جنگ ۱۲ روزه ایران را تغییر خواهد داد، اما در چه جهتی؟
چندین کارشناسان به ایراناینترنشنال گفتند جمهوری اسلامی به آنچه قبل از حملات هوایی اسرائیل و آمریکا بود، باز نخواهد گشت، اما اینکه در آینده چه رخ خواهد داد، نامشخص است.
چندین کارشناسان به ایراناینترنشنال گفتند جمهوری اسلامی به آنچه قبل از حملات هوایی اسرائیل و آمریکا بود، باز نخواهد گشت، اما اینکه در آینده چه رخ خواهد داد، نامشخص است.
این کارشناسان افزودند ایران اکنون با یک انتخاب تعیینکننده روبرو است: دکترین خصومت چند دههای خود نسبت به اسرائیل و آمریکا را کنار بگذارد، یا آن را تقویت کند و خطر فروپاشی را بپذیرد.
الکس وطنخواه، مدیر برنامه ایران «موسسه خاورمیانه» در این زمینه گفت: «این علی خامنهای است که جهانبینیاش مسلما در مرکز این مساله قرار دارد که چرا وارد درگیری شدیم.»
چندین تحلیلگر خاورمیانه به ایراناینترنشنال گفتند حکومت مذهبیان که زمانی غیرقابل نفوذ تلقی میشد، اکنون در حال فروپاشی است، اقتدارش در داخل تضعیف شده و آیندهاش نامشخص است.
وطنخواه این پرسش را مطرح کرد که چه واکنشی از درون رژیم نشان داده میشود و افزود: «سیاستهای تندروها، قدرتنمایی، داشتن موشکهای بالستیک، اقدامات مقاومتی، مبارزه علیه آمریکا و اسرائیل. اینها این فاجعه را برای ایران به ارمغان آوردند.»
تهران در دفاع از حریم هوایی خود، محافظت از مقامات و وفاداران به حکومتش و همچنین حفاظت از برنامههای هستهای و موشکی خود شکست خورد.
در حالی که جمهوری اسلامی مدتهاست به بیثباتی در منطقه دامن میزند، این اولین بار در دهههای اخیر است که جنگ به خاک خود ایران میرسد. این ممکن است یک نقطه عطف باشد.
وطنخواه گفت: «جنگ علیه اسرائیل و ایالات متحده به عنوان چیزی که در خارج از مرزهای ایران انجام میشود، تبلیغ میشد. این جنگ ناگهان در خاک ایران و به معنای واقعی کلمه در شهرها و شهرستانهایی که مردم در آن زندگی میکنند، به وقوع پیوست.»
تغییر در راه است
این لرزش داخلی ممکن است منجر به فروپاشی نشود، اما میتواند دگرگونی جدی ایجاد کند.
آوی ملامد، یک مقام سابق اطلاعاتی اسرائیل و بنیانگذار «درون خاورمیانه: دیدگاههای اطلاعاتی»، گفت: «من انتظار پسلرزههای قابلتوجهی را در ساختار رژیم دارم.»
ملامد افزود: «تغییر در درون رژیم، نه تغییر رژیم. اما باز هم، ممکن است تغییر در درون رژیم منجر به پویایی شود که در نهایت باعث تغییر رژیم میشود.»
در همین حال، دولت ترامپ در حال شادی پیروزی است. دونالد ترامپ روز سهشنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که چین اکنون میتواند خرید نفت از ایران را از سر بگیرد- چرخشی شدید نسبت به تهدیدهای قبلیاش.
ترامپ نوشت: «چین اکنون میتواند به خرید نفت از ایران ادامه دهد. امیدوارم که آنها مقدار زیادی هم از آمریکا خریداری کنند. این افتخار بزرگی برای من بود که این اتفاق بیفتد!»
تنها یک ماه پس از هشدار به جهان در مورد خرید نفت ایران، ترامپ به خبرنگاران گفت که امیدوار است ایران «یک کشور تجارتکننده بزرگ» باشد.
کارشناسان میگویند این واقعیت که ایران و اسرائیل سیگنال آتشبس را پذیرفتند، نشان میدهد که هیچ یک از طرفین خواهان درگیری طولانیمدت نیستند.
به گفته کامران متین، استاد روابط بینالملل در دانشگاه ساسکس، اکنون به نظر میرسد که سطحی از تغییر سیاسی اجتنابناپذیر است.
او گفت: «انواع امتیازاتی که ایران مجبور خواهد شد در مذاکرات احتمالی پس از آتشبس بر سر پروژههای هستهای و موشکی خود بدهد، بسیار فراتر از محدودیتهای ایدئولوژیک سیاسی رهبری فعلی علی خامنهای است.»
