بیش از هزار و ۳۰۰ کنشگر، سینماگر، روزنامهنگار و شهروند ایرانی و افغانستانی در نامهای خطاب به جمهوری اسلامی، خواستار توقف فوری برخوردهای غیرانسانی با اتباع افغانستانی در ایران شدند.
این نامه از شهروندان ایران خواست به برخوردهای غیرانسانی با اتباع افغانستان واکنش نشان دهند تا سکوت آنان به همدستی و خواست عمومی برای برخورد با افغانستانیها تعبیر نشود.
نگارندگان این نامه با اشاره به اینکه در ماههای گذشته موج افغانستانیستیزی در ایران سرعتی فزاینده داشته است، هشدار دادند پس از آغاز جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل، این موج افغانستانیستیزی از سوی حکومت جمهوری اسلامی به بالاترین حد خود رسیده است.
این نامه اتهام جدید «عناصر اصلی جاسوسی و شبکه نفوذ» علیه اتباع افغانستانی در ایران را «انتقام» حمله اسرائیل از «بیصداترین و تحتظلمترین اقلیت مهاجر» دانست.
نگارندگان این نامه همچنین «اخراج مهاجران غیر قانونی» را «عبارتی بزکشده» برای برخورد غیرانسانی با تمام مهاجران توصیف کرد و گفت شیوههای «وحشیانه و غیرانسانی» دستگیری، انتقال و نگهداری در اردوگاهها و سپس اخراج مهاجران، «رعب و بیپناهی عظیمی» در میان افغانستانیها ایجاد کرده است.
مهرانگیز کار، ترانه علیدوستی، باربد گلشیری، ژیلا بنییعقوب، ضیاء نبوی و لیلی فرهادپور از جمله امضاکنندگان این نامه هستند.
اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال در چهارشنبه ۱۱ تیرماه حاکی است که پیگیریهای خانواده فکری برای مشخص شدن محل دفن پیکر این زندانی سیاسی، تا کنون بینتیجه بوده است.
یک منبع نزدیک به خانواده فکری در این خصوص به ایراناینترنشنال، گفت: «یک روز پس از آنکه قوه قضاییه خبر اجرای حکم اعدام اسماعیل را منتشر کرد، خانواده او به واحد اجرای احکام دادسرای اوین که هنوز بمباران نشده بود، مراجعه کردند اما مسئولان از ارائه هرگونه پاسخی در مورد محل دفن او خودداری کردند.»
این منبع آگاه اضافه کرد: «خانواده فکری پس از آن در پنج نوبت به بهشت زهرا تهران مراجعه کردند و در ادامه با با حراست و سرپرست واحد ثبت احوال نیز صحبت کردند و از آنها خواستند محل دفن اسماعیل را به آنها نشان دهند اما همهشان با فحش و توهین و ناسزا جواب خانواده را دادند.»
به گفته این منبع آگاه، یکی از ماموران زندان با اعلام اینکه از محل دفن اسماعیل اطلاع دارد، به خانواده فکری گفته است در صورتی مبلغ ۱۵۰ میلیون تومان پول نقد بدهند، آدرس محل دفن او را به آنها خواهد داد.
جمهوری اسلامی در سالهای گذشته بارها با نقض آشکار حقوق اساسی خانوادههای افراد اعدامشده یا جانباخته به دلایل سیاسی، از تحویل پیکر آنان به خانوادههایشان خودداری کرده است.
مخفی کردن یا تحویل ندادن پیکر فرد جانباخته به خانواده و مشخص نکردن مکان دفن آنها، از جمله موارد ناپدیدسازی قهری محسوب میشود.
ناپدیدسازی قهری نقض ماده ششم اعلامیه جهانی حقوق بشر است که تاکید میکند: «هر انسانی سزاوار و محق است تا همه جا در برابر قانون به عنوان یک شخص به رسمیت شناخته شود.»
اتهامات فکری؛ «جاسوسی و ارتباط با عوامل موساد»
خبرگزاری میزان، رسانه قوه قضاییه جمهوری اسلامی، دوشنبه ۲۶ خرداد گزارش داد اسماعیل فکری، به اتهام «همکاری اطلاعاتی و جاسوسی به نفع اسرائیل در حکم محاربه و افساد فیالارض»، اعدام شد.
بر اساس این گزارش، فکری آذرماه ۱۴۰۲ و زمانی که «با سرویس جاسوسی اسرائیل در ارتباط بود، در یک عملیات پیچیده فنی و اطلاعاتی»، در خاک ایران دستگیر شد.
میزان در گزارش خود نوشت فکری در زمان انجام «فعالیتهای جاسوسی» برای اسرائیل، «با دو افسر موساد» در ارتباط بوده است.
