نشریه فارن پالیسی در گزارش نوشت سقوط جمهوری اسلامی از یک سو میتواند به کاهش تهدید بلندمدت ناشی از برنامه هستهای تهران منجر شود، اما از سوی دیگر، ممکن است جدیترین بحران امنیت هستهای از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی را رقم بزند.
این نشریه نوشت علیرغم حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای در ایران، جمهوری اسلامی همچنان به مقادیر قابل توجهی از اورانیوم غنیشده و تجهیزات حساس هستهای دسترسی دارد که در صورت فروپاشی حکومت، امنیت این مواد با چالش جدی مواجه خواهد شد.
آنچه از برنامه هستهای تهران باقی مانده
فارن پالیسی با استناد به گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی نوشت حکومت ایران در حال حاضر حدود هشت هزار کیلوگرم اورانیوم غنیشده در اختیار دارد که شامل ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصد میشود.
این مقدار برای ساخت ۱۰ کلاهک هستهای کافی است.
این نشریه آمریکایی با اشاره به ذخایر گسترده سانتریفیوژهای پیشرفته در ایران تاکید کرد که کارشناسان هستهای جمهوری اسلامی با بیش از دو دهه تجربه در ساخت، آزمایش و بهرهبرداری از سانتریفیوژها، به اطلاعات حیاتی برای تولید مواد مورد نیاز ساخت بمب اتمی دسترسی دارند.
فارن پالیسی با اشاره به عملیات موساد در سال ۲۰۱۸ افزود اسناد محرمانهای که اسرائیل در این عملیات به دست آورد، دامنه گسترده تلاشهای تهران را برای توسعه فناوریها و فرآیندهای لازم برای ساخت سلاح هستهای تایید کرد.
فقدان نظارت بینالمللی
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اعلام کرد این نهاد پس از آغاز حملات اسرائیل در ۲۳ خرداد، به هیچ یک از سایتهای هستهای در ایران دسترسی نداشته است.
جمهوری اسلامی نیز ۱۱ تیر با طرح اتهاماتی علیه گروسی و آژانس بینالمللی خبر داد همکاری خود با این نهاد را متوقف کرده است.
فارن پالیسی هشدار داد در نبود دسترسی آژانس به تاسیسات اتمی حکومت ایران، شناسایی هرگونه سرقت یا ناپدید شدن مواد و فناوریهای حساس هستهای بسیار دشوار خواهد بود.
خطر امنیتی در صورت فروپاشی حکومت
کارشناسان هشدار میدهند در صورت فروپاشی جمهوری اسلامی، ساختار امنیتی مرتبط با برنامه هستهای تهران نیز فرو خواهد پاشید.
حفاظت از مواد هستهای نیازمند نگهبانان آموزشدیده، سامانههای کنترلی پیشرفته و حضور دانشمندان متعهد است؛ عناصری که بدون وجود یک دولت کارآمد، بهسختی قابل تامین خواهند بود.
محل دقیق نگهداری از ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران مشخص نیست و تخمین زده میشود این مواد در مکانهای امن متعددی پنهان شدهاند.
۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد تقریبا معادل وزن ۲۰ مخزن آبسردکن است و میتواند بهراحتی حمل شود؛ موضوعی که در صورت سقوط حکومت، جامعه بینالمللی را با چالشی جدی و جستوجویی پیچیده برای یافتن این مواد روبهرو خواهد کرد.
تجربهای بدتر از لیبی و سوریه
فارن پالیسی در ادامه گزارش خود نوشت ماهیت این مشکل بسیار حادتر از موارد مشابه در عراق پس از سقوط صدام حسین در سال ۲۰۰۳، پایان حکومت قذافی در لیبی در سال ۲۰۱۱ یا سقوط حکومت بشار اسد در سوریه در سال ۲۰۲۴ خواهد بود.
برای نمونه، در لیبی چالش امنیت هستهای عمدتا به مقدار محدودی کیک زرد (اورانیوم خام) محدود میشد که قذافی آن را در یک انبار دورافتاده در حاشیه صحرای آفریقا نگهداری میکرد.
راهکارهای پیشنهادی
فارن پالیسی پیشنهاد کرد ایالات متحده و متحدانش باید با تکیه بر اطلاعات در اختیار خود، محل نگهداری مواد هستهای ایران را شناسایی کنند و در صورت بروز خطر سرقت یا پراکندگی این مواد، برای تصرف و ایمنسازی آنها برنامهریزی دقیقی داشته باشند.
