نهضت آزادی ایران در بیانیهای «ترور وحشیانه روانشاد اسماعیل هنیه، مجاهد نستوه» را قویا محکوم کرد و این «اقدام تروریستی» اسرائیل را «نقض آشکار حاکمیت ملی و تمامیت ارضی و تجاوز به خاک ایران» خواند.
این بیانیه با اشاره به اینکه اسرائیل پس از تشدید فشار افکار عمومی جهان و ناکام ماندن در نابودی حماس، به دنبال گسترش دامنه جنگ و رویارویی مستقیم آمریکا و ایران است گفت با توجه به وعده دولت پزشکیان برای بهبود روابط با کشورهای همسایه و تنشزدایی در روابط بینالملل، اسرائیل مکان تهران و زمان تحلیف پزشکیان را برای ترور هنیه برگزید.
نهضت آزادی به مقامهای جمهوری اسلامی به طور موکد توصیه کرد که در راستای منافع و امنیت ملی، از هرگونه تصمیمگیری و اقدام شتابزده و احساسی برای انتقامگیری که میتواند خواست دولت نتانیاهو را برآورده کند، بپرهیزند.
نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل در نامهای به دبیرکل این سازمان، ترور اسماعیل هنیه در تهران را به اسرائیل نسبت داد و تاکید کرد جمهوری اسلامی برای «پاسخ قاطع و فوری» به این حمله، در استفاده از «حق ذاتی برای دفاع از خود» بر اساس بند ۵۱ منشور سازمان ملل، تردید نخواهد کرد.
جمهوری اسلامی پیشتر نیز، قبل از حمله موشکی و پهپادی به اسرائیل در ۲۵ فروردین ۱۴۰۳، در واکنش به کشتهشدن چند فرمانده سپاه قدس در دمشق به دست اسرائیل، در نامهای مشابه به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، به همین بند منشور ملل متحد استناد کرده بود.
امیرسعید ایروانی، سفیر و نماینده دائمی جمهوری اسلامی در سازمان ملل، در این نامه با اشاره به اینکه اسماعیل هنیه، به عنوان میهمان رسمی دولت جمهوری اسلامی برای شرکت در مراسم تحلیف مسعود پزشکیان به تهران دعوت شده بود، گفته شده هدف قرار دادن هنیه، نقض جدی حاکمیت و تمامیت ارضی ایران و «نقض آشکار هنجارهای اساسی و اصول حقوق بینالملل، به ویژه اصول مندرج در منشور سازمان ملل متحد، از جمله ماده ۲(۴) است که تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر دولتی را ممنوع میکند.»
در ادامه این نامه، نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل با بیان اینکه این اقدام بدون مجوز و حمایت اطلاعاتی ایالات متحده امکانپذیر نبود، نوشته مسئولیت آمریکا به عنوان حامی استراتژیک و اصلی حکومت اسرائیل در منطقه نباید در این جنایت نادیده گرفته شود.
در انتهای این نامه، با اشاره به اینکه حکومت اسرائیل و همدستانش در این حمله مسئولیت دارند، گفته شده جمهوری اسلامی «در استفاده از حق ذاتی خود برای دفاع مشروع، همانطور که در ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد آمده است، تردید نخواهد کرد.»
این نامه، چهارشنبه ۱۰ مرداد برای درخواست تشکیل جلسه شورای امنیت به دبیرکل سازمان ملل نوشته شده است اما متن آن، عصر پنجشنبه ۱۱ مرداد به عنوان سند شورای امنیت منتشر شده است.
ناظران میگویند تاکید جمهوری اسلامی بر ماده ۵۱ منشور سازمان ملل و تاکید بر اینکه تهران از حق خود برای دفاع مشروع برای پاسخ به اسرائیل استفاده میکند میتواند به معنای تصمیم ایران برای حمله نظامی این کشور به اسرائیل باشد.
گزارشها از برنامه تهران برای حمله به اسرائیل
چندین گزارش منتشر شده در دو روز اخیر، همین برداشت را تقویت میکنند. صبح پنجشنبه ۱۱ مرداد، محمد باقری، رییس ستاد کل نیروهای مسلح ایران با اشاره به اینکه تلافی کشته شدن هنیه حتما اتفاق خواهد افتاد، گفت: «اینکه محور مقاومت و ما چگونه خونخواهی هنیه را انجام میدهیم، در دست بررسی است.»
