همزمان با گزارشها از احتمال حمله ایران، سخنگوی شرکت هواپیمایی لوفتهانزا در پاسخ به ایران اینترنشنال اعلام کرد که این شرکت تصمیم به تعلیق پروازهایش از مبدا و به مقصد تهران تا تاریخ پنجشنبه ۲۳ فروردین گرفته است.
سخنگوی این شرکت اعلام کرد که لوفتهانزا شرایط خاورمیانه را رصد میکند و در تماس نزدیک با مقامهاست
بلومبرگ و رسانههای سودانی از حضور هواپیماهای بدون سرنشین (پهپاد) ساخت ایران در این کشور خبر دادهاند.
به گزارش رویترز به نقل از یک منبع ارشد ارتش سودان، یک سال پس از شروع جنگ داخلی این کشور، پهپادهای ساخت ایران به ارتش سودان کمک کردند تا جریان درگیری را تغییر دهد، پیشروی نیروهای شبهنظامی واکنش سریع (RSF) را متوقف کند و قلمروهای اطراف پایتخت را باز پس گیرد.
شش منبع ایرانی، مقامهای منطقهای و دیپلماتهایی که خواستند نامشان فاش نشود، در گفتوگو با رویترز اعلام کردند ارتش سودان طی چند ماه گذشته به پهپادهای ساخت ایران مجهز شده است.
بیش از دهها نفر از ساکنان خارطوم به رویترز گفتند در ماههای اول جنگ نیروهای مسلح سودان (SAF) از برخی پهپادهای قدیمیتر، آتشبارهای توپخانه و جتهای جنگنده استفاده میکردند، اما موفقیت چندانی در ریشهکن کردن جنگندههای نیروهای شبهنظامی واکنش سریع مستقر در محلههای پرجمعیت خارطوم و شهرهای دیگر نداشتند.
به گفته پنج شاهد عینی ساکن منطقه، ۹ ماه پس از آغاز درگیریها،ارتش سودان شروع به استفاده از پهپادهای بسیار موثرتری از پایگاه وادی سیدنا واقع در خارطوم کرد.
ساکنان گفتند به نظر میرسد پهپادها فعالیتهای شبهنظامیان را زیر نظر دارند و مواضع آنها را هدف قرار میدهند.
همچنین ارتش به وسیله این پهپادها اهداف حملات توپخانه در اُمدرمان، یکی از سه شهر کرانه رود نیل را مشخص میکند.
محمد عثمان ۵۹ ساله، یکی از ساکنین منطقه الثوره در این مورد به رویترز گفت: «در هفتههای اخیر، ارتش شروع به استفاده از پهپادهای دقیق در عملیاتهای نظامی کردهاست که نیروهای شبهنظامی را مجبور به فرار از بسیاری از مناطق کرد و ارتش توانست نیروهای زمینی خود را در منطقه مستقر کند.»
میزان و نحوه استقرار پهپادهای ایرانی ارتش در اُمدرمان و سایر مناطق پیش از این گزارش نشده بود.
یک منبع ارشد ارتش سودان، ورود مستقیم هواپیماهای بدون سرنشین ساخت ایران از این کشور را مردود دانست و از بیان چگونگی تهیه یا تعداد آنها خودداری کرد.
این منبع گفت در حالی که همکاری دیپلماتیک بین سودان و ایران در سال گذشته از سر گرفته شده اما همکاری نظامی رسمی هنوز در حال بررسی است.
علی صادق، سرپرست وزارت خارجه سودان که سال گذشته به ایران سفر کرده بود، در پاسخ به پرسشی درباره پهپادهای ایرانی، به رویترز گفت: «سودان هیچ سلاحی از ایران دریافت نکرده است.»
شبهنظامیان اذعان کردند مجبور به عقبنشینی در اُمدرمان شدهاند. بخش رسانهای این گروه با استناد به اطلاعاتی که جمعآوری کرده بود، گفت که ارتش سودان از ایران پهپادهای ساخت این کشور و سایر تسلیحات نظامی را دریافت کرده است.
ارزش استراتژیک سودان برای جمهوری اسلامی
منابع ایرانی و منطقهای گفتند که حمایت تهران از ارتش سودان با هدف تقویت روابط با این کشور استراتژیک انجام میگیرد.
سودان در سواحل دریای سرخ قرار دارد، منطقهای که محل رقابت میان قدرتهای جهانی، از جمله ایران است، آن هم در زمانی که جنگ در خاورمیانه بیداد میکند.
در سوی دیگر دریای سرخ، حوثیهای یمن که تا حدی از سوی ایران مسلح شدهاند، قرار دارند و حملاتی را در حمایت از حماس انجام میدهند.
یک دیپلمات غربی که خواست نامش فاش نشود، گفت: «ایران اکنون در ازای ارسال پهپاد به سودان یک مقر در سوی دیگر دریای سرخ و در آفریقا دارد.»