این نشریه افزود جامعه جهانی باید صرفنظر از ماهیت هرگونه حکومت جدید ایران، برای حفظ امنیت مواد حساس هستهای با آن همکاری کند.
همچنین باید برنامهای مشابه طرح «همکاری برای کاهش تهدید» که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی اجرا شد، برای ایران نیز تدوین و اجرایی شود.
این برنامه شامل ارتقای امنیت تاسیسات و فراهم کردن فرصتهای شغلی برای دانشمندان بیکار حوزه هستهای خواهد بود.
ست کروپسی، نویسنده این مقاله، تحلیلگر سیاسی و از کارکنان پیشین وزارت دفاع آمریکاست. او نوشت که آمریکا از درسهای مداخله نظامی آمریکا در عراق در سال ۲۰۰۳ آموخته اما وضعیت کنونی بیشتر با شرایط سال ۱۹۹۱ قابل مقایسه است.
این تحلیلگر با اشاره به یک پیام دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا در شبکه اجتماعی تروثسوشال، در زمان جنگ ۱۲ روزه میان جمهوری اسلامی و اسرائیل مبنی بر این که «اگر حکومت کنونی ایران نتواند ایران را دوباره عظیم کند، چرا نباید تغییر حکوت اتفاق بیفتد؟»، نوشت: «حس غریزی پشت آن پیام ترامپ درست بود.»
رییس موسسه یورکتاون افزود: «اگر مانعی در کار نباشد، حاکمان جهادی ایران برنامه هستهای خود را بازسازی خواهند کرد.»
نویسنده مقاله با اشاره به اظهارات اخیر مجید تختروانچی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در گفتوگو با شبکه انبیسی که گفته بود «سیاست ما در خصوص غنیسازی تغییر نکرده است»، نوشت: «برای جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به اهدافش، ایالات متحده باید از برتری فعلی خود استفاده کند و بهطور علنی با اسرائیل و کشورهای خلیج فارس برای تضعیف حکومت ایران همکاری کند.»
نویسنده مقاله والاستریت ژورنال تاکید کرد: «عبارت "تغییر حکومت" بهدرستی آمریکاییها را نگران میکند. از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، ایالات متحده با دشواری تلاش کرده است تا توانایی نظامی خود را با هدف سیاسی منسجم هماهنگ کند.»
درسهایی از مداخله نظامی آمریکا در افغانستان
به گفته کروپسی، «در جریان کارزار طولانیمدت خود در افغانستان، واشینگتن هیچ هدف سیاسی روشنی تعریف نکرد. هدف میتوانست حفظ دولتی در کابل باشد که در عین حفظ هزینه پایین برای آمریکا و متحدانش، پناهگاه را از القاعده و طالبان در افغانستان بگیرد. اما هدف ایالات متحده به جای آن، تبدیل به دگرگونسازی ناممکن کشور شد. تعجبی ندارد که این ماموریت با شکست روبهرو شد.»
او با بیان این که «برنامه هستهای جمهوری اسلامی از ابتدا با هدف ساخت سلاح بوده است و فلج کردن آن تصمیم درستی بود»، افزود: «ایران همچنان تهدیدی خطرناک باقی مانده است و پرسش این است که آیا حذف این تهدید مستلزم سرنگونی حکومت کنونی در حال حاضر است، یا میتوان منتظر ماند؟ تاریخ نشان میدهد که زمان اقدام، همین حالاست.»
رییس موسسه یورکتاون ادامه داد: «اگر ایران به حال خود رها شود، احتمال کمی برای تغییرات داخلی وجود دارد.»
این تحلیلگر نوشت: «رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای، همچنان زنده است، همانطور که بسیاری از مقامات بلندپایه. حملات به مواضع آمریکا در قطر و عراق، بهاحتمال زیاد برای حکومتی که مرتب شعار "مرگ بر آمریکا" سر میدهد، پایان ماجرا نیست. تنها راه حذف این تهدید، حذف منبع ایدئولوژیک آن است. حکومتی که علی خامنهای آن را رهبری میکند.»