متین افزود: «او از هفتم اکتبر مجبور شده در مورد مسائل مهم امنیت ملی به طور مکرر متناقض باشد.»
در حال حاضر، ناظران از نزدیک نظارهگر هستند تا ببینند آیا جمهوری اسلامی که احساس ضعف میکند، در داخل کشور به شدت واکنش نشان میدهد یا خیر.
روز دوشنبه دوم تیر، مقامات ایرانی محمدامین مهدوی شایسته را به اتهام جاسوسی برای اسرائیل اعدام کردند.
متین هشدار داد: «رژیم ممکن است با تشدید چشمگیر سرکوب مخالفان و حتی تکرار اعدامهای دستهجمعی زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷، به دنبال کاهش حس تحقیر خود باشد.»
چنین اقدامی میتواند اعتراضات گستردهای را برانگیزد و به طور بالقوه جمهوری اسلامی شکننده را به سمت فروپاشی سوق دهد.
حملات هوایی ممکن است پایان یافته باشد، اما نبرد واقعی برای آینده ایران تازه آغاز شده است. حملات اسرائیل جمهوری اسلامی را تا مغز استخوان لرزاند، رهبری آن آسیب دیده، ساختار قدرتش در معرض خطر قرار گرفته و مشروعیتش در داخل کشور عمیقا از بین رفته است.
سمافور در تحلیلی به بررسی سیاست خارجی ترامپ در خاورمیانه پرداخته است و با اشاره به اینکه کاخ سفید، رویکرد ترامپ را با شعار معروف رونالد ریگان، رییسجمهوری پیشین آمریکا، «صلح از مسیر قدرت»، توصیف میکند، نوشته این شعاری یکی از ارکان ایدئولوژی حزب جمهوریخواه است.
به نوشته سمافور در حالی که بخشی از جمهوریخواهان غیرمداخلهگرا از چرخش ترامپ به سوی دیپلماسی پس از بمباران ایران حمایت میکنند، جناح تندرو حزب همچنان در حال ارزیابی است که آیا ترامپ به اندازه کافی سختگیرانه عمل کرده است یا خیر.
لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه، پس از اعلام آتشبس اسرائیل و ایران در گفتوگو با سمافور با تاکید بر اینکه آتشبسی که به صلح پایدار و تغییر سیاست ایران برای نابودی اسرائیل و به رسمیت شناختن آن منجر شود، مطلوب است گفت «اما اگر این آتشبس چنین دستاوردی نداشته باشد، احتمالا گامی به عقب است، چون به ایران زمان بازسازی و تجدید قوا میدهد.»
به نوشته سمافور، ترامپ میتوانست اجازه دهد اسرائیل به طور مستقل جنگ را ادامه دهد یا حتی مسیر تغییر رژیم در ایران را در پیش بگیرد «اما او گزینهای میانه را انتخاب کرد که موجب شکاف در صفوف حزب جمهوریخواه شده است.»
مارجری تیلور گرین، نماینده جمهوریخواه، در گفتوگو با سمافور حملات هوایی ترامپ به تاسیسات هستهای ایران را «یک فریب کامل برای راضی کردن نئومحافظهکارها» توصیف کرد و مارک لوین، مفسر جمهوریخواه در گفتوگو با همین رسانه، نسبت به موفقیت آتشبس ابراز تردید کرد.
سمافور در ا دامه تحلیل خود تاکید کرده در همین حال، بسیاری از جمهوریخواهان معتقدند دکترین سیاست خارجی ترامپ تعریف روشنی ندارد و تنها به قضاوت او درباره منافع آمریکا بستگی دارد.
دیوید شنکر، معاون پیشین وزیر خارجه در امور خاور نزدیک، در همین باره به این رسانه گفت: «هیچ قضاوت قطعی درباره سیاست خارجی ترامپ نمیتوان داشت. اما یک چیز روشن است: او نئومحافظهکار نیست.»
مارک شورت، رییس دفتر مایک پنس در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ، او را «واقعگراتر» توصیف کرد و به سمافور گفت: «ترامپ درباره ایران موضعی ثابت و روشن داشته است. او توافق هستهای اوباما را پاره کرد، تحریمها را بازگرداند و نشان داد که برای سازش با تهران فضای کمی قائل است.»
به نوشته سمافور به نقل از یکی از نزدیکان ترامپ، سیاست خارجی او از کسانی تاثیر گرفته که «از ریگانیسم آسیب دیدهاند» و این افراد ظرافتهای رویکرد ترامپ را درک نکردهاند. او گفت: «ایده اینکه ترامپ اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هستهای برسد، هیچوقت تغییر نکرده است. کسانی که حالا تازه به این نتیجه رسیدهاند، به مهمانی خوش آمدند!»
