با وجود کشته شدن یحیی سنوار، اسماعیل هنیه و محمد ضیف، گروه حماس هنوز نیروهای کلیدی زیادی دارد که شماری از آنها در غزه و برخی در قطر زندگی میکنند. گرچه درباره زنده بودن بعضی از این چهرهها تردیدهای جدی وجود دارد، در میانشان کسانی هستند که میتوانند گزینه جدی جانشینی سنوار باشند.
مروان عیسی
مروان عیسی در سلسله فرماندهی حماس در غزه، نفر سوم به شمار میرفت و همراه دو رهبر ارشد دیگر حماس یک شورای نظامی سه نفره را تشکیل داده بودند که تصمیمات راهبردی میگرفت.
پیشتر در ماه مارس سال جاری، آمریکا اعلام کرد مروان عیسی، معاون محمد ضیف، رهبر نظامی وقت حماس، را کشته است.
اما حماس کشتهشدن او را تائید نکرد و اسرائیل هم شواهدی دال بر مرگ او را ارائه نکرد. مشخص نیست او زنده است یا کشته شده است.
نیروهای حماس به خاطر توانایی عیسی در دور ماندن از رادار اسرائیل، به او لقب «مرد سایه» دادهاند.
خالد مشعل
مشعل، ۶۸ ساله، پیش از این بین سالهای ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۷ حماس را رهبری میکرد و اکنون به همراه چند مقام ارشد دیگر حماس در قطر زندگی میکند.
خالد مشعل به خاطر یک تجربه ترور ناموق در امان پایتخت اردن، در سال ۱۹۹۷، شناخته شده است.
پس از مرگ هنیه، انتظار میرفت او به طور رسمی جانشین هنیه شود و بار دیگر رهبری حماس خارج از غزه را برعهده بگیرد.
محمد سنوار
محمد سنوار، برادر یحیی سنوار، یکی از فرماندهان ارشد و کهنهکار شاخه مسلح حماس است.
او که متولد سال ۱۹۷۵ میلادی است به ندرت در انظار عمومی ظاهر شده یا با رسانهها صحبت کرده است.
محمد سنوار، مانند برادرش، یکی از اهداف اصلی در فهرست تحت تعقیب اسرائیل است و به گفته منابع حماس، از چند حمله اسرائیل از جمله حملات هوایی و بمبهای کنار جادهای جان به در برده است.
خلیل الحیه
خلیل الحیه، معاون سنوار بود و پیشتر تیم حماس را در مذاکرات غیرمستقیم آتشبس با اسرائیل تحت نظارت هنیه رهبری میکرد.
به گفته جمهوریاسلامی، زمان کشتهشدن هنیه در ساختمانی در تهران، او در واحد دیگری در همان ساختمان اقامت داشت.
در سال ۲۰۰۷، در بمباران اسرائیل، تعدادی از اعضا خانواده او کشته شدند و در سال ۲۰۱۴، حمله به خانه او باعث کشته شدن پسر بزرگش شد.
محمود زهار
محمود زهار، ۷۹ ساله، که یک پزشک جراح است به دلیل دیدگاههای تندروانهاش نسبت به اسرائیل و دیگر مخالفان حماس، از سوی اعضا حماس با عنوان «ژنرال» خطاب میشود.
زهار از زمان حمله ۷ کتبر تاکنون هیچ اظهارنظر ی نکرده است و در انظار عمومی هم ظاهر نشده است و سرنوشت او مشخص نیست.
زهار پس از کسب قدرت حماس در سال ۲۰۰۷ به عنوان وزیر خارجه تشکیلات خودگران فلسطین منصوب شد و تا زمان جنگ داخلی که منجر به از هم پاشیدن دولت شد، در این سمت خدمت کرد.
محمد شعبانه
شبانه، معروف به ابوانس شبانه، یکی از فرماندهان ارشد و کهنهکار حماس است که فرماندهی گردان رفح در جنوب نوار غزه را بر عهده دارد.