رسانه قوه قضاییه جمهوری اسلامی افزود: «فکری در طول ارتباط با موساد تلاش داشته است اطلاعات دارای طبقهبندی از جمله مکانها و مقرهای حساس، اطلاعات افراد خاص، ماموریتهای سازمانی و ... را از طریق ارتباط امن به افسر موساد برساند.»
با این حال، منبع نزدیک به خانواده فکری در گفتوگو با ایراناینترنشنال با تاکید بیگناهی او گفت: «اسماعیل بارها در نامههایی به مسئولان قضایی از جمله مسئولان دیوان عالی کشور اتهام جاسوسی را رد کرد و نوشت کل ثروتی که بهدست آورده از طریق فعالیتهای قانونی در حوزه رمزارز بوده و اعترافاتی که از او گرفتند زیر شکنجه و تهدید بوده است.»
این منبع آگاه با بیان اینکه فکری تا پیش از بازداشت بهعنوان مسئول سختافرار «شرکت تابان گستر پویا» در رباطکریم، مشغول به کار بود، افزود: «اسماعیل به همه گفته بود اگر مرا کشتند بگویید ماموران سپاه برای گرفتن رمزارزهایم مرا بازداشت و شکنجه کردند و کشتند و کل بیتکوینهایم را گرفتند.»
اعدام فکری در شرایطی انجام شد که تنش میان جمهوری اسلامی و اسرائیل بهشدت افزایش یافت و به رویارویی دو طرف و جنگ تمامعیار ۱۲ روزه منجر شد.
از زمان آغاز حمله اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در ۲۳ خرداد، علاوه بر فکری دستکم پنج زندانی دیگر از جمله مجید مسیبی، محمدامین مهدوی شایسته، ادریس آلی، آزاد شجاعی و رسول احمد محمد، به اتهام همکاری با اسرائیل اعدام شدهاند.
ایراناینترنشنال چهارشنبه ۱۱ تیرماه از مخاطبان خود خواست اگر پس از آتشبس، در شهر یا محله خود با ایستهای بازرسی مواجه شدهاند، تجربههای خود را بیان کنند.
مخاطبان ایراناینترنشنال در پاسخ با ارسال پیامهای صوتی، تصویری و متنی گفتهاند که نیروهای امنیتی با ایجاد ایستهای بازرسی، خودروها را ساعتها متوقف و بهطور کامل بازرسی میکنند.
آنها در مشاهدات خود تاکید کردند که بررسی محتوای تلفنهای همراه، ایجاد صفهای طولانی، استقرار تیربار و حتی سنگربندی، بخشی از این فضای امنیتی شدید ایجاد شده است.
برخی گزارشها حاکی از آن است که در خروجی و ورودی شهرهای مختلف، تمامی خودروهای عبوری متوقف و بازرسی میشوند.
یک شهروند از زرینشهر اصفهان گزارش داده که در ورودی این شهر ایست بازرسی برپا شده و بهطور ویژه وانتها و رانندگان مجرد را مورد بازرسی قرار میدهند.
شهروندی دیگر با گلایه از شرایط بهوجود آمده میگوید: «چندین بار با راهبندانهای احمقانه در چهارراهها مواجه شدم؛ مسیر یک ربع را باید یک ساعت طی کنم.»
یکی از شهروندان در همدان با ارسال پیام صوتی به ایراناینترنشنال میگوید: «مشکل روانی پیدا کردهایم از جمهوری اسلامی. همهجا ایست و بازرسی گذاشتهاند و خودروها را نگه میدارند.»
یک شهروند از منطقهای کوچک با کمتر از پنج هزار نفر جمعیت میگوید: «ایست بازرسی در حد حکومت نظامی گذاشتهاند. بیش از ۳۵ نفر را در این منطقه کوچک به اتهام همکاری با دول متخاصم بازداشت کردهاند. این کار ایجاد رعب و وحشت است.»
شهروندی دیگر در پیام خود نوشت: «مردم چه گناهی کردهاند؟ هم از این طرف میخورند هم از آن طرف.»
فردی دیگر با اشاره به وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشور میگوید: «در این شرایط بحرانی، کشور جنگزده و ملت افسرده و بیکار، با گرمای طاقتفرسا، در هر منطقه پنج تا شش ایست بازرسی گذاشتهاند. بسیجیهای مغزشوییشده با اسلحه جلو ماشینها را میگیرند و بازرسی میکنند. چه کسی به اینها اسلحه میدهد؟ همین الان که دارم مینویسم، برق رفت.»
یک شهروند که به شمال کشور سفر کرده، روایت میکند: «قدم به قدم راه را بسته بودند. نیروهای بسیج کم سن و سال سرنشینهای ماشینها را بازرسی میکردند.»