فرارسیدن زمان مناسب برای هدف قرار دادن خامنهای
او تاکید کرد: «اکنون زمان مناسبی است برای هدف قرار دادن خامنهای و در نتیجه قطع سر حکومت در تهران. حملات هوایی اسرائیل و ایالات متحده خسارات قابل توجهی وارد کردهاند. اقدامات اسرائیل علیه حوثیها، حزبالله، حماس و فروپاشی رژیم بشار اسد نیز محور مقاومت را تضعیف کردهاند.»
این تحلیلگر سیاسی با بیان این که «حذف رهبر جمهوری اسلامی باعث بروز یک رقابت قدرت در داخل ایران خواهد شد»، نوشت: «فقدان خامنهای احتمالا موجب قدرتگیری یک حکومت نظامی خواهد شد که میتوان آن را از راه حفظ منافع خودش متقاعد کرد برنامه هستهای را کنار بگذارد و جنگهای نیابتی را پایان دهد.»
او افزود: «در حالی که حمله به سایتهای هستهای ایران موفقیتی تاکتیکی بود، چالش اصلی، تبدیل این موفقیت به یک پیروزی راهبردی است. باقی گذاشتن آخوندهای جهادی در قدرت، تضمینکننده رویارویی خطرناکتری در آینده خواهد بود.»
بر اساس این کیفرخواست، اور بایلین بهمدت چهار ماه از طریق پیامرسان تلگرام با رابط ایرانی خود که با نام مستعار «یونی» فعالیت میکرد، در ارتباط بود و ماموریتهایی برای آسیب رساندن به امنیت اسرائیل به او محول شده بود.
طبق اعلام دادستانی اسرائیل، بایلین در ازای انجام این اقدامات، حدود ۹ هزار دلار در قالب رمزارز دریافت کرده است.
او از ماموریتهای خود عکس و فیلم تهیه میکرد و برای مامور جمهوری اسلامی میفرستاد.
این اقدامات شامل نوشتن شعارهای سیاسی روی دیوارها، خریدن و سوزاندن یونیفرمهای ارتش اسرائیل، جستوجو درباره خرید پهپاد و گذاشتن مقادیر مشخصی پول نقد در مکانهای عمومی مختلف در سراسر کشور بوده است.
بایلین به «برقراری ارتباط با یک عامل بیگانه» متهم شده و دادستانها خواستار تمدید بازداشت او تا پایان روند رسیدگی قضایی هستند.
ماه گذشته، وکیل تسخیری بایلین از دادگاه خواستار آزادی او با قید وثیقه شد.
به گزارش شبکه ۱۲ اسرائیل، این وکیل گفت بایلین پس از آن که متوجه شده طرف مقابل یک مامور جمهوری اسلامی است، ارتباطش را با او قطع کرده است.
کیفرخواست علیه این متهم به دادگاه منطقهای تلآویو ارائه شده است.
این پرونده بیستونهمین مورد جاسوسی است که از زمان آغاز جنگ کنونی اسرائیل از اکتبر ۲۰۲۳ افشا شده است.
هفته گذشته نیز پلیس اسرائیل یک جوان ۲۵ ساله اهل بئرشبع را در فرودگاه بنگوریون به اتهام ارتباط با یک عامل جمهوری اسلامی بازداشت کرد.
همان زمان نیز کیفرخواستی علیه دو جوان ۱۸ و ۲۰ ساله اهل طبریه تنظیم شد. آنها متهم هستند از طریق تلگرام با افرادی مرتبط با حکومت ایران تماس گرفتهاند.
این افراد ابتدا خود را «چپگرایان کپلن» معرفی کردند و از متهمان این پرونده خواستند جملاتی چون «بیبی دیکتاتور» را روی برگهای بنویسند و سپس آن را بسوزانند.
در ازای این اقدامات، پرداختهایی بهصورت رمزارز به آنها پیشنهاد داده شد.
بازداشتها در ایران به اتهام جاسوسی برای اسرائیل
در ایران نیز بازداشتهایی با اتهام «جاسوسی» برای اسرائیل در هفتههای گذشته صورت گرفته است.
نمایندگان مجلس شورای اسلامی دوم تیر با طرح دوفوریتی تشدید مجازات «جاسوسی و همکاریکنندگان با اسرائیل و دولتهای متخاصم بهویژه آمریکا» موافقت کرده بودند.
بر اساس این طرح، «هرگونه فعالیت اطلاعاتی و جاسوسی و اقدام عملی برای اسرائیل یا دولتهای متخاصم از جمله دولت ایالات متحده آمریکا یا برای هر یک از عوامل وابسته به آنها بهخلاف امنیت کشور یا منافع ملی، افساد فی الارض محسوب میشود و مجازات آن اعدام است».
