همزمان با تشدید فضای امنیتی در ایران، اصغر جهانگیر، سخنگوی قوه قضاییه جمهوری اسلامی، اعلام کرد در برخی از استانهای کشور «عواملی از تبعههای اروپایی» که به گفته او «به نوعی با اسرائیل همکاری میکردند»، دستگیر شده و برایشان پرونده قضایی تشکیل دادهاند.
سخنگوی قوه قضاییه در نشست خبری دوشنبه ۹ تیر ماه خود، بدون اشاره به هویت و تعداد افراد بازداشتشده اروپایی، از ابلاغ دستور تشکیل شعب ویژه در دادگستریهای سراسر کشور برای رسیدگی به پرونده کسانی خبر داد که از آنها بهعنوان «خائنان و مزدوران» نام برد.
جهانگیر با بیان اینکه «به پرونده مزدوران و وطنفروشان بدون اغماض رسیدگی میکنیم»، گفت با دستوراتی که غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه در این زمینه صادر کرد، پروندهها با سرعت رسیدگی میشود.
او در بخش دیگری از صحبتهای خود با بیان اینکه قوه قضاییه به پروندههای افرادی که متهم به «جرایم علیه امنیت کشور و نظام، جاسوسی، خیانت و وطنفروشی» هستند، «قاطعانه و خارج از نوبت» رسیدگی خواهد کرد، گفت طبق دستور اژهای این پروندهها به صورت «فوقالعاده» رسیدگی خواهند شد.
جمهوری اسلامی بهخاطر بازداشت شهروندان دوتابعیتی و خارجی در ایران، همواره از سوی مقامات اروپایی و سازمانهای غیردولتی به اتخاذ «دیپلماسی گروگانگیری» برای پیشبرد اهداف و رسیدن به مطالباتش متهم شده است.
در روزهای اخیر و پس از اجرایی شدن آتشبس بهدنبال جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، جمهوری اسلامی با تشدید فضای امنیتی، بازداشت فعالان مدنی و رسانهای را در ارتباط با جنگ افزایش داده است.
طی این مدت، مقامهای قوه قضاییه بارها از تشکیل شعبههای ویژه در دستگاه قضایی برای رسیدگی به این پروندهها خبر دادهاند و میگویند به سرعت برای آنها حکم صادر خواهد شد.
ششم تیر ماه، سایت حقوق بشری هرانا گزارش داد از بامداد ۲۳ خرداد و با آغاز حملات هوایی اسرائیل به ایران، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی بیش از هزار و ۵۹۶ نفر را بازداشت کردهاند.
در این گزارش آمده است شمار اتباع خارجی بازداشتشده، از اروپایی گرفته تا افغان، دستکم به ۹۸ نفر رسیده است. این افراد با اتهامهایی مانند عبور غیرمجاز و عضویت در شبکههای اطلاعاتی بازداشت شدهاند.
پس از آن نیز رسانههای حقوق بشری و سایتهای حکومتی در گزارشهایی جداگانه از بازداشت دهها تن دیگر در شهرهای مختلف کشور با اتهامات سیاسی و امنیتی خبر دادند.
هرانا با اشاره به تعداد بالای بازداشتها و سرعت صدور احکام موقت، هشدار داد که تهدیدهای علنی مقامهای قضایی نگرانیهای جدی درباره حق دادرسی عادلانه بازداشتشدگان ایجاد کرده است.
سازمان عفو بینالملل نیز چهارم تیر ماه در گزارشی نوشت درخواست مقامهای جمهوری اسلامی برای محاکمه و اعدام سریع بازداشتشدگان به اتهام «همکاری با اسرائیل» نشان میدهد که آنها از مجازات اعدام بهعنوان ابزاری برای اعمال کنترل و ایجاد ترس در میان مردم استفاده میکند.
اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال حاکی است که گروهی از زندانیان سیاسی منتقل شده از اوین، در سالنهای مختلف تیپ دوم زندان تهران بزرگ به سر میبرند و در محلهایی فاقد حداقل استانداردها برای زندانیان، نگهداری میشوند.