بر اساس گفته منابع حماس، محمد شعبانه نقش مهمی در توسعه شبکه تونلهای زیرزمینی حماس در رفح ایفا کرد که برای حمله به نیروهای اسرائیلی در امتداد مرز مورد استفاده قرار گرفته است.
شعبانه از جمله در حمله برون مرزی در سال ۲۰۰۶ که در نتیجه آن گیلاد شالیت، سرباز اسرائیلی اسیر شد.
محمد شعبانه، پس از کشته شدن سه فرمانده اصلی این گروه در طی جنگ ۵۰ روزه در سال ۲۰۱۴، مسئولیت گردان رفح را بر عهده گرفت.
روحی مشتحه
روحی مشتحه، معتمدترین و قویترین متحد سنوار در داخل حماس بود و همراه با سنوار، اولین دستگاه امنیتی حماس را در اواخر دهه ۱۹۸۰ تاسیس کرد که مسئولیت آن، ردیابی و کشتن فلسطینیان متهم به جاسوسی برای اسرائیل بود.
مشتحه در سال ۲۰۱۱ به همراه سینوار از زندان اسرائیل آزاد شد و اخیرا وظیفه هماهنگی بین این گروه در غزه و مقامات امنیتی مصر در مورد طیف وسیعی از مسائل از جمله عملیات گذرگاه مرزی رفح را بر عهده داشته است.
اسرائیل۳ اکتبر اعلام کرد مشتحه سه ماه قبل در جریان جنگ غزه در حملهای کشته شده است.
حماس تاکنون این خبر را تائید یا تکذیب نکرده و سرنوشت او همچنان نامشخص است.
به نوشته این رسانه، حماس خواهد کوشید با هدف ترغیب افراد برای پیوستن به این گروه، سنوار را بهعنوان یک «شهید» معرفی کند که «در حال مبارزه در خط مقدم و با سلاح در دست» جان خود را از دست داده است، اما به نظر نمیرسد این راهبرد بتواند در شرایط کنونی برای حماس موثر واقع شود.
به گفته گاردین، با توجه به اوضاع موجود در نوار غزه، حماس بهشدت به نیروی انسانی جدید در این باریکه نیاز دارد.
ارتش اسرائیل ۲۶ مهر در بیانیهای تایید کرد سنوار در جریان عملیات نیروهای این کشور در جنوب نوار غزه کشته شده است.
در این بیانیه آمده است: «سنوار حمله مرگبار هفتم اکتبر را برنامهریزی و اجرا کرد و ایدئولوژی آدمکشی خود را در طول جنگ و قبل از آن گسترش داد. او مسئول قتل و ربودن بسیاری از اسرائیلیها بود.»
اعضای حماس ۱۵ مهر سال گذشته (هفتم اکتبر) با حمله به جنوب اسرائیل حدود هزار و ۲۰۰ نفر را کُشتند و بیش از ۲۵۰ تن را به گروگان گرفتند.
بر اساس برآوردها، هنوز حدود ۷۰ گروگان اسرائیلی در قید حیات در اسارت گروههای مسلح فلسطینی در نوار غزه هستند. گزارشها همچنین حاکی از آن است که جسد حدود ۳۰ گروگان هم همچنان در این باریکه نگهداری میشود.
گاردین در ادامه مطلب خود نوشته حماس پس از کشته شدن اسماعیل هنیه، محمد ضیف، مروان عیسی و اکنون یحیی سنوار، تعداد زیادی از رهبران بلندپایه خود را از دست داده است.
به نوشته این رسانه، فرماندهی حماس در غزه ممکن است اکنون به برادر کوچکتر رهبر این گروه، محمد سنوار ۴۹ ساله، برسد و او نیز احتمالا «راهبرد مقاومت شورشی در سطح پایین علیه اسرائیل» را ادامه خواهد داد.
محمد سنوار برای وحدت و بسیج نیروهای حماس بهسختی خواهد کوشید و همچنین با استفاده از خشم جامعه بینالمللی از آمار تلفات غیرنظامیان در غزه، به دنبال تداوم فشارها بر اسرائیل خواهد بود.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در پیامی ویدیویی ضمن تائید کشتهشدن سنوار گفت اکنون زمان آن فرا رسیده که غزه از شر حماس خلاص شود.