شورای نگهبان طرح تشدید مجازات «همکاری» با اسرائیل را بهدلیل «ابهامات» به مجلس شورای اسلامی ارجاع داد.
صفحه اینستاگرام گلرخ ایرایی، زندانی سیاسی، پنجشنبه ۱۹ تیرماه با انتشار مطلبی از برگزاری مراسمی در بند قرنطینه زندان قرچک ورامین و در سالگرد جنایتهای «کوی دانشگاه» که منجر به کشته، ناپدیدسازی و زخمی شدن شماری از دانشجویان در ۱۸ تیر ۱۳۷۸ و حبسهای بلندمدت برای شمار زیادی از آنان شد، خبر داد.
طبق این گزارش، در این مراسم که ۱۸ تیرماه و به ابتکار زندانیان سیاسی زن برگزار شد، حاضران با مرور روایتها و یادآوری رخدادهای تلخ و دلخراش تیرماه ۱۳۷۸، ایستادگی دانشجویان را ستودند و با خانوادههای دادخواه آن سالها ابراز همبستگی کردند.
این مراسم با با تحلیل رخدادهای پس از اعتراضات ۱۸ تیر و خواندن سرودی به یاد جانباختگان و ناپدیدشدگان آن جنایتها به پایان رسید.
در این مراسم ضمن اشاره به نام شماری از جانباختگان و ناپدیدشدگان اعتراضات کوی دانشگاه از جمله سعید زینالی، اکبر محمدی و عزت ابراهیمنژاد، بر ادامه مبازه در مسیر دادخواهی تاکید شد.
این اقدام زندانیان زن نشان داد که مقاومت و دادخواهی، حتی در درون زندانهایی که جمهوری اسلامی در ایران ساخته است، خاموش نمیشود و ادامه دارد.
پیش از این در ۱۸ تیرماه، اکرم نقابی، مادر دادخواه سعید زینالی، دانشجوی دانشگاه تهران که پس از اعتراضات کوی دانشگاه به دست نیروهای امنیتی در خانهشان بازداشت شد، پس از ۲۶ سال چشمانتظاری، در یادداشتی نوشت هیچ اطلاعی از سرنوشت فرزندش پیدا نکرده و همچنان در روشنایی امید، منتظر روزی است که عدالت از راه برسد.
شیرین عبادی، برنده جایزه نوبل صلح نیز با انتشار پیامی در اینستاگرام خواستار زنده نگه داشتن یاد قربانیان اعتراضات دانشجویی سال ۱۳۷۸ شد و نوشت: «در این روز تاریخی، با صدای بلند فریاد بزنیم: سعید زینالی کجاست؟»
عبادی با گرامیداشت یاد قربانیان اعتراضات ۱۸ تیر بهویژه عزت ابراهیمنژاد و سعید زینالی که به گفته او نامشان در حافظه جمعی مردم جاودان شده است، افزود: «سعید زینالی، قربانی ناپدیدسازی قهری حکومت، تنها یکی از هزاران شهروندی است که خانوادههایشان سالهاست از آنها بیخبرند. برقراری عدالت نزدیک است.»
همزمان، رضا محمدی، فعال حقوق بشر و برادر اکبر محمدی از فعالان جنبش دانشجویی که در سال ۱۳۷۸ بازداشت و در زندان درگذشت، از رسانهها خواست یاد جانباختگان این قیام دانشجویی زنده نگه داشته شود.
او در این خصوص نوشت یاد اکبر محمدی و دیگر پیشگامان مظلوم این جنبش، سرمایهای است که نباید در هیاهوی سیاست به فراموشی سپرده شود.
در این نامه خطاب به پزشکیان آمده است: «متاسفانه بعضی جملات شما، از جمله ابراز امیدواریتان نسبت به شروع مجدد مذاکرات با آمریکا و همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در شرایط فعلی ناامیدکننده و برخلاف وحدت بهوجود آمده در کشور بود.»
امضاکنندگان این نامه افزودند سخنان پزشکیان «نه تنها در داخل کشور بازتاب خوبی نداشت و بسیاری از مردم را سرخورده کرد، بلکه در خارج از کشور نیز منجر به سوءبرداشت طرف مقابل شد».