سرپرست وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی هم در گفتوگوی تلفنی با دبیرکل سازمان ملل با اشاره به کشته شدن اسماعیل هنیه در تهران اسرائیل را متهم کرد که علاوه بر تجاوز به تمامیت ارضی ایران و نقض حاکمیت ملی ایران، موجب به خطر انداختن صلح و ثبات شده است و ایران از حق خود برای اقدام متقابل نمیگذرد.
حسن نصرالله، دبیرکل حزبالله لبنان هم در سخنرانی خود پس از کشته شدن اسماعیل هنیه و فواد شکر، فرمانده ارشد حزبالله، ضمن تاکید بر «گرفتن انتقام» گفت: «ما در همه جبههها در یک نبرد آشکار هستیم و درگیری وارد مرحله جدیدی شده است و دشمن باید منتظر انتقام باشد.»
نصرالله با اشاره به اینکه اسرائیل نمیداند تا چه حد از خطوط قرمز عبور کرده است، گفته بود: «ایران ترور هنیه را حمله به عزت و حیثیت خود می داند، زیرا او مهمان بوده است.»
در میان نیروهای شبهنظامی وابسته به ایران، علاوه بر حزبالله، حوثیها هم موضع گرفتند و عبدالملک حوثی، رهبر این گروه اعلام کرد: «موضع جمهوری اسلامی و محور مقاومت مشخص و محکم است و باید به تشدید تنشها از سوی اسرائیل، پاسخ نظامی داده شود.اسرائیل دست از شر بر نمیدارد و درگیری با آن اجتنابناپذیر است.»
خبرگزاری فرانسه، در گزارشی با اشاره به این تهدیدها، به نقل از منابع مطلع و تحلیلگران نوشت جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی آن در حال تدارک حملهای علیه اسرائیل برای ایجاد بازدارندگی هستند، اما دامنه آن محدود خواهد بود تا به جنگی همهجانبه با اسرائیل منتهی نشود.
آکسیوس در گزارشی به نقل از سه مقام آمریکایی خبر داده دولت بایدن بر این باور است که جمهوری اسلامی در پاسخ به کشتهشدن اسماعیل هنیه، قصد حمله به اسرائیل را دارد و واشینگتن انتظار دارد هرگونه تلافیجویی از سوی جمهوری اسلامی به لحاظ عملیاتی مشابه حمله ۲۵ فروردین ایران به اسرائیل باشد، اما احتمالا در مقیاس بزرگتر انجام شود و حزبالله لبنان هم در اجرای آن نقش داشته باشد.
آکسیوس میگوید دولت بایدن از این نگران است که بسیج همان ائتلاف بینالمللی و منطقهای که در جریان حمله قبلی ایران به اسرائیل از این کشور دفاع کرد، ممکن است این بار دشوارتر باشد، چرا که کشتن هنیه در تهران، در چارچوب جنگ اسرائیل و حماس انجام شده و احساسات شدید ضد اسرائیلی را در سراسر منطقه برانگیخته است.
بنا بر گزارش آکسیوس، پنتاگون و فرماندهی مرکزی ایالات متحده اکنون در حال کسب آمادگی مشابه با آنچه هستند که قبل از حمله ۲۵ فروردین ایران به اسرائیل انجام دادند که شامل هماهنگ کردن امکانات و تجهیزات نظامی ایالات متحده در خلیج فارس، دریای مدیترانه شرقی و دریای سرخ است.
واشینگتنپست هم عصر پنجشنبه ۱۱ مرداد به نقل از دو فرد آگاه گزارش داد رهبران ارشد گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه از حمله حشد شعبی عراق و حزبالله لبنان، پنجشنبه ۱۱ مرداد با حضور علی خامنهای در تهران دیدار کردند تا در واکنش به کشتهشدن اسماعیل هنیه، درباره طرحهایی برای انتقامجویی از اسرائیل گفتگو و همفکری کنند.