او افزود: «سنوار به مردم گفته بود که مانند شیر است، اما در واقع در یک تونل تاریک پنهان شده بود و زمانی که از ترس سربازان اسرائیلی فرار میکرد، کشته شد.»
گاردین همچنین در مطلب خود به تاثیر قابل توجه حذف رهبران گروههای مسلح مخالف اسرائیل بر آینده سیاسی نتانیاهو پرداخت.
این روزنامه نوشت: «محبوبیت نتانیاهو در پی مجموعهای از موفقیتهای تاکتیکی در لبنان، از جمله حذف حسن نصرالله، رهبر حزبالله، رو به افزایش بود... کشته شدن سنوار موقعیت سیاسی او را تا حد زیادی تقویت خواهد کرد.»
هرچند ممکن است بسیاری در اسرائیل حذف سنوار را به منزله پیروزی در مناقشه غزه قلمداد کنند، اما هنوز مشخص نیست این رویداد چه تاثیری بر معادلات میدان نبرد خواهد داشت.
به نوشته گاردین، کشته شدن سنوار میتواند به پیشبرد مذاکرات آتشبس در غزه منجر شود اما این احتمال نیز وجود دارد که جانشین سنوار هم مواضع سختگیرانه او در مذاکرات را ادامه دهد.
آمریکا نیز ممکن است با توجه به شرایط موجود و حذف رهبر حماس از اسرائیل بخواهد به عملیات نظامی خود در غزه خاتمه دهد؛ این موضوعی است که حزب دموکرات در آستانه برگزاری انتخابات ریاستجمهوری ایالات متحده از آن استقبال خواهد کرد.
گاردین افزوده حتی اعلام پیروزی از سوی اسرائیل به معنی پایان عملیات نظامی این کشور در غزه نیست، زیرا اسرائیل بارها اعلام کرده تا هر زمان که ضروری بداند، در این باریکه حضور خواهد داشت و هنوز طرحی سیاسی در مورد آینده غزه که مورد قبول همه طرفها باشد، ارائه نشده است.
به نوشته این رسانه، پس از کشته شدن سنوار، احتمال اینکه نتانیاهو با آزادی هزاران زندانی فلسطینی و دادن سایر امتیازات به حماس در ازای آزادی گروگانهای در بند این گروه موافقت کند، بسیار کم است.
یوآو گالانت، وزیر دفاع اسرائیل، در بیانیهای به مناسبت کشته شدن سنوار، از اعضای حماس خواست سلاحهای خود را زمین بگذارند.
او خطاب به اعضای حماس در نوار غزه گفت: «زمان آن رسیده است که بیرون بیایید، گروگانها را آزاد کنید، دستانتان را بالا ببرید و تسلیم شوید.»
در بیانیه وزارت خزانهداری آمریکا که روز سهشنبه منتشر شد، آمده است که صامدون در پوشش یک موسسه خیریه ساختگی، در اروپا و آمریکای شمالی برای «جبهه خلق برای آزادی فلسطین» کمک مالی جمعآوری میکند.
جبهه خلق برای آزادی فلسطین از طرف آمریکا به عنوان یک گروه تروریستی شناخته میشود.
همزمان، وزارت خزانهداری آمریکا خالد برکات یکی از اعضای رهبری این جبهه را روز سهشنبه تحریم کرد و اعلام کرد که برکات و صامدون در همکاری با هم نقش مهمی در جمعآوری این کمکهای خارجی برعهده داشتند.
در کانادا نیز دولت این کشور اعلام کرد که صامدون مسئول سر دادن شعارهای «مرگ بر کانادا» و سوزاندن پرچم کانادا در جریان یک تظاهرات ضداسرائیلی در شهر ونکوور کانادا در اوایل ماه جاری میلادی بوده و در هماهنگی با آمریکا این گروه را یک سازمان تروریستی میداند.
دومینیک لبلانک وزیر امنیت عمومی کانادا روز سهشنبه در بیانیهای گفت: «افراطگرایی خشونتآمیز، اقدامات تروریسم یا تامین مالی تروریسم جایی در جامعه کانادا یا خارج از کشور ندارد.»