جنگ بین ژنرال عبدالفتاح البرهان، فرمانده ارتش سودان و ژنرال محمد حمدان داگالو، فرمانده نیروهای شبهنظامی واکنش سریع، میلیونها نفر را به قحطی شدید کشانده و بزرگترین بحران آوارگی را در جهان ایجاد کرده است.
نزاع قدرت در این کشور در منطقه دارفور موجب کشتارهای قومیتی و اعمال خشونتهای جنسی شده است.
کارشناسان سازمان ملل میگویند نیروهای شبهنظامی از سوی کشورهای همسایه آفریقایی از جمله چاد، لیبی و سودان جنوبی حمایت میشوند.
دو شاهد عینی به رویترز گفتند موفقیت ارتش در اُمدرمان باعث شد تا حملات مشابهی را با استفاده از پهپاد، توپخانه و نیروی زمینی در شهر بحری در شمال خارطوم انجام دهد و کنترل پالایشگاه کلیدی نفت الجیلی را در دست بگیرد.
پروازها از ایران
همکاری خارطوم و تهران در زمان عمر البشیر، رییسجمهور پیشین سودان، از سطح خوبی برخوردار بود تا اینکه او در اواخر سه دهه حکومت خود، برای دریافت حمایت اقتصادی به رقبای ایران در خلیج فارس روی آورد و روابط خود را با تهران قطع کرد.
یک منبع منطقهای نزدیک به حکومت ایران به رویترز گفت پهپادهای ایرانی مهاجر و ابابیل که توسط شرکتهایی زیر نظر وزارت دفاع جمهوری اسلامی ساخته میشوند، از اواخر سال گذشته چندین بار توسط شرکت فارسایرقشم ایران به سودان منتقل شدهاند.
ردیابی سوابق پرواز که توسط ویم زوینبورگ، از سازمان صلح هلندی پکس گردآوری شده و در اختیار رویترز قرار گرفته است، نشان میدهد که در ماههای آذر و دی ۱۴۰۲، یک هواپیمای باری بوئینگ ۷۴۷-۲۰۰ که توسط شرکت فارسقشمایر اداره میشود، شش سفر از ایران به بندر سودان، پایگاه مهم ارتش از زمان تصرف سایتهای استراتژیک در خارطوم توسط نیروهای شبهنظامی داشته است.
رویترز مکان و تاریخ عکسی را که توسط شرکت تصویربرداری ماهوارهای پلنت لبز ارائه شده، تایید کرده است.
این عکس یک بوئینگ ۷۴۷ را باطول بالهای ۷۴۷- ۲۰۰ درفرودگاه پورت سودان در هفتم دسامبر ۲۰۲۳ (۱۶ آذر ۱۴۰۲)، تاریخ اولین پرواز ردیابی شده توسط زوینبورگ، به تصویر کشیده است.
زوینبورگ همچنین گفت در عکس ماهوارهای دیگری به تاریخ ۹ ژانویه (۱۹ دی ماه ۱۴۰۲) یک پهپاد مهاجر-۶ در باند فرودگاه پایگاه وادی سیدنا دیده میشود.
نیروهای شبهنظامی اعلام کردند ارتش هفتهای دو بار هواپیماهای باربری و هواپیماهای بدون سرنشین ایرانی و سایر تسلیحات را از ایران تحویل میگیرد.
تامین تسلیحات از ایران میتواند روابط ارتش سودان با ایالات متحده را پیچیده کند، زیرا این امر منجر به فشار برای مذاکره میان طرفهای درگیر میشود.
جان گادفری، سفیر سابق ایالات متحده در سودان، به خبرنگاران گفت گزارشهای مربوط به حمایت تسلیحاتی ایران از ارتش سودان «بسیار نگرانکننده هستند».
سناتورهای آمریکایی در جلسهای از سیاستهای جو بایدن، رییسجمهوری ایالات متحده در قبال جمهوری اسلامی به شدت انتقاد کردند و گفتند آزاد کردن پولهای مسدود شده حکومت ایران میتواند به شهروندان آمریکا آسیب بزند.
جلسه استماع کمیته بانکداری سنای آمریکا روز سهشنبه ۲۱ فروردین با عنوان «مقابله با تامین مالی غیرقانونی، تروریسم و دور زدن تحریمها» برگزار شد.
حاضران در این جلسه در مورد این موضوع بحث و تبادل نظر کردند که چگونه تصمیمات دولت بایدن از نظر مالی برای حکومت ایران سودآور بوده است و چگونه میتوان مانع از این اتفاق شد.
تیم اسکات، سناتور جمهوریخواه از ایالت کارولینای جنوبی در این جلسه گفت: «هر دلاری که دولت [ایالات متحده] به ایران میدهد، دلار دیگری است که علیه پسران و دختران ما استفاده میشود.»