حمایت ایالات متحده از اسرائیل در صورت حمله ایران
بر اساس همین گزارش، بایدن و نتانیاهو، پنجشنبه تلفنی صحبت کردهاند و در این تماس، رییسجمهور ایالات متحده، «بر تعهد خود به حفظ امنیت اسرائیل در برابر تمام تهدیدات از سمت جمهوری اسلامی تاکید کرده و گفته در تلاشها برای کمک به دفاع از اسرائیل، از جمله در برابر پهپادها و موشکهای بالستیک، نیروهای نظامی آمریکایی بیشتری به منطقه اعزام خواهند شد.»
وبسایت خبری والانیوز هم به نقل از چند مقام ارشد آمریکایی گزارش داد دولت جو بایدن معتقد است جمهوری اسلامی طی روزهای آینده در اقدامی انتقامجویانه به اسرائیل حمله خواهد کرد و ایالات متحده آماده است تا به اسرائیل برای دفع حمله احتمالی جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتیاش کمک کند.
به گزارش سیانان، مقامات آمریکا میگویند انتقامگیری جمهوری اسلامی از کشته شدن هنیه، ممکن است شامل حملات نیروهای نیابتی تهران به نیروهای آمریکایی در عراق و سوریه باشد.
سیانان در گزارشی دیگر هم به نقل از یک منبع آگاه اعلام کرد آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریکا با ارسال پیامی از طریق قطر از جمهوری اسلامی و حزبالله خواسته است که به ترور هنیه و شکر پاسخ ندهد و از تنشزایی بیشتر و اقدام تلافیجویانه خودداری کنند.
اما از سوی دیگر، لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه، با تاکید بر لزوم حمایت آمریکا از اسرائیل در دفاع از خود در برابر تهدیدهای جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتیاش، بر لزوم واکنش تهاجمی به تهدیدهای تهران تاکید کرد.
این سناتور جمهوریخواه تاکید کرده اسرائیل نه تنها کاملا محق است از خود در برابر حملههای جمهوری اسلامی دفاع کند، بلکه حق دارد به شدت به حکومت ایران ضربه بزند: «بهترین راه برای جلوگیری از تشدید، نشان دادن تمایل به تهاجم است، اکنون زمان این کار است.»
بر اساس اطلاعات اختصاصی رسیده به ایراناینترنشنال، با افزایش نگرانی از شیوع گسترده بیماری تب دنگی در ایران، بخشهایی از مدیریت بحران این بیماری به ارتش واگذار شده است.
طبق این اطلاعات، ارتش متعهد شده برای کنترل جمعیت پشه آئدس برنامههای کنترل محیطی، از جمله لایروبی رودخانهها و منابع آب راکد را اجرا کند.
این اطلاعات نشان میدهد وزارت بهداشت و نهادهای بهداشتی هم موظف شدهاند برای پایش جمعیت پشهها و شناسایی گونههای پشه آئدس برنامههای نظارتی گستردهای در نقاط مختلف کشور اجرا کنند و مراکز درمانی به ویژه در مناطق گرمتر و دورافتاده را از نظر علمی و امکانات تجهیز کنند.
بر اساس این اطلاعات، نهادهای مربوطه نگران همهگیری تب دنگی در شهریور و مهرماه هستند.
طبق اطلاعاتی که به ایراناینترنشنال رسیده، مقامهای وزارت بهداشت آمار دقیقی از موارد ابتلا و مرگ بر اثر این بیماری را منتشر نمیکنند و همزمان انتقادهای کارشناسان و برخی از مدیران دانشگاههای علوم پزشکی به عملکرد وزارت بهداشت افزایش یافته است.
در حالی که نحوه کشتهشدن اسماعیلهنیه در تهران هنوز مبهم است، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه، گزارش نیویورک تایمز درباره چگونگی کشته شدن هنیه با یک بمب در محل اقامتش را «دروغپردازی» خواند و گفت هنیه با اصابت یک پرتابه کشته شده و نقش اسرائیل در این حمله انکارناپذیر است.
نیویورکتایمز گزارش داده بود یک دستگاه انفجاری ماهها پیش از سفر این رهبر ارشد حماس به تهران قاچاق شده بود و از حدود دو ماه پیش نیز در محل اقامت اسماعیل هنیه، کار گذاشته شده بود.