او افزود: «قرار دادن صامدون در فهرست سازمانهای تروریستی تحت قانون کیفری، حاوی این پیامی قوی است که کانادا این نوع فعالیتها را تحمل نخواهد کرد و تمام تلاش خود را برای مقابله با تهدید مداوم علیه امنیت ملی کانادا و همه مردم کانادا انجام خواهد داد.»
شارلوت کیتس، شهروند کانادایی و هماهنگکننده بینالمللی صامدون و همسر خالد برکات در تابستان گذشته «جایزه حقوق بشر» جمهوری اسلامی را دریافت کرد و در صداوسیمای جمهوری اسلامی از حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل، تمجید کرد.
کیتس با تقدیم این جایزه به «شهدا و اسیران فلسطین» گفت: «من در مورد عملیات شجاعانه، قهرمانانه هفتم اکتبر و مشروعیت مقاومت صحبت کردم.»
ستایش او از حملات هفت اکتبر موجب شده در ونگور کانادا پروندهای علیه او با عنوان نفرتپراکنی گشوده شود.
آبان سال گذشته نیز، چند روز پس از اظهارات صدراعظم آلمان علیه صامدون، وزیر کشور آلمان اعلام کرد فعالیت این گروه و همچنین سازمان حماس در خاک آلمان ممنوع است.
وزیر کشور آلمان گفت که شبکه صامدون در جهت تبلیغات ضداسرائیلی و یهودستیزی فعالیت کرده است.
بر اساس اطاعات منتشر شده در وبسایت صامدون، این شبکه «متشکل از سازماندهندگان وکنشگرانی است که با همبستگی در راه مبارزه برای آزادی زندانیان و اسیران فلسطینی تلاش میکند.»
پس از حمله ناگهانی و گسترده حماس به اسرائیل که در جریان آن تعداد زیادی از غیرنظامیان نیز کشته یا ربوده شدند، صامدون در تجمعهایی در آلمان این حمله را جشن گرفته بود و پلیس آلمان تعدادی از شرکتکنندگان در این تجمعات را بازداشت کرد.
صامدون؛ یک نیروی نیابتی جمهوری اسلامی
صامدون که در زبان عربی به معنای «استواران» است، از مارس ۲۰۲۱ به عنوان یک سازمان غیرانتفاعی در کانادا ثبت شده است.
این شبکه در وبسایت رسمی خود، خود را مدافع آزادی اسرای فلسطینی معرفی میکند، اما به گفته سازمان امنیت عمومی کانادا بسیاری از این زندانیان، با ترورها و حملات علیه اسرائیل مرتبط هستند.
سازمان امنیت عمومی کانادا میگوید صامدون ۲۰ شعبه در سرتاسر جهان از جمله ایران دارد. کانادا دولت ایران را به عنوان دولت حامی تروریسم معرفی کرده است.
الهام عابدینی به عنوان هماهنگکننده بخش ایران صامدون در سایت رسمی این شبکه ذکر شده است.
سازمان غیردولتی مانیتور از سال ۲۰۱۸ در حال بررسی صامدون است و درباره آن به دولتهای سراسر جهان هشدار داده است.
این سازمان میگوید که صامدون از طریق ایدئولوژی مشترک با جمهوری اسلامی و تلاش تهران برای دستیابی به قدرت نرم، با جمهوری اسلامی ارتباط غیررسمی دارد.
ایتای روونی، مدیر ارتباطات موسسه غیرانتفاعی مانیتور، به ایران اینترنشنال گفت که ایران از گروههایی مانند صامدون برای بکارگیری ایدئولوژی و نفوذ خود در غرب استفاده میکند بدون اینکه خود را به عنوان سرچشمه این نفوذ فاش کند.
روونی افزود: «این با رویه مقامات جمهوری اسلامی مطابقت دارد که فقط از نمایندگان نیابتی استفاده کنند. صامدون بخشی از نیابتیها است. نه فقط حزبالله و حماس، بلکه از طریق نیروهای نیابتی قدرت نرم».