یک منبع نزدیک به خانوادههای این زندانیان سیاسی با بیان اینکه جمهوری اسلامی با آنها مانند «اسیر جنگی» برخورد میکند، محل نگهداری آنها را بهمثابه «آخر جهنم» توصیف کرد.
زهرا رحیمی، همسر ابوالفضل قدیانی، زندانی سیاسی ۸۰ ساله که به زندان تهران بزرگ منتقل شده، نسبت به وضعیت سلامت همسرش و شرایط غیرانسانی حاکم بر این زندان ابراز نگرانی کرد و گفت آب شرب زندان شور است و انواع سوسک و ساس، آسایش را از زندانیان سلب کردهاند.
او همچنین از وضع بد اسکان زندانیان خبر داد و گفت چند تخت در فضایی کوچک قرار داده شده و بیش از ۱۰ نفر مجبور به خوابیدن روی زمین هستند.
همزمان، ویدیویی که سازمان حقوق بشر ایران منتشر کرده، وضعیت نامناسب زندانیان را در زندان تهران بزرگ نشان میدهد.
حکومت به سرکوب وحشیانه پایان دهد
از سوی دیگر، جمعی از زندانیان سیاسی با انتشار بیانیهای، به شرح شکل انتقال زندانیان پس از حمله اسرائیل پرداختند و اعلام کردند: «شرایط اسفبار و غیرانسانی زندانیان زن و مردی که از اوین به زندانهای قرچک و تهران بزرگ منتقل شدهاند، نسبت به نخستین روز انتقال تغییری نکرده است.»
در این بیانیه که به امضای شماری از زندانیان سیاسی مانند حسین شنبهزاده، ابوالفضل قدیانی، مهدی محمودیان، مطلب احمدیان و مصطفی تاجزاده رسیده، آمده است که حکومت باید به «سیاست ارعاب، سرکوب وحشیانه، ایجاد محدودیت و بگیر و ببندهای فلهای در جامعه» پایان دهد.
همزمان، گلرخ ایرایی، ریحانه انصاری و وریشه مرادی، زندانیان سیاسی که پس از حمله اسرائیل از زندان اوین به زندان قرچک ورامین منتقل شدهاند، در بیانیهای مشترک اعلام کردند: «رنج امروز خود را فراتر از آنچه بر مردم ایران تحمیل شد، نمیدانیم.»
این سه زندانی سیاسی تاکید کردند: «برای بهبود شرایط "ما" بدون در نظر گرفتن جرائممان و برای بهبود شرایط "ما" که به زندان قرچک و تهران بزرگ منتقل شدهایم، بدون در نظر گرفتن جنسیتمان تلاش کنید و بدانید آنان که در زیر آوار ناشی از حمله مفقود و آنانی که در چرخه بیرحم زندگی مطرود شدهاند، بر ما ارجحاند.»
از سوی دیگر، گروهی از زندانیان سیاسی منتقل شده به زندان تهران بزرگ هشدار دادهاند که در صورت ادامه وضع وخیم بهداشتی و نبود امکانات در این زندان، تحصن و اعتصاب غذا خواهند کرد.
حسین رزاق، فعال سیاسی، با انتشار مطلبی در شبکه اجتماعی ایکس با تاکید بر وضع غیرانسانی زندانیان در زندان تهران بزرگ، از احتمال تحصن و اعتصاب غذای زندانیان سیاسی خبر داد.
رضا اکوانیان، روزنامهنگار و فعال حقوق بشر، در خصوص هشدار زندانیان سیاسی مبنی بر اعتصاب غذا، به ایراناینترنشنال گفت: «تحصن و اعتراض زندانیان زندان تهران بزرگ بهدلیل وضعیت وخیم و کمبود امکانات، هشداری جدی به مسئولان است. آخرین ابزار آنها اعتصاب غذاست؛ راهی خطرناک برای شنیده شدن صدایشان.»