مخاطب دیگری گفت: «الان میتوانم روی نقشه شش یا هفت ایست بازرسی که دیدم را نشان بدهم. سه تا در شرق اصفهان سمت نیروگاه اتمی، یکی در نائین، یکی در جاده سلفچگان به ساوه و سه تا هم در قزوین.»
شهروندی دیگر به تجربه مشابهی اشاره کرد: «دیروز در مسیر بین دو شهر، مسیری که باید یک ساعت و ربع طی شود، شش ایست بازرسی بود که در دو موردشان ماشین را کاملا گشتند.»
یکی از مخاطبان با ارسال پیام صوتی به ایراناینترنشنال میگوید: «در جاده ورودی شهر ما ایست و بازرسی گذاشتهاند و محتویات داخل گوشی مردم را چک میکنند. آخرین باری که دیدمشان سنگر چیده و تیربار گذاشتهاند. این کارها برای گرفتن جاسوس نیست، از ترس تظاهرات مردم است.»
گزارشهای متعددی هم از مناطق از جمله تهرانسر و فردیس رسیده که نشان میدهد در هر محلهای ایست بازرسی برپا شده و تمرکز خاصی بر بازرسی ماشینهای باری وجود دارد.
یک راننده در مسیر لوشان به تهران میگوید: «هر روز با این ایستهای بازرسی برخورد میکنیم. اینها باعث ترافیکهای دو کیلومتری شدهاند. در این گرمای تابستان، فقط مردم را آزار میدهند.»
کشته شدن دو جوان در همدان
در پی گزارشها از کشتهشدن دو جوان با شلیک نیروهای حکومت در همدان؛ خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، با تایید این موضوع نوشت که این حادثه نتیجه شلیک «نیروهای عملیات امنیتی» به یک خودرو با سه سرنشین بوده است.
فارس نوشت که ماموران حکومتی به دلیل پرواز پهپاد در منطقه تاریکدره به یک خودرو مشکوک شده و شلیک هوایی و سپس «فرمان ایست» و تیراندازی به سمت خودرو موجب شدند که دو نفر از سرنشینان کشته و دیگری مجروح شود.
رییس سازمان قضایی نیروهای مسلح استان همدان در این زمینه گفت پرونده در مراجع قضایی تشکیل شده و تحقیقات میدانی درباره آن در جریان است.
برخی گزارشها هویت دو جوان کشتهشده را مهدی عبایی و علیرضا کرباسی عنوان کرده که برای طبیعتگردی به اطراف همدان رفته بودند. بنا بر این گزارشها، نیروهای حکومتی که به آنها شلیک کردند بسیجی بودهاند.
ویدیو رسیده دیگری نشاندهنده برپایی ایست بازرسی در سنندج است.
یکی از شهروندان از سنندج با ارسال پیام صوتی میگوید: «چند جای شهر را ایست و بازرسی گذاشتهاند. خودروی پسر من را نگه داشتند و بیدلیل چند ساعت تمام خودرو را گشتند.»
از سوی دیگر، ویدیوی ارسالی مخاطبان ایراناینترنشنال، ایست بازرسی در اتوبان امام رضا تهران در روز سهشنبه ۱۰ تیرماه را نشان میدهد.
یکی از شهروندان نیز با اشاره به فضای امنیتی ایجاد شده در کشور و گسترش ایستهای بازرسی، نوشته است وضعیت این روزها باعث افزایش فشار بیشتر و ایجاد استرس در مردم و تبدیل شهرها به پادگانهای نظامی شده و نشاندهنده سرکوب ایرانیان زیر سایه جنگ ناخواسته است.
مخاطب دیگری با بیان اینکه ایستهای بازرسی زندگی مردم را فلج کردهاند، گفت: «ترس و تفتیش به زندگی روزمره مردم سایه انداخته است. تفتیش و بازرسی بیوقفه مردم را به ستوه آورده و معلوم است حکومت فقط زورش به ما مردم میرسد خدا به داد افغانستانیها برسد که در این وضعیت بیش از پیش هدف حمله و تفتیش و بازداشت و اخراج قرار گرفتهاند.»
شهروند دیگری با ارسال ویدیویی به ایراناینترنشنال، با اشاره به صف طولانی ایست و بازرسی در هشتگرد، میگوید: «در این شهر به این کوچکی، چه میخواهند پیدا کنند؟ زورشان فقط به مردم میرسد.»
جمهوری اسلامی پس از آغاز درگیری نظامی با اسرائیل گشتها و ایستوبازرسیهای سپاه و بسیج را در سراسر کشور گسترش داده است.
