژه زندانیان سیاسی به راه انداخته است.»
کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» با اشاره به اینکه در تیرماه دستکم ۷۱ نفر در سراسر ایران به دار آویخته شدند، تاکید کرد که این اعدامها «بدون رعایت دادرسی عادلانه» و «بر اساس اعترافات اجباری» صورت گرفته است.
آنها در بیانیه خود اعلام کردند: «در کنار موج فزاینده اعدامها، فشارهای امنیتی علیه زندانیان سیاسی و همراهان این کارزار تشدید شده است.»
به نوشته این بیانیه، «حکومت با تهدید، شکنجه، تبعید و بازداشت اعضای کارزار و حتی احضار و آزار خانوادههای آنها تلاش میکند صدای معترضان را خاموش کند و آنان را از حقوق اولیه انسانی محروم نگه دارد.»
بهگفته اعضای این کارزار، اعدام نه نشانه عدالت بلکه ابزاری برای ایجاد ترس است. آنها تاکید کردهاند: «جان هیچ انسانی نباید به دست حکومتها گرفته شود، بهویژه در شرایطی که دادرسی عادلانهای وجود ندارد و حقوق اساسی متهمان بهصورت آشکار و سیستماتیک نقض میشود.»
جلوهای از چهره واقعی حکومت
زندانیان عضو کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» در بخش دیگری از بیانیه خود به خشونتهای مستقیم حکومت علیه مردم اشاره کرده و «گشودن آتش مستقیم» به سوی رها شیخی، دختر چهار ساله را نشانهای از جنایتهای حاکمیت خواندند.
به گفته نویسندگان بیانیه، این اقدامات چهره واقعی و ضد مردمی حکومت را عریان میسازد.
کارزار تاکید کرده هدف اصلی حکومت از این خشونتهای بیوقفه، ایجاد رعب و خاموش کردن صدای مردمی است که با وجود همه فشارها، بر خواست خود برای عدالت، آزادی و کرامت انسانی ایستادهاند.
رها، کودک چهار ساله و سه شهروند دیگر از جمله مادرش محبوبه شیخی، شامگاه ۲۶ تیرماه با تیراندازی نیروهای امنیتی و نظامی در شهرستان خمین کشته شدند.
اعتصاب غذای زندانیان عضو کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» از نهم بهمن ۱۴۰۲ با درخواست توقف صدور و اجرای این احکام آغاز شد و در هفتاد و هشتمین هفته آن زندانیان محبوس در ۴۸ زندان سراسر ایران دست به اعتصاب غذا زدهاند.
این کارزار ماههای اخیر به یکی از جریانهای اعتراضی مهم در زندانهای ایران تبدیل شده و هر هفته با اعتصاب غذا و تحصن زندانیان، صدای اعتراض به احکام اعدام و روندهای قضایی ناعادلانه را زنده نگه میدارد.
زندانیان عضو این کارزار در پایان بیانیه این هفته خود تاکید کردند: «صدای ما هر سهشنبه رساتر خواهد شد تا روزی که اعدام برای همیشه در ایران متوقف شود.»
یک وبسایت تحلیلی در امور نظامی بر اساس اظهارات یک مقام نظامی جمهوری اسلامی گزارش داد که سامانههایی پدافند هوایی که اخیرا جایگزین سامانههای آسیبدیده در ایران شدهاند، ارتقایافته نیستند و صرفا سامانههایی معادل یا حتی قدیمیتر هستند.
وبسایت «نشنال سکوریتی ژورنال» (National Security Journal) نوشت که ادعای اخیر جمهوری اسلامی مبنی بر «جایگزینی» سامانههای پدافند هوایی نابودشده توسط اسرائیل، بیشتر یک روایت فریبنده از قدرت است تا واقعیت.
بر اساس این گزارش، این موضوع ضعف اصلی پدافند هوایی ایران را آشکار میکند: ترکیبی نامنسجم و قدیمی از سامانههای ساخت داخل و دوران شوروی که نتوانستند در برابر حملات اسرائیل مقاومت کنند.
محمود موسوی، معاون عملیات ارتش جمهوری اسلامی، یکشنبه ۲۹ تیر ماه نابود شدن «بخشی از سامانههای پدافندی» جمهوری اسلامی در جنگ با اسرائیل خبر داد اما گفت سامانههای آسیبدیده جایگزین و در محلهای از پیش تعیینشده مستقر شدند.