منابع مطلع، دوشنبه ۹ تیر به ایراناینترنشنال گفتند اختلال در صرافیها در پی تلاشهای حکومت برای محدود کردن توانایی مردم در خارج کردن سرمایههایشان رخ داده است.
از سوی دیگر با گذشت یک هفته از پایان تبادل آتش میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، شاخص کل بورس در ایران در پایان معاملات دوشنبه، با ریزش ۵۶ هزار واحدی مواجه شد و بدین ترتیب از شنبه تا دوشنبه و در طول سه روز، شاخص کل بورس ریزشی معادل ۱۹۶ هزار واحد را تجربه کرد.
همزمان قیمت دلار در بازار آزاد ایران دوباره از ۹۰ هزار تومان عبور کرد و قیمت سکه و طلا افزایش یافت. قیمت سکه طرح «امامی» بیش از سه میلیون تومان بالا رفت.
به گزارش اقتصاد نیوز، دوشنبه ارزش معاملات خرد بازار به ۸.۶ هزار میلیارد تومان رسید، ۵.۱ هزار میلیارد تومان پول حقیقی از بازار خارج شد و صندوقهای درآمد ثابت نیز با خروج ۱.۲ هزار میلیارد تومان نقدینگی مواجه شدند که «نشاندهنده تردید و نگرانی سرمایهگذاران حتی در گزینههای با ریسک پایینتر است».
دادههای رسمی نشان میدهد بیشتر معاملهگران خرد تصمیم به فروش گرفتهاند و خریداران خیلی کمتعداد و ضعیف بودهاند: بهطور میانگین، هر فرد فقط ۲۵ میلیون تومان خرید کرده، در حالیکه فروش هر نفر حدود ۸۸ میلیون تومان بوده.
این اختلاف زیاد نشان میدهد که بیشتر مردم میخواهند از بازار خارج شوند و فعلا کسی تمایلی به خرید ندارد.
بورس تهران شنبه هفتم تیر در اولین روز کاری پس از جنگ ۱۲ روزه، با سقوطی سنگین آغاز به کار کرده بود. در این روز، بیش از ۹۹ درصد نمادها سقوط کردند و صف فروش کمسابقه ۳۵ هزار میلیارد تومانی تشکیل شد.
رضا خانکی، کارشناس بازار سرمایه، در گفتوگو با زومیت تاکید کرد تعطیلی طولانی باعث شد تقاضاهای واقعی فروش در بازار انباشته شود و «بهمن فروش» بزرگی شکل بگیرد.
او با اشاره به اینکه با تداوم شرایط جنگی، بازار به روند نزولی خود ادامه خواهد داد گفت: «مهمترین ویژگی بورس، نقدشوندگی سریع داراییهاست و وقتی این ویژگی با تعطیلی طولانی از بین برود، ماهیت اصلی بازار مخدوش میشود.»
در موارد مشابه مانند اجرای عملیاتهای موسوم به «وعده صادق» و مرگ ابراهیم رئیسی، سازمان بورس برای جلوگیری از ریزش شدید، دامنه نوسان را کاهش میداد.
دامنه نوسان در بورس ایران به این معناست که معاملهگران نمیتوانند در یک روز سهامشان را کمتر یا بیشتر از این دامنه به فروش برسانند.
بر اساس این بیانیه که دوشنبه ۹ تیر منتشر شد، یکی از بازداشتشدگان فردی به نام مارک مورگین است که به ظن جابهجایی یک نارنجک از محلی نامشخص به نقطهای دیگر بنا به دستور یک عامل وابسته به جمهوری اسلامی دستگیر شده است.
به گفته نهادهای امنیتی اسرائیل، مورگین از این موضوع آگاه بوده که احتمال دارد از این نارنجک برای آسیب رساندن به شهروندان اسرائیلی استفاده شود.
همچنین او مامور شده بود تا در جریان جنگ میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، از لحظه رهگیری یک موشک فیلمبرداری و آن را برای رابط خود ارسال کند.
این مرد ۳۳ ساله که ساکن دره اردن در کرانه باختری است، در طول ماه جاری میلادی نیز ارتباط خود را با عامل حکومت ایران حفظ کرده بود.