پنج تن از منابع مطلع که نامشان اعلام نشده، در گفتگو با نیویورکتایمز با تایید اینکه این میهمانخانه امنیتی که تحت نظارت و حفاظت سپاه پاسداران در منطقه مرفهنشین شمال تهران (سعدآباد) قرار دارد، بخشی از مجموعه نشاط به شمار میرود.
ابن بمب در حالی که هنیه بعد از حضور در مراسم تحلیف مسعود پزشکیان به محل اقامت خود بازگشته بود از راه دور منفجر شد و علاوه بر هنیه یک محافظ او را نیز کشت.
تصویری که از این ساختمان منتشر شده نشان میدهد این انفجار که ساختمان را لرزاند و تعدادی از پنجرهها را شکست، باعث فروپاشی بخشی از دیوار خارجی ساختمان محل اقامت هنیه شد.
به گفته دو مقام جمهوری اسلامی که عضو سپاه پاسداران و در جریان حادثه بودند، خرابی ایجاد شده در ساختمان کاملا مشهود است. این تخریب در عکسی از این ساختمان که نسخهای از آن در اختیار روزنامه نیویورک تایمز قرار گرفته، کاملا مشخص است.
این انفجار درحالی اتفاق افتاد که تهران به دلیل میزبانی مراسم تحلیف مسعود پزشکیان و حضور مقامات ارشد دولتی، فرماندهان نظامی و شخصیتهای برجسته از ۸۶ کشور برای این مراسم تحت تدابیر امنیتی شدید بود.
به گفته سه مقام جمهوری اسلامی، انجام چنین عملیاتی در تهران، یک شکست فاجعهآمیز از نظر اطلاعاتی و امنیتی برای تهران و رخدادی شرمآور برای سپاه پاسداران است که از این مجموعه برای میزبانی از مقامهای برجسته و نیازمند به محافظت شدید بهره میبرد.چگونگی انتقال و تعبیه این دستگاه انفجاری در اتاق هنیه هنوز نامشخص است.
مقامهای مطلع مورد مصاحبه در این گزارش نیویورکتایمز بر این باورند که انجام این عملیات نیازمند ماهها برنامهریزی، سرمایهگذاری و دسترسی به اطلاعات دقیق و طراز اول از نحوه نظارت گسترده بر این مجموعه بوده است.
دو مقام جمهوری اسلامی که جزئیات ترور را توصیف کردند، از چگونگی و زمان انتقال و تعببه مواد منفجره در اتاق هنیه بیاطلاع بودند.
بر اساس گزارش نیویورکتایمز این انفجار حدود ساعت ۲ بامداد به وقت محلی، رخ داد. پرسنل پزشکی مستقر در مجموعه بلافاصله پس از وقوع انفجار به اتاق او رفتند و پس از معاینه هنیه، مرگ فوری او را تایید کردند. تلاشها برای احیای محافظ هنیه نیز بینتیجه ماند و او هم کشته شد.
این روزنامه آمریکایی بر اساس گفتههای دو مقام جمهوری اسلامی مورد مصاحبه نوشته که زیاد نخاله، رهبر جهاد اسلامی فلسطین، که در اتاق مجاور اقامت داشته است آسیبی ندیده و این حاکی از آن است که برنامهریزی دقیقی برای هدف قرار دادن هنیه درجریان بوده است.
پنج مقام خاورمیانهای نیز به نیویورکتایمز گفتهاند که خلیل الحیه، معاون فرمانده حماس در نوار غزه که در سفر تهران همراه هنیه بوده، به صحنه حادثه رسید و جسد هنیه را دید.
نیویورک تایمز با استناد به گفتههای سه مقام جمهوری اسلامی نوشته که مقامهای ارشد ایرانی از جمله اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس، به سرعت از این حادثه مطلع شدند و نهایتا آیتالله علی خامنهای، در جریان اتفاق قرار گرفت.