به گفته مقامهای اسرائیلی، در جریان جنگ ۱۲ روزه میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، نیروهای اسرائیلی توانستند در مدت زمان کوتاهی بر آسمان بخشی از ایران از جمله تهران مسلط شوند.
معاون عملیات ارتش جمهوری اسلامی همچنین گفت: «ما توانستیم با بهرهگیری از سامانههای پدافندی موجود و جایگزینی سامانههای جدید، فضای کشور را پوشش دهیم و امنیت حریم هوایی ایران را تامین کنیم.»
او افزود: «بنابراین دشمن با وجود تلاشها نتوانست به اهداف خود برسد.»
اما نشنال سکوریتی ژورنال نوشت: «با توجه به اینکه بعید است روسیه سامانههای پیشرفتهتری در اختیار تهران قرار دهد، ادعاهای ایران مبنی بر ترمیم کامل پدافند هوایی و امنیت مجدد فضای هوایی، در واقع پرده از آسیبپذیری حیاتی در توان نظامی این کشور برمیدارد.»
بر اساس این گزارش، سامانههای پدافند هوایی ایران جایگزین شدهاند اما ارتقایی در کار نبوده است. اگرچه موسوی جزئیاتی درباره سامانههای فعلی ارائه نداد، اما تایید کرد که این جایگزینیها با سامانههایی انجام شدهاند که از پیش در انبار نگهداری میشدند.
جمهوری اسلامی از مدتها پیش برای حفاظت از تاسیسات مهمی همچون سایتهای هستهای، به سامانههای قدیمی متکی بوده است.
پژوهشی از مرکز مطالعات عدم اشاعه جیمز مارتین پیشتر نشان داد که اطلاعات بهدستآمده از طریق یک خطای امنیتی در اطراف سایت نطنز، نشاندهنده استفاده ایران از فناوریهای پدافندی متعلق به دوران شوروی بوده است.
این اولین بار نبود که اسرائیل پدافندهای هوایی جمهوری اسلامی را هدف قرار داد.
در سال ۱۴۰۳ نیز روزنامه آمریکایی نیویورکتایمز گزارش داد بر اساس تصاویر ماهوارهای، حمله اسرائیل به پایگاه هوایی هشتم شکاری اصفهان به بخش مهمی از پدافند هوایی اس-۳۰۰ اصابت کرده، باعث نابودی آن شده یا به آن آسیب رسانده است.
بازدارندگی جمهوری اسلامی از بین رفته است
این وبسایت تحلیلی نظامی ادامه داد که قدیمی بودن سامانههای پدافندی تنها یکی از عوامل ناتوانی ایران در مقابله با حملات اسرائیل بوده است.
به گزارش پایگاه گلوبال دیفنس کورپ (Global Defense Corp)، ایران به ترکیبی پراکنده از سامانههای روسی اس-۳۰۰، سامانههای چینی و سامانههای بومی باور-۳۷۳ متکی بوده – سامانههایی که هیچگاه بهطور کامل با یکدیگر ادغام و هماهنگ نشدهاند.
نشنال سکوریتی ژورنال تاکید کرد که بهجای سرمایهگذاری بر روی پدافند کارآمد، ایران برای مدتها بر بازدارندگی – با اتکا به حزبالله – تکیه داشته است.
این وبسایت نوشت که اما پس از حملات ویرانگر اسرائیل در سال گذشته، از جمله ترور رهبر حزبالله، حسن نصرالله، و دیگر فرماندهان ارشد، این بازدارندگی عملا از بین رفته است.
تغییر جهت به سوی چین
در حال حاضر، مشخص نیست که ایران برای دستیابی به سامانههای پدافند هوایی جدیدتر و کارآمدتر، به کجا مراجعه خواهد کرد.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، یکشنبه با علی لاریجانی، مشاور ارشد رهبر جمهوری اسلامی، دیدار و درباره وضعیت خاورمیانه و برنامه هستهای ایران گفتگو کرده است.
با این حال، پوتین تاکید کرده که ترجیح مسکو، ثبات منطقه و حلوفصل دیپلماتیک مناقشات است؛ خبری که نشانههایی از تغییر جهت ایران بهسوی چین را تقویت میکند.