در ادامه این نامه آمده است: «بدیهی است [این صحبتها] دشمن را به این محاسبه غلط خواهد رساند که "ایران پس از حمله آمریکا، همچنان پیام ضعف مخابره می کند".»
نمایندگان امضاکننده این نامه هشدار دادند اظهاراتی از این دست موجب خواهد شد آمریکا از «موضع برابر» حاضر به گفتوگو با جمهوری اسلامی نشود، فشارها و تحریمها را افزایش دهد و «انگیزه بیشتری برای حمله نظامی مجدد به کشور» پیدا کند.
تمامی امضاکنندگان این نامه بهعنوان «نماینده تهران» در مجلس شوری اسلامی حضور دارند و در میان آنها، اسامی حمید رسایی، مرتضی آقاتهرانی، منوچهر متکی، امیرحسین ثابتی، مهدی کوچکزاده، اسماعیل کوثری، ابوالفضل ظهرهوند، مالک شریعتی، بیژن نوباوه و زهره لاجوردی دیده میشود.
پزشکیان در مصاحبه با کارلسون که ۱۶ تیر منتشر شد، اعلام کرد علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، معتقد است سرمایهگذاران آمریکایی «میتوانند به ایران بیایند و هیچ مانعی برای فعالیت آنها وجود ندارد».
او افزود: «ما برای هر نوع همکاری اقتصادی، صنعتی و تجاری با آمریکاییها آمادگی داشتهایم و همچنان داریم؛ اما این تحریمها هستند که مانع حضور آنها در کشور ما شدهاند.»
پزشکیان تاکید کرد منظور از شعار «مرگ بر آمریکا» در ایران «مرگ بر مردم و مقامهای آمریکا نیست».
انتقاد از اظهارات پزشکیان در «تفکیک» آمریکا و اسرائیل
۲۶ نماینده مجلس در ادامه نامه خود از «تاکیدهای بیش از اندازه» پزشکیان برای «تفکیک» آمریکا و اسرائیل انتقاد کردند و گفتند حمایتهای ایالات متحده زمینه را برای آغاز حمله اسرائیل به ایران فراهم آورد.
در این نامه آمده است: «کاش بهجای تلاش برای تفکیک میان شیطان بزرگ و پیمانکارش، با صراحتی که از شما انتظار میرود، به محکومیت جنایتکار اصلی یعنی آمریکا میپرداختید و تاکید میکردید که در چنین شرایطی حتی سخن از مذاکره با آمریکا نیز سراب است و منتهی به نتیجه دلخواهتان نخواهد شد.»
آنها همچنین به فتوای «محاربه» برخی مراجع تقلید شیعه علیه دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو اشاره کردند و گفتند پزشکیان در مصاحبه با پادکستر آمریکایی، بهطور «قاطع و محکم» از این «فتاوای تاریخی» دفاع نکرده است.
امضاکنندگان این نامه افزودند: «باید افکار عمومی در غرب مطمئن شود که کوچکترین تعرض و سوءقصد به رهبر عزیزتر از جانمان، بزرگترین تهدیدها را برای آنان در پی خواهد داشت اما متاسفانه چنین مفهومی در کلام شما به چشم نیامد.»
پزشکیان در مصاحبه با کارلسون گفته بود فتوای محاربه علیه ترامپ ربطی به حکومت ایران و رهبر جمهوری اسلامی ندارد.
روزنامه جوان، وابسته به سپاه پاسداران، ۱۷ تیر با انتقاد از این سخنان نوشت: «ما اکنون ملتی خشمگین هستیم و نمیتوانیم مانند روزهای صلح و صفا سخن بگوییم. نشان دادن خشم ملت عین عقلانیت است.»
در یکی از آخرین واکنشها به فتوای «محاربه» علیه رییسجموری آمریکا، سعید صلح میرزایی، عضو مجلس خبرگان، ۱۹ تیر گفت «از منظر اسلامی»، خون کسانی چون ترامپ و مقامات برخی کشورهای اروپایی «ارزشی ندارد» و «اگر مومنی بتواند انتقام خون شهدا را بگیرد و این تهدیدها را از سر کشورمان بردارد، این اقدام برای او وظیفهای شرعی خواهد بود».
سازمان اتحاد علیه ایران هستهای، ۱۸ تیر هشدار داد صادرکنندگان فتوای محاربه علیه ترامپ و نتانیاهو بهدنبال «صادر کردن تروریسم» هستند.