چهار ساعت پس از وقوع انفجار، سپاه پاسداران بیانیهای صادر کرد و تایید کرد که هنیه کشته شده است. سه مقام ایرانی گفتهاند که آیتالله خامنهای ساعت ۷ صبح اعضای شورای عالی امنیت ملی ایران را به مقر خود احضار کرد و دستور حملات تلافیجویانه علیه اسرائیل را صادر کرد.
با اینکه اسرائيل به طور علنی مسئولیت این اقدام را بر عهده نگرفته است اما مقامهای جمهوری اسلامی و حماس روز چهارشنبه اعلام کردند که اسرائیل مسئول ترور است. به نوشته نیویورکتایمز ارزیابی چند مقام آمریکایی که نخواستند نامشان فاش شود، نیز همین است.
نیویورک تایمز با استناد به گفتههای پنج مقام خاورمیانهای نوشته که مقامهای اطلاعاتی اسرائیل بلافاصله پس از وقوع عملیات جزئیات آن را به ایالات متحده و دیگر دولتهای غربی اطلاع دادند. این درحالی است که روز چهارشنبه، آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه ایالات متحده، گفت که ایالات متحده هیچ پیشاطلاعاتی درباره این عملیات دریافت نکرده است.
شبکه خبری سیانان هم ساعتی بعد از گزارش نیویورک تایمز، به نقل از یک منبع آگاه گزارش داده بود اسماعیل هنیه بر اثر انفجار بمبی که از هفتهها قبل در اتاق محل اقامت او در تهران جاسازی شده بود و در زمان حضور او در اتاق، از راه دور منفجر شد، کشته شد.
وبسایت خبری اکسیوس هم به نقل از دو منبع آگاه نوشت اسماعیل هنیه بر اثر انفجار بمب در اتاق خواب محل اقامت خود در تهران کشته شده است. بر اساس این گزارش، موساد این بمب را پیشتر در محل اقامت او کار گذاشته بود.
گزارشهایی که در رسانههای داخل ایران منتشر شده است، حاکی از آن است که ممکن است یک پهپاد انتحاری یا یک موشک هدایتشونده دقیق که از فاصلهای نزدیک شلیک شده است، هنیه را هدف گرفته باشد.
در رسانههای ایران همچنین این نظریه هم مطرح شد که ممکن است نرمافزار جاسوسی روی گوشی تلفن همراه او نصب شده باشد که امکان ردیابی مکان او و در نهایت کشتن او را فراهم کرده است.
تا به امروز، مقامات جمهوری اسلامی در مورد شرایط خاص پیرامون مرگ این چهره کلید حماس که از سال ۱۳۹۶ رابط اصلی بین تهران و حماس بود، اظهار نظری نکردهاند.
خبرگزاری فرانسه میگوید در پی کشتهشدن اسماعیل هنیه، یکی از رهبران برجسته حماس در تهران، جمهوری اسلامی و متحدانش در حال هماهنگی و برنامهریزی برای انجام اقدامی تلافیجویانهاند، اگرچه به نظر میرسد این اقدام مشترک محدود خواهد بود تا تنشها و درگیریها در منطقه را افزایش ندهد.
به گفته منابع و تحلیلگران، مقامهای جمهوری اسلامی روز چهارشنبه در تهران با نمایندگان آنچه تهران «محور مقاومت» میخواند و ائتلافی است از گروههای نیابتی تحت حمایت حکومت ایران ملاقات کردند تا در مورد شیوههای خونخواهی برای رهبر حماس، اسماعیل هنیه و فرمانده نظامی ارشد حزبالله، فواد شکر، گفتگو کنند.
آیتالله علی خامنهای، در نخستین ساعتهای انتشار خبر کشتهشدن هنیه در تهران، اسرائیل را تهدید به «مجازات سخت» کرد وعده انتقام و خونخواهی داد.
حسن نصرالله، رهبر حزبالله لبنان نیز روز پنجشنبه در مراسم خاکسپاری فواد شکر، فرمانده ارشد این گروه که عملیاتهای حزبالله در جنوب لبنان را رهبری میکرد، سخنرانی کرد از قطعیت پاسخ سخن گفت.
از زمان آغاز جنگ غزه به دنبال حمله هفتم اکتبر حماس به خاک اسرائيل، حزبالله لبنان به طور روزمره با اسرائیل در تبادل آتش بوده است.