پیشتر در هفتم تیر، شبکه ۱۲ اسرائیل در گزارشی اختصاصی فاش کرد یک شهروند ۲۴ ساله اسرائیلی که در ماه آوریل به اتهام جاسوسی برای جمهوری اسلامی بازداشت شد، مامور شده بود تا مواد منفجره قدرتمندی را در نزدیکی خانه یسرائیل کاتز، وزیر دفاع این کشور، کار بگذارد.
بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی از طریق پیامرسان تلگرام با این شهروند اسرائیلی ارتباط برقرار کرد و بهواسطه فردی به نام «الکس»، او را به ماموریتهای مختلفی از جمله «جاسوسی» و «عملیات تروریستی» گماشت.
طرح جمهوری اسلامی برای ترور یک شهروند اسرائیلی
نیروهای امنیتی اسرائیل همچنین دو ساکن شهر طبریه به نامهای یونی سگال، ۱۸ ساله و نهورای عمری مزراحی، ۲۰ ساله، را به اتهام تلاش برای انجام عملیات به دستور یک عامل مرتبط با حکومت ایران دستگیر کردند.
به گزارش پلیس و شین بت، این عامل وابسته به جمهوری اسلامی قصد داشت این دو نفر را برای قتل یک شهروند اسرائیلی که نامش فاش نشده، به خدمت بگیرد و در ازای آن صدها هزار شِکِل (واحد پول اسرائیل) به آنها پرداخت کند.
طبق برنامه قرار بود این دو نفر ابتدا به کشور دیگری منتقل شوند، در آنجا آموزش ببینند و سپس هویت هدف به آنها اعلام شود. با این حال، این طرح در نهایت به اجرا درنیامد.
این دو همچنین متهم هستند که از مراکز خرید و بیمارستانها در مناطق مختلف اسرائیل فیلمبرداری کرده و اطلاعاتی درباره نقشه داخلی، تعداد نگهبانان و شمار فروشگاههای هر مرکز برای رابط خود ارسال کردهاند.
این اطلاعات شامل چند مرکز خرید در شهرهای حیفا، طبریه و تلآویو و همچنین بیمارستان ایخیلوف تلآویو بوده است.
تایمز اسرائیل ۹ تیر گزارش داد دادگاه با تمدید قرار بازداشت این سه مظنون تا پنجشنبه ۱۲ تیر موافقت کرده است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس دوشنبه ۹ تیر گزارش داد با وجود توقف درگیریها میان جمهوری اسلامی و اسرائیل پس از حمله آمریکا به سه سایت هستهای کلیدی ایران با بمبهای سنگرشکن، تردیدهایی جدی درباره دوام این توافق مطرح است.
این تحولات میتواند تاثیرات گستردهای بر آینده منطقه و معادلات جهانی داشته باشد.
میزان آسیب به برنامه هستهای تهران
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بارها اعلام کرده سه سایت هستهای حکومت ایران «کاملا نابود» شدهاند و پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، نیز از «ویرانی» این تاسیسات سخن گفته است.
بر اساس گزارش مقدماتی آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، حملات اخیر آسیبهای چشمگیری به تاسیسات فردو، نطنز و اصفهان وارد کرده، اما این مراکز را بهطور کامل از بین نبرده است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در این باره گفت این سه سایت که «قابلیتهایی در زمینه پردازش، تبدیل و غنیسازی اورانیوم» داشتند، «تا حد قابل توجهی تخریب شدهاند».
او در عین حال هشدار داد «بخشهایی هنوز پابرجا مانده» و چون قابلیتهای هستهای جمهوری اسلامی باقی است، «اگر بخواهند، قادر خواهند بود مجددا این کار را آغاز کنند.»
آینده نامشخص روابط واشینگتن و تهران
پس از برقراری آتشبس، ترامپ از احتمال کاهش تحریمهای تهران سخن گفت، اما این رویکرد مداراجویانه چندان دوام نیاورد.