سخنگوی کاخ سفید پیشتر با تاکید بر اینکه «رویکرد اثباتشده ترامپ در چارچوب صلح از مسیر قدرت، آمریکاییها را ایمن نگه داشته، گفت این سیاست تهدیدها را بازداشته و به ثبات در مناطق بحرانزده کمک کرده است.
به نوشته سمافور در حالی که معدود جمهوریخواهان غیرمداخلهگرا در روزهای اخیر از اقدامات ترامپ انتقاد کردهاند، به نظر میرسد آنها نیز در حال تطبیق با واقعیت جدید هستند.
از آن جمله رند پل، سناتور جمهوریخواه، که دو روز پس از پایان حملات هوایی آمریکا به تاسیسات هستهای ایران برای موفقیت ترامپ در دیپلماسی آرزوی موفقیت کرد، پس از حملات هوایی گفت: «تمام نئومحافظهکارانی که همیشه خواهان حضور ما در هر جنگی در خاورمیانه بودهاند، از خوشحالی سر از پا نمیشناسند.»
پل در گفتوگو با سمافور تاکید کرد: «برخی جمهوریخواهان در زمینه جنگ، به اندازه کافی خویشتندار نیستند. امیدوارم آتشبس دوام بیاورد و غریزه طبیعی رییسجمهور برای پرهیز از اعزام نیرو به خاورمیانه غلبه کند.»
در این نشست که مجری ایراناینترنشنال، فرداد فرحزاد آن را مدیریت میکرد، روزنامهنگاران، تحلیلگران سیاسی و عدهای از مخاطبان شبکه سوالهایشان را درباره جنگ، آتشبس و چشمانداز آینده ایران پس از این درگیریها از سفیر اسرائیل پرسیدند.
لایتر در پاسخ به این پرسش که آیا اسرائیل پس از حملات اخیر خود به ایران انتظار تغییر حکومت جمهوری اسلامی را دارد، گفت: «شما نمیتوانید از بالا به پایین دموکراسی برقرار کنید. این روش جواب نمیدهد.»
سفیر اسرائیل در ادامه گفت: «ما صحنه را آماده کردهایم. ما صحنه نمایش را چیدهایم و امیدواریم این صحنه کافی باشد تا از آنها بهرهبرداری شود و تغییر رقم بخورد.»
پیشتر، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به ایران اینترنشنال گفته بود که کارزار نظامی اسرائیل علیه ایران، به مردم این کشور فرصت میدهد جمهوری اسلامی را سرنگون کنند و افزوده بود که «روزهای این نظام به پایان رسیده است».
نتانیاهو در این مصاحبه در ۲۶ خرداد گفته بود: «نوری روشن شده، آن را بهسوی آزادی ببرید. اکنون زمان آن فرارسیده. لحظه آزادی شما نزدیک است، اکنون اتفاق میافتد.»
لیتر گفت که نتانیاهو «با اشتیاق و امید بسیار سخن گفت، با این آرزو که دنیا تغییر کند و رژیم ایران هم تغییر کند.»
او افزود: «این یک آرزوست، اما نمیتواند هدف نظامی باشد. دموکراسی ذاتا تجلی اراده مردم است. پس چطور میتوان با تحمیل چیزی، اراده مردم را نادیده گرفت؟»
نابودی ظرفیتهای هستهای و موشکی
لایتر در این نشست تاکید کرد هدف کارزار نظامی اخیر، نابودی ظرفیتهای هستهای و موشکی جمهوری اسلامی بود.
او گفت اسرائیل دریافته بود که برنامه نهایی علی خامنهای و سپاه تولید ۳۰۰ موشک بالیستیک در ماه بود: «این یعنی حدود ۳۵۰۰ موشک در سال، و ظرف سه سال، ۱۰ هزار موشک... ما این ظرفیت را تا حد بسیار زیادی و تقریبا بهطور کامل از بین بردیم.»
سفیر اسرائیل در آمریکا افزود: «ما ظرف سه روز برتری هوایی بر آسمان ایران را به دست آوردیم، چیزی که روسیه پس از سه سال جنگ با اوکراین نتوانسته بود، ما در سه روز محقق کردیم.»
او با اشاره به کشته شدن بسیاری از نیروهای وابسته به حکومت در کارزار نظامی اسرائیل، گفت: «آیتالله [خامنهای] وقتی به سمت چپ نگاه میکند، دیگر هیچ دانشمند هستهای باقی نمانده و وقتی به راست نگاه میکند، هیچ فرماندهای از سپاه پاسداران در کنار او نیست.»