یک منبع نزدیک به حزبالله به خبرگزاری فرانسه گفته است که «دو سناریو مورد بحث عبارتند از پاسخ همزمان و همهجانبه از سوی جمهوری اسلامی و متحدانش و دیگری پاسخ هماهنگ و متناوب.»
امل سعد، پژوهشگر متخصص حزبالله و مدرس دانشگاه کاردیف بریتانیا، بر این باور است که پاسخ مورد نظر به احتمال بسیار قوی اقدامی هماهنگ از سوی تمام بازیگران همسو با ایران باشد.
او میگوید که این «پاسخ مشترک، هماهنگی تاکتیکی را میان ایران و گروههای حامی آن در منطقه به شدت افزایش خواهد داد و حزبالله لبنان، گروههای فلسطینی حماس و جهاد اسلامی به همراه حوثیهای یمن و نیروهای حشد الشعبی عراق در آن مشارکت خواهند داشت.»
یک مقام از مقاومت اسلامی عراق به خبرگزاری فرانسه گفت: «جمهوری اسلامی با مشارکت گروههای عراقی، یمنی و سوری پاسخ اول را هدایت خواهد کرد، که شامل ضربه به اهداف نظامی است. حرکت دوم اقدامی است که حزبالله صورت خواهد داد.»
این مقام که نخواست به دلایل امنیتی نامش را فاش کند مدعی شده است که «حزبالله ممکن است به تلافی کشته شدن سه زن و دو کودک در جریان حملهای که به کشته شدن فواد در بیروت انجامید، به غیرنظامیان (اسرائيلی) حمله کند.»
پاسخ تهران و متحدانش به اقداماتی که به اسرائيل نسبت داده شده چندان مورد تردید ناظران مسایل منطقه نیست اما کارشناسان میگویند که این واکنش بهطور سنجیده خواهد بود تا از افزایش تنش و گسترش درگیری به ابعادی وسیعتر جلوگیری شود.
امل سعد بر این باور است که این پاسخ نظامی علاوه بر اینکه بر خودداری از جنگ متمرکز است بر بازدارندگی اسرائیل از پیگیری راهبرد جدید «غافلگیری و ایجاد رعب هدفمند» تاکید دارد.
سعد افزود: «جمهوری اسلامی و حزبالله نمیخواهند بازیچه دست نتانیاهو شوند و خوراک برای او تامین کنند که او بتواند به این بهانه ایالات متحده را به جنگ بکشاند.»
جان کربی، سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا میگوید که واشینگتن «نشانهای از وخامت اوضاع یا تشدید تنشها، مشاهده نکرده است.»
احمد زیدآبادی، تحلیلگر ایرانی مسائل بینالملل به خبرگزاری فرانسه گفته است که انتظار دارد تا پاسخ اینبار تهران از دفعه پیش قویتر باشد.
سپاه پاسداران در ۲۵ فروردین در واکنش به حمله هوایی به کنسولگری جمهوری اسلامی در سوریه، اولین حمله مستقیم خود به خاک اسرائیل را انجام داد و مجموعهای متشکل از پهپاد و موشک به سمت اسرائیل شلیک کرد.
نیروهای دفاعی اسرائیل اعلام کردند که در طول عملیات سپر آهنین ۹۹٪ پرتابههای سپاه رهگیری و منهدم شدهاند.
زیدآبادی نیز با تکرار ایده پرهیز از جنگی تمام عیار از سوی تهران گفت: «تکرار عملیات قبلی منطقی نخواهد بود، زیرا موشکها و پهپادها به مناطق حساسی برخورد نکردند و تأثیر بازدارندهای نیز نداشتند.»
روجر شاناهان، تحلیلگر مسائل خاورمیانه به خبرگزاری فرانسه گفت اگرچه آنها (جمهوری اسلامی) به نیابت از فلسطینیها عرصه را بر اسرائيل تنگ میکنند اما حفظ موجودیت هم برای تهران، و هم برای حزبالله، اولویت بالایی دارد و آنها موجودیت خود را با انجام جنگی تمام عیار به خطر نخواهند انداخت.»