پیش از این و در چهارم تیرماه، علی مؤیدی خرمآبادی، رییس پلیس پیشگیری فراجا، گفته بود ایستگاههای ایست بازرسی تا اطلاع ثانوی برای شناسایی عوامل وابسته به اسرائیل برقرار خواهد بود.
در این بیانیه که چهارشنبه ۱۱ تیر منتشر شد، امضاکنندگان هشدار دادند موج افغانستانیستیزی در ایران طی ماههای گذشته شدت یافته و اکنون با همراهی مستقیم حکومت جمهوری اسلامی به اوج خود رسیده است.
به گفته آنان، حکومت در ادامه روند اخراج مهاجران، اتهام تازه و بی اساسی مانند «جاسوسی» و «شبکه نفوذ» را به کل جامعه افغانستانی نسبت داده و به این بهانه، سرکوبها را شدت بخشیده است.
نویسندگان این نامه تاکید کردهاند اتهامزنی به کل جامعه افغانستانی با هدف «انتقام از بیصداترین و تحتظلمترین اقلیت مهاجر» انجام میشود، در حالی که این اتهامها نه فقط شامل گروه یا دستهای خاص بلکه متوجه جمعیتی میلیونی شده است.
پیشتر، مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران از «گزارشهایی نگرانکننده درباره بازداشت خودسرانه فعالان، روزنامهنگاران، کاربران شبکههای اجتماعی و اتباع افغانستانی به اتهام جاسوسی» خبر داده بود نسبت به روند شتابزده محاکمهها هشدار داده بود.
در این نامه که به امضای چهرههایی چون ترانه علیدوستی، لیلی فرهادپور، رضا علیجانی، باربد گلشیری، ضیا نبوی و نوشین احمدی رسیده، آمده است: «ما به خوبی میدانیم که اخراج مهاجران غیرقانونی عبارتی بزکشده برای برخورد غیرانسانی با تمام مهاجران، چه قانونی و چه غیرقانونی است».
به گفته امضاکنندگان، شیوههای «وحشیانه» بازداشت، انتقال، نگهداری در اردوگاهها و اخراج مهاجران، باعث ایجاد رعب در دل مهاجرانی شده که بسیاری از آنها سالهاست در ایران زندگی میکنند و ایران را کشور خود میدانند.
آنها تاکید کردهاند: «خبرها و تصاویری که این روزها از نحوه تفتیش و اخراج مهاجران منتشر میشود، چیزی جز شرم، خشم و فریاد برنمیانگیزد».
امضاکنندگان از حکومت جمهوری اسلامی خواستهاند فورا به برخوردهای غیرانسانی با افغانستانیها پایان دهد و همزمان از شهروندان ایرانی خواستهاند در برابر این ظلم سکوت نکنند. به گفته آنان، بیتفاوتی در برابر این وقایع ممکن است بهعنوان «خواست عمومی و ملی» تعبیر شود.
در ادامه این نامه آمده است: «ظلمی که این روزها بر افغانستانیها و اقلیتهای بیصدای دیگر روا داشته میشود، بیش از هر چیز نابودگر ارزشهای مورد اتکای ما یعنی انساندوستی، عدالتخواهی و آزادی است».
به گفته نویسندگان این نامه «نباید در برابر عادیسازی این ظلم بیتفاوت ماند» و باید مانع افزودن رنج بر زندگی کسانی شد که ایران را وطن خود میدانند.
تشدید فشار بر جامعه افغانستانی ایران
۲۰ خرداد و پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل، زندانیان عضو کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» در بیانیهای گفته بودند سرکوبهای جمهوری اسلامی، دامن شهروندان افغانستانی مقیم ایران را نیز گرفته است.
۸۴ سازمان و نهاد حقوق بشری ایرانی و بینالمللی ۱۵ خرداد با صدور فراخوانی خواستار واکنش جامعه جهانی، عموم مردم و کنشگران سیاسی، برای توقف اعدام شهروندان اهل افغانستان در ایران شدند و گفتند اعدام شهروندان افغانستانی در ایران، نسبت به سالهای گذشته افزایش چشمگیری داشته و در سال گذشته میلادی دستکم ۸۰ مرد افغانستانی در ایران اعدام شدهاند که این آمار نسبت به سال پیش از آن سه برابر شده است.
امضاکنندگان این بیانیه با بیان اینکه این روند در سال جاری میلادی هم ادامه پیدا کرده، اعلام کردهاند در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۵ دستکم ۳۲ شهروند افغانستانی، در زندانهای ایران اعدام شدند.
سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM) وابسته به سازمان ملل نیز سهشنبه ۱۳ خرداد از آغاز موج گستردهای از اخراج اجباری شهروندان افغان از ایران خبر داد و اعلام کرد این موج که در ماههای گذشته عمدتا محدود به مردان مجرد بود حالا شامل خانوادهها شده است.