کشته شدن غیرنظامیان و تخریب زیرساختها در ایران
سفیر اسرائیل در پاسخ به پرسشی درباره کشته شدن غیرنظامیان و تخریب زیرساختها در ایران، گفت: «جنگ چیز وحشتناکی است. خودم این را با تمام وجود درک میکنم. پسر بزرگم را در جنگ غزه از دست دادم و هر روز یاد او را با خودم همراه میکنم.»
او اضافه کرد اسرائیل زیرساختهای نظامی در ایران را هدف قرار داده و کشته شدن غیرنظامیان هرگز هدف این کشور نبوده: «ارتش ما همه تلاشش را میکند تا از خسارات جانبی جلوگیری کند، اما ما مجبور بودیم تهدید وجودی علیه اسرائیل را از بین ببریم.»
لایتر با ابراز علاقه به روابط آینده میان دو ملت ایران و اسرائیل گفت: «ما میخواهیم به تهران سفر کنیم و ایرانیان را در اورشلیم ببینیم. میتوانیم با هم بر پایه تمدنهای درخشان ایران و یهود، جهان را دگرگون کنیم.»
ترس مردم ایران از انتقامگیری حکومت
یکی از حاضران در این نشست گفت بسیاری از ایرانیان نگران هستند که پس از «زخمی شدن» جمهوری اسلامی و برقراری آتشبس با اسرائیل، این مردم باشند که بهای تحولات اخیر را بپردازند.
سفیر اسرائیل در واکنش به این سخنان گفت: «من نگرانی آنها را درک میکنم و میدانم ترس یعنی چه، اما تغییر با توانایی غلبه بر ترس آغاز میشود. ما هم در هفتم اکتبر بهشدت ترسیده بودیم؛ هزار و ۲۰۰ نفر از شهروندان ما، از جمله زنان و کودکان، ظرف چند ساعت قتلعام شدند. اما نخستوزیر [نتانیاهو] تصمیم گرفت که دیگر نمیخواهیم با چنین ترسی زندگی کنیم.»
لایتر با اشاره به تجربههای تاریخی تاکید کرد تغییر حکومت در ایران آسان نخواهد بود، اما نمونههایی مانند سقوط رژیم نیکلای چائوشسکو در رومانی نشان میدهد که چنین تحولی ممکن است.
او با رد هرگونه مداخله مستقیم اسرائیل در سرنوشت سیاسی ایران افزود: «تغییر حکومت هدف ما نیست و دخالت در این روند در دستور کار ما قرار ندارد. تجربه آمریکا در کشورهای مختلف نشان داده که تحمیل تغییر حکومت از بالا نه تنها موثر نیست، بلکه میتواند مشکلساز باشد.»
هزینههای جمهوری اسلامی برای اهداف نظامی و ایدئولوژیک
سفیر اسرائیل با اشاره به هزینههای سنگین حکومت ایران گفت: «آیا میتوان رقم ۵۰۰ میلیارد دلار برای برنامه هستهای را تصور کرد؟ اگر این پول صرف آموزش، بهداشت، آب پاک و برق میشد، ۹۰ میلیون ایرانی از آن بهرهمند میشدند.»
لایتر اضافه کرد: «علاوه بر این، ۷۰۰ میلیون دلار به حزبالله، ۱۵ میلیارد دلار به بشار اسد و ۲۰۰ میلیون دلار به حماس داده شده؛ برای چه؟»
تضعیف گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه
سفیر اسرائیل با اشاره به تضعیف شدید گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه گفت در جریان جنگ ۱۲ روزه میان اسرائیل و حکومت ایران حزبالله با وجود در اختیار داشتن دهها هزار موشک، «حتی یک موشک هم شلیک نکرد» که این موضع از ضعف جدی این گروه حکایت دارد.
او افزود: «دولت لبنان اکنون بهطور جدی در حال هشدار دادن به حزبالله و متعهد به خلع سلاح این گروه است؛ هرچند سرعت آن کند است، اما اصل خلع سلاح در دستور کار قرار گرفته است.»
لایتر همچنین گفت دولت سوریه نیز بهطور کامل از مدار جمهوری اسلامی خارج شده است.
سطح همکاریها میان اسرائیل و آمریکا
لایتر در پاسخ به پرسشی درباره تاثیر منفی عملیات نظامی اسرائیل بر روند مذاکرات هستهای تهران و واشینگتن، این گمانهزنی را رد کرد و گفت دونالد ترامپ نهتنها از جزییات عملیات اسرائیل آگاه بود، بلکه شخصا دستور بمباران تاسیسات هستهای فردو، نطنز و اصفهان با بمبافکنهای بی-۲ را صادر کرد.