او گفت که روایت ضد غرب، ضد اسرائیل و طرفدار جمهوری اسلامی صامدون با روایت جمهوری اسلامی مطابقت دارد که میخواهد از طریق گروههایی مانند صامیدون که دسترسی مستقیم به غرب دارند، چنین روایتی را صادر کند.
ارتباط ایران با «جبهه خلق برای آزادی فلسطین»
در ماه ژوئیه، یک مقام ارشد اطلاعاتی ایالات متحده فاش کرد که دولت ایران از تظاهرات طرفداران فلسطینیها در دانشگاههای آمریکا حمایت مالی کرده است.
ایران اینترنشنال نیز شواهدی پیدا کرد که نشان میدهد ایران پشت اعتراضات دانشگاه مکگیل در کانادا بوده است.
متیو لویت، کارشناس ضد تروریسم از موسسه واشنگتن گفت که صامدون «به صراحت در برخی از زشتترین رفتارهای خشونتآمیز در اعتراضات دانشگاه فعال بود.»
نویسنده «حزبالله: ردپای جهانی حزب خدای لبنان» افزود که ایران روابط قطعی با «جبهه خلق برای آزادی فلسطین» دارد.
بر اساس اعلام وزارت خزانهداری آمریکا، این سازمان که در غزه و کرانه باختری فعالیت میکند، در حمله به غیرنظامیان اسرائیلی در هفتم اکتبر شرکت داشت.
خبرگزاری رویترز سهشنبه ۲۴ شهریور گزارش داد که این «قویترین هشدار» آمریکا به اسرائیل از زمان آغاز عملیات اسرائیل در غزه به منظور از بین بردن حماس است.
متیو میلر، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد آنتونی بلینکن، وزیر خارجه و لوید آستین، وزیر دفاع ایالات متحده در نامهای مشترک به اسرائیل، نگرانیهای واشینگتن درباره میزان کمکهای بشردوستانه به غزه را توضیح دادهاند و خواستار رفع محدودیتها شدهاند.
به گفته میلر، آمریکا تغییرات بیشتر از سوی دولت اسرائیل در این زمینه را ضروری میداند.
همزمان پنتاگون اعلام کرد که در انتظار اقدامات ملموس از سوی اسرائیل برای رسیدگی به نگرانیهای بشردوستانه است.
بر اساس گزارش خبرنگار آکسیوس، در نامه مشترک بلینکن و آستین به وزیر دفاع و وزیر امور استراتژیک اسرائیل، آمده است: «ما اکنون مینویسیم تا بر نگرانی عمیق دولت ایالات متحده در مورد وخامت اوضاع انسانی در غزه تاکید کنیم و منتظر دیدن اقدامات فوری و پایدار توسط دولت شما در این ماه برای معکوس کردن این مسیر هستیم.»
واشینگتن میگوید از زمانی که جنگ اسرائیل با حماس در پی حمله هفتم اکتبر آغاز شد، مکررا اسرائیل را برای بهبود شرایط بشردوستانه در غزه تحت فشار قرار داده است.
در این مدت، دولت بایدن عمدتا از اعمال محدودیت بر میلیاردها دلار کمک نظامی که ایالات متحده به اسرائیل میفرستد، خودداری کرده حتی پس از اینکه هشدارهای قبلی آمریکا در مورد رفتار اسرائیل در جنگ مورد توجه قرار نگرفت.
دولت آمریکا در عین حال همواره گفته است از حق اسرائیل برای دفاع از خود حمایت میکند.
به گزارش رویترز، به نظر میرسد آمریکا همزمان با ارسال پدافند پیشرفته ضد موشکی تاد به اسرائیل، نامه اخیر را ارسال کرده که موضع خود را متعادل کند.
سخنگوی وزارت خارجه آمریکا همچنین درباره عملیات نظامی اسرائیل در بیروت، سهشنبه گفت: «اسرائیل حق دارد به اهداف تروریستی مشروع حمله کند، اما ما نگرانیهای واقعی درباره ماهیت این حملات و تلفات غیرنظامی داریم.»