این در حالی است که وضعیت امنیتی در خاورمیانه همچنان ناپایدار است و تنشها میان کشورهای منطقه و اسرائیل به شدت بالا گرفته است، تلاشهای دیپلماتیک و مذاکرات با جمهوری اسلامی، حماس و سایر بازیگران منطقهای در جریان است تا از تشدید بحران و ایجاد درگیریهای بیشتر جلوگیری شود.
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل برای حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران، از روز پنجشنبه ۱۱ مرداد آغاز به کار کرد و از زحمات جاوید رحمان طی شش سال گذشته در این سمت تشکر کرد. ساتو یک کارشناس درجه یک در حقوق کیفری است و در بین مدافعان حقوق بشر شهرت فراوانی دارد.
ساتو روز پنجشنبه با انتشار پستی در حساب ایکس خود از آغاز به کارش در این سمت خبر داد و بر تعهد خود به مشارکت در گفتوگوی سازنده با هدف تقویت ظرفیت کشور جهت رعایت تعهدات حقوق بشر برای همه ایرانیان تاکید کرد.
او در این مطلب تاکید کرد که متعهد میشود به تمام نقضهای حقوق بشر به صورت بیطرفانه رسیدگی کرده و از منابع معتبر در ارزیابیهایش استفاده کند.
ماموریت جاوید رحمان، گزارشگر پیشین سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر جمهوری در چهارشنبه ۱۰ مرداد پس از شش سال به پایان رسید.
ساتو یکی از ۱۱ کاندیدای این پست بود و در میان فهرست نهایی سه نفری که به شورا ارائه شد، انتخاب ارجح بود.
رئیس شورای حقوق بشر، عمر زنیبر از مراکش، بهطور رسمی این پست را به ساتو پیشنهاد کرد و او اکنون این سمت را بر عهده گرفت.
ساتو هفتمین گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر در ایران است. ماموریت او سه ساله خواهد بود، اگرچه میتواند برای سه سال دیگر تمدید شود.
او سابقهای خیرهکننده دارد که بر تحقیق در زمینه حقوق و جرمشناسی متمرکز است.
ساتو، برنده جایزه جرمشناس جوان ژاپن در سال ۲۰۱۴، در حال حاضر دانشیار دانشگاه معتبر موناش استرالیا است.
او پیشتر به عنوان محقق و دانشیار در دانشگاه ملی استرالیا و همچنین مدرس و دانشیار در دانشگاه ریدینگ و افسر تحقیقاتی آکسفورد-هاوارد و نیز عضو فوق دکترا در دانشگاه آکسفورد، هر دو در بریتانیا، کار کرده است.
ساتو همچنین به عنوان پژوهشگر در مؤسسه تحقیقات سیاست جنایت و عدالت در بریتانیا، دانشجوی فوق دکترا در موسسه ماکس پلانک برای حقوق کیفری خارجی و بین المللی در آلمان، و کارشناس بینالمللی برنامه توسعه سازمان ملل در ترکیه کار کرده است.
سازمانهای غیردولتی و فعالان حقوق بشر انتصاب ساتو را پیشبینی کرده بودند. ساتو نزد کسانی که با او کار کردهاند از شهرت خوبی برخوردار است.
گروه مشورتی HRC، که بر روند انتصاب نظارت می کند، به مهارتهای ساتو در زمینه مأموریت جدید و تجربه غنی او در زمینه حقوق بشر اشاره کرده است.
این گروه پیشتر به اهمیتی که ساتو برای «استقلال، بیطرفی، صداقت و عینیت» در این ماموریت قائل است، اشاره کرد و به درک روشن او از این ماموریت و چالشهای آن پرداخت.
کایلی مور گیلبرت، پژوهشگر استرالیایی که مدتی را در ایران زندانی بود، میگوید: «مای ساتو یک مدافع فوقالعاده فداکار و دلسوز ضد مجازات اعدام است که کارهای زیادی در استرالیا و جاهای دیگر برای جلب توجه به موضوع مجازات اعدام از جمله در ایران انجام داده است.»
مور گیلبرت، ساتو را فردی دوستداشتنی توصیف میکند و به ایراناینترنشنال میگوید: «از سمت جدید ساتو بسیار هیجانزدهام و شکی ندارم که او در این نقش چالشبرانگیز، از جمله در کانون توجه به اعدامهای وحشتناکی که شاهد آن بودهایم، عالی خواهد بود و خواهد درخشید.»