سفیر اسرائیل همچنین تاکید کرد همکاری میان رهبران، دولتها و نیروهای نظامی آمریکا و اسرائیل اکنون در سطحی بیسابقه قرار دارد و پذیرش آتشبس از سوی اسرائیل هرگز بهعنوان شرط مشارکت آمریکا در حمله به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی مطرح نبوده است.
مای ساتو، سهشنبه سوم تیر با اشاره به اینکه جلالی در پی درگیریها میان اسرائیل و جمهوری اسلامی به مکانی نامعلوم منتقل شده است، در شبکه اجتماعی ایکس، نوشت «شرایط او نمونهای از الگوی نگرانکننده وسیعتری است که شامل اعدام افراد با اتهامهای مربوط به جاسوسی میشود.»
او اضافه کرد: «نگران افزایش چنین اعدامهایی در پی حملات اخیر بین ایران و اسرائیل هستم و به همراه کمیته حقیقتیاب این مساله را مطرح کردهایم.»
رضا اکوانیان، روزنامهنگار و فعال حقوق بشر، پیشتر در مصاحبه با ایراناینترنشنال گفت در پی حملات اسرائیل، شماری از خانوادههای زندانیان برای آگاهی از سرنوشت عزیزان خود به زندان اوین مراجعه کردهاند، اما هیچ مسئولی پاسخگوی آنها نبوده است.
ایراناینترنشنال عصر سوم تیرماه براساس اطلاعات اختصاصی رسیده گزارش داد که جلالی روز دوشنبه دوم تیرماه ابتدا از زندان اوین به تیپ دوم زندان تهران بزرگ منتقل شد، اما دقایقی پیش به مکان نامعلومی انتقال یافت.
در این گزارش آمده بود که امتناع مقامهای زندان تهران بزرگ از ارائه پاسخ درباره محل نگهداری جلالی، گمانهزنیها درباره اجرای قریبالوقوع حکم اعدام او را در بحبوحه افزایش تنشها میان جمهوری اسلامی و اسرائیل تقویت کرده است.
ساتو با اشاره به اینکه جلالی در سال ۲۰۱۶ دستگیر و به اتهام «جاسوسی برای اسرائیل» به اعدام محکوم شد، یادآوری کرد که اخیرا همراه با سایر کارشناسان مستقل سازمان ملل متحد، ضمن ابراز نگرانیهای خود در مورد پرونده او تاکید کرده بودند که زندانی کردن جلالی معادل «گروگانگیری دولتی» است.
این کارشناسان مستقل سازمان ملل، ۱۵ خرداد نیز در بیانیهای مشترک با اشاره به وخامت شدید وضعیت جسمی جلالی، از جمله حمله قلبی اخیر او، از جمهوری اسلامی خواستند که جلالی را فورا و بدون قید و شرط آزاد کند.
جلالی در اردیبهشت ۱۳۹۵ پس از اینکه به دعوت دانشگاههای تهران و شیراز به ایران سفر کرد، بازداشت و به «جاسوسی» متهم شد.
ابوالقاسم صلواتی، قاضی دادگاه انقلاب و یکی از ناقضان جدی حقوق بشر، مهرماه ۱۳۹۶ برای او حکم اعدام صادر کرد و این حکم در دیوان عالی کشور تایید شد.
جلالی بارها اتهام جاسوسی را رد کرده و گفته است پروندهسازی برای او و صدور این حکم به دلیل «نپذیرفتن درخواست همکاری با سپاه پاسداران و جاسوسی از کشورهای غربی» بوده است.
ویدا مهراننیا، همسر این پژوهشگر زندانی، اردیبهشت امسال با بیان اینکه جان همسرش با گذشت بیش از ۹ سال حبس در معرض خطر جدی قرار دارد، از اولف کریسترسون، نخستوزیر سوئد و ماریا مالمر استِنِرگارد، وزیر امور خارجه این کشور، خواست که تمام تلاش خود را برای آزادی فوری جلالی به کار گیرند.
خانواده و حامیان این پژوهشگر محکوم به اعدام، در ماههای اخیر بارها خواستار اقدام فوری دولت سوئد برای لغو حکم اعدام و آزادی و انتقال فوری او به مراکز درمانی شدهاند.
وزیر خارجه سوئد، ششم اردیبهشت، در بیانیهای خواستار آزادی فوری جلالی به دلایل انساندوستانه شد.