علی خامنهای در نخستین پیام خود پس از آتشبس اعلام کرد تهران «سیلی محکمی به صورت آمریکا» زده است.
ترامپ در واکنش به این اظهارات گفت رهبر جمهوری اسلامی باید بپذیرد که «بهشدت شکست خورده است».
رییسجمهوری آمریکا همچنین اعلام کرد بهدلیل اظهارات تند خامنهای، از بررسی طرح کاهش تحریمهای حکومت ایران منصرف شده است.
مقامهای کاخ سفید میگویند واشینگتن و تهران در حال مذاکرات اولیه برای از سرگیری گفتوگوهایی هستند که پس از حملات اسرائیل متوقف شده بود.
در سوی مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، این موضوع را رد کرده است.
نقش مبهم رهبر جمهوری اسلامی
سن بالای خامنهای و ظاهر ضعیف او در ماههای اخیر، پرسشهایی را درباره میزان نقشآفرینیاش در تصمیمگیریهای کلان جمهوری اسلامی، از جمله واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل و روابط با واشینگتن، برانگیخته است.
آسوشیتدپرس نوشت خامنهای سه برابر بیشتر از روحالله خمینی بر ایران حکومت کرده و تاثیر او بر زندگی بیش از ۹۰ میلیون ایرانی «بسیار عمیقتر» از بنیانگذار جمهوری اسلامی بوده است.
او نظام حکومت «آخوندها» یا روحانیون شیعه را نهادینه کرده و موقعیت خود را در میان تندروها بهعنوان «مرجع انکارناپذیر پس از خداوند» محکم کرده است.
احتمال تلافی تهران
کاخ سفید حمله موشکی جمهوری اسلامی به پایگاه نظامی آمریکا در قطر را که در واکنش به بمباران تاسیسات هستهای در ایران صورت گرفت، اقدامی نمایشی با هدف حفظ وجهه داخلی حکومت ارزیابی کرد.
با این حال، تهدید سایبری حکومت ایران همچنان بهعنوان یکی از چالشهای جدی در نظر گرفته میشود.
هکرهای وابسته به جمهوری اسلامی پیشتر بانکها، پیمانکاران دفاعی و شرکتهای نفتی ایالات متحده را هدف قرار دادهاند، هرچند تاکنون موفق به ایجاد اختلال گسترده در زیرساختها نشدهاند.
وزارت امنیت داخلی آمریکا هفته گذشته با هشدار درباره تشدید تهدیدات سایبری جمهوری اسلامی، از مدیران زیرساختهای حیاتی ایالات متحده از جمله شبکههای آب و برق خواست اقدامات احتیاطی را افزایش دهند و نسبت به حملات احتمالی هوشیار باشند.
تداوم آتشبس؟
ترامپ بلافاصله پس از حملات آمریکا با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تماس گرفت و به او اطلاع داد که واشینگتن برنامهای برای حملات نظامی بیشتر به مواضع جمهوری اسلامی ندارد.
در مقابل، نتانیاهو هشدار داد در صورت تلاش جمهوری اسلامی برای ازسرگیری فعالیتهای هستهای، اسرائیل حملات خود را ادامه خواهد داد.
این آتشبس در شرایطی برقرار شده که تهران هیچ تعهدی برای توقف فعالیتهای هستهای خود ارائه نداده است.
با این حال، ترامپ معتقد است که جمهوری اسلامی در شرایط کنونی تمایلی به بازگشت به فعالیتهای هستهای ندارد: «آخرین چیزی که اکنون به آن فکر میکنند، اورانیوم غنیشده است.»
به گزارش پایگاه خبری ساینس دیلی، نتایج این تحقیق که در مجله «ایجییو ادونسز» منتشر شد، نخستین شواهد علمی قاطع را درباره کارآمدی روش آتشسوزیهای کنترلشده ارائه میدهد.
ماکوتو کلپ، محقق ارشد این مطالعه و پژوهشگر پسادکترای علوم سیستم زمین در دانشگاه استنفورد، گفت: «آتشسوزی کنترلشده اغلب در نظریه، راهحلی امیدوارکننده معرفی میشود، اما ما شواهد تجربی روشنی ارائه دادیم که ثابت میکند این روش در عمل نیز موثر است.»