ایراناینترنشنال، تیر ماه امسال در گزارشی اختصاصی از پایان ماموریت جاوید رحمان خبر داد و نوشت که مای ساتو گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در ایران میشود.
به باور برخی فعالان حقوق بشر، جانشینی جاوید رحمان کار آسانی نیست. او از شهرتی استثنایی در میان وکلای همکارش برخورد است و گروهها و فعالان حقوق بشری با توجه به کار دقیق او در اوضاع وخیمتر شده حقوق بشر در ایران پس از سرکوب اعتراضات خیزش سراسری زن زندگی آزادی پس از قتل حکومتی مهسا ژینا امینی، احترام فراوانی برای او قائل هستند.
مشاهده این سرکوب وحشیانه، باعث تغییری در رویکرد جاوید رحمان نسبت به نقش خود بهعنوان گزارشگر ویژه و صریحتر شدن او شد.
هلنا کندی، وکیل برجسته حقوق بشر، پیشتر به ایراناینترنشنال گفت: «پروفسور رحمان گزارشگر فوق العاده متعهد و درخشانی بود. او در طول سالیان متمادی جنایات فاحش جمهوری اسلامی علیه مردم ایران را مستند و تجزیه و تحلیل کرد. او قتل مهسا امینی و پس از آن دستگیری زنان معترض به آپارتاید جنسیتی را محکوم کرد. من به نمایندگی از کسانی که به آزادی در سراسر جهان معتقدند، از او تشکر میکنم.»
محمود امیری مقدم، از سازمان حقوق بشر ایران، هم گفت که رحمان با تاکید بر گردآوری شواهد و دادهها نه تنها در مورد نقض حقوق بشر در ایران، بلکه موضوع مصونیت ناقضان حقوق بشر از مجازات در جمهوری اسلامی و ضرورت پاسخگویی آنها را مطرح کرد. کار دکتر ساتو نشان میدهد که او بسیار شبیه جاوید رحمان است.»
رحمان، روز اول مرداد امسال با انتشار گزارشی درباره اعدامهای دهه شصت گفت که ناقضان حقوق بشر نباید به خاطر مرور زمان، مشمول مصونیت شوند.
او امسال نیز در گزارشی در حاشیه پنجاهوششمین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد گفت که هزاران زندانی سیاسی در دهه شصت به ویژه در سال ۱۳۶۰ و تابستان ۱۳۶۷ به بهانه حمایت یا عضویت در سازمانهایی مانند سازمان مجاهدین خلق ایران و دیگر احزاب عمدتا چپ با فتوا و تایید خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی و از طریق یک هیات مرگ اعدام شدند.
جاوید رحمان آشکارا از آنچه آن را «نگاه تحقیرآمیز» جمهوری اسلامی به شورای حقوق بشر و ماموریت خود خواند، صحبت کرده است. نمایندگان جمهوری اسلامی در دفتر سازمان ملل متحد در ژنو در برخورد با او در شورای حقوق بشر گهگاه رفتاری توهینآمیز داشتند.
جمهوری اسلامی جاوید رحمان را متهم میکرد که به ابزار دست قدرتهای غربی با دستور کار سیاسی بدل شده است و گزارشهای او مبنایی نادرست دارند و واقعیت را تحریف میکنند.
ماموریت سازمان ملل برای بررسی حقوق بشر ایران از سال ۱۹۸۴ اجرایی شد. آندرس آگیلار، اولین گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر در ایران، پس از دو سال به دلیل همکاری نکردن مقامهای جمهوری اسلامی استعفا کرد.
اوضاع از آن زمان بهبود نیافت و جمهوری اسلامی هیچگاه این ماموریت را به رسمیت نشناخت و گزارشگر ویژه را به ایران راه نداد.
با این همه رهبران جمهوری اسلامی، به جز سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۱ بهدلیل شیوه رایگیری در شورای حقوق بشر، نتوانستهاند مانع تعیین گزارشگران ویژه حقوق بشر در امور ایران شوند.