او افزود هرچند این شیوه راهحل نهایی نیست، اما میتواند آسیبهای ناشی از آتشسوزیهای بزرگ را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
روش علمی تحلیل آتشسوزیها
در این پژوهش، کلپ به همراه نوآ دیفنبا، متخصص اقلیم و مارشال برک، اقتصاددان محیط زیست، با استفاده از تصاویر ماهوارهای دقیق، سوابق مربوط به نحوه مدیریت زمین و دادههای انتشار دود، به بررسی تاثیر آتشسوزیهای کنترلشده پرداختند.
تیم پژوهشی در این مطالعه مناطقی را که بین اواخر سال ۲۰۱۸ تا بهار ۲۰۲۰ تحت آتشسوزیهای کنترلشده قرار گرفته بودند، با مناطق مجاوری که هیچ مداخلهای در آنها صورت نگرفته بود، مقایسه کرد.
تیم تحقیق سپس تاثیر این مداخله را در مواجهه با آتشسوزیهای طبیعی سال ۲۰۲۰ مورد ارزیابی قرار داد.
بررسیها نشان داد که مناطق تحت آتشسوزی کنترلشده نهتنها با شدت کمتری دچار حریق شدند، بلکه میزان انتشار دود در آنها بهطور قابل توجهی کمتر بود.
برک گفت: «مردم معمولا تنها به شعلهها و هشدار تخلیه توجه میکنند، اما دود ناشی از این آتشسوزیها خطری خاموش و گسترده است و آتشسوزی کنترلشده یکی از معدود ابزارهایی است که مواجهه کلی با دود را کاهش میدهد.»
آتش هدفمند در مناطق دور از شهر موثرتر است
این تحقیق نشان داد که اثرگذاری آتشسوزیهای کنترلشده بسته به موقعیت جغرافیایی متفاوت است؛ در مناطقی دور از مرز میان شهر و جنگل، این روش نتایج بسیار بهتری داشته است.
در نواحی مرزی که سکونتگاههای انسانی به جنگل نزدیکاند، بهدلیل نگرانی از خطرهای ایمنی و دود ناشی از حریق، معمولا بهجای آتشسوزیهای هدفمند از روشهای مکانیکی برای مدیریت پوشش گیاهی استفاده میشود.
بررسیها نشان میدهد در این مناطق، شدت آتشسوزیها تنها ۸.۵ درصد کاهش یافته، در حالیکه در مناطق دور از بافت شهری، این کاهش به حدود ۲۰ درصد رسیده است.
کاهش چشمگیر آلودگی دود
یکی از نگرانیهای رایج درباره آتشسوزیهای کنترلشده، تاثیر آن بر کیفیت هواست. اما یافتههای این پژوهش نشان میدهد که این نوع حریقها تنها ۱۷ درصد ذرات معلق تولید میکنند؛ رقمی که معادل یکپنجم آلودگی ناشی از آتشسوزیهای غیرکنترلشده است.
محققان بر اساس مدلسازیهای خود برآورد کردهاند که اگر ایالت کالیفرنیا سالانه حدود ۴۰۵ هزار هکتار زمین را با روش آتشسوزی کنترلشده مدیریت کند، طی پنج سال میتوان مانع از تولید ۶۵۵ هزار تُن آلودگی ناشی از دود شد.
این رقم معادل بیش از نیمی از کل آلودگی ناشی از فصل حریق ویرانگر سال ۲۰۲۰ در کالیفرنیا است.
به گفته پژوهشگران، این دادهها اهمیت بالایی در سیاستگذاری دارند. در حالی که دولت فدرال آمریکا نزدیک به دو میلیارد دلار برای اجرای آتشسوزیهای کنترلشده و روشهای مکانیکی مدیریت اراضی اختصاص داده، اما اجرای گسترده این رویکردها در ایالتهای غربی آمریکا هنوز در مراحل ابتدایی باقی مانده است.