او افزود وزارت خزانهداری آمریکا میتواند از انتقال این پولها که تقویتکننده رژیم ایران است جلوگیری کند اما دولت بایدن با استفاده از برخی روشها مانند معافیتهای حوزه برق، میلیاردها دلار در اختیار تهران قرار داده است.
سیاستهای بایدن در قبال ایران همواره جنجالبرانگیز بوده است اما این جنجالها پس از حمله مرگبار هفتم اکتبر حماس و کشتار صدها غیرنظامی اسرائیلی شدت گرفته است.
ایران در تامین مالی و تجهیز این گروه شبهنظامی فلسطینی دست دارد. ایالات متحده از جمله کشورهایی است که حماس را به عنوان «یک گروه تروریستی» میشناسد.
دولت بایدن در اسفند ماه ۱۴۰۲ با تمدید مجدد معافیت بغداد از رعایت تحریمهای واشینگتن، بار دیگر به عراق اجازه داد هزینه برق وارداتی از ایران را بپردازد.
والی آدیمو، معاون وزیر خزانهداری آمریکا در این جلسه اذعان کرد دلارهایی که در اختیار جمهوری اسلامی قرار میگیرد، به مردم ایران نمیرسد و صرف «فعالیتهای خشونتآمیز» حکومت میشود.
آدیمو تاکید کرد: «آنچه ما بارها از حکومت ایران دیدهایم این است که آنها سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در اولویت قرار میدهند.»
او افزود تقریبا هیچ بخشی از پولهای آزاد شده حکومت ایران که قرار بوده برای مصارف بشردوستانه استفاده شود، در این مسیر هزینه نشده است زیرا مقامهای جمهوری اسلامی «به تهیه غذا و دارو برای مردم خود اهمیتی نمیدهند».
دولت بایدن همواره اعلام کرده پولهای آزاد شده که از طریق بانکهای «طرفهای سوم»، مانند قطر در اختیار ایران قرار گرفتهاند، تنها میتوانند برای مصارف بشردوستانه هزینه شوند.
منتقدان بایدن در پاسخ میگویند این مبالغ ممکن است برای خرید کالاهای مجاز استفاده شوند اما همزمان حکومت ایران را قادر میسازند تا بودجه بیشتری را صرف فعالیتهای شرورانه خود کند.
جان کندی، سناتور جمهوریخواه از ایالت لوییزیانا در این جلسه دولت بایدن را «بهترین دوست ایران» توصیف کرد و گفت: «ایران دوست ما نیست. بایدن به ایران پول میدهد تا سلاح بخرد و ما را بکشد ... هر دلاری که رییسجمهوری ایالات متحده به ایران میدهد، از تروریسمی حمایت میکند که آمریکاییها و متحدان ما را هدف گرفته است.»
از دیگر مواردی که در جلسه استماع کمیته بانکداری سنا درباره آن بحث شد، معافیت ایران از برخی تحریمها و درآمدهای نفتی جمهوری اسلامی بود.
از زمان روی کار آمدن بایدن و پایان یافتن سیاست فشار حداکثری دونالد ترامپ، رییسجمهوری پیشین آمریکا، درآمدهای نفتی ایران رشد قابل ملاحظهای داشته است.
باب مندز، سناتور دموکرات از ایالت نیوجرسی در این جلسه به افزایش حدودا ۵۰ درصدی صادرات نفت خام ایران در سال ۲۰۲۳ اشاره کرد و گفت ایران در سال گذشته میلادی روزانه یک میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه نفت صادر کرد که این میزان در پنج سال گذشته بیسابقه بود.
به گفته این سناتور، اکثر نفت ایران در اختیار چین قرار میگیرد اما واشینگتن برای تحریم پکن و بازیگران آن گامی برنمیدارد.
برخی ناظران معتقدند دولت بایدن به دو دلیل به خرید نفت ایران از سوی چین واکنشی نشان نمیدهد: اول اینکه اعمال تحریمهای سختگیرانه علیه پکن چالشبرانگیز خواهد بود و دوم اینکه واشینگتن میکوشد تا تهران را تا حدی راضی نگه دارد که رژیم ایران سیاست خصمانهای در پیش نگیرد و به دنبال توسعه برنامه هستهای خود نرود.
به گفته ناظران، بایدن همچنین نگران است رویارویی با ایران به کاهش ذخایر نفت و افزایش قیمت آن در ماههای منتهی به انتخابات سرنوشتساز ریاستجمهوری آمریکا بینجامد.
این انتخابات قرار است روز ۱۵ آبان سال جاری برگزار شود.
مقامهای جمهوری اسلامی در مقاطع زمانی مختلف تهدید کردهاند در صورت افزایش فشارها، تنگه هرمز را خواهند بست.
حدود ۲۰ درصد از کشتیهای حامل نفت و محصولات پتروشیمی جهان از این تنگه عبور میکنند.
با وجود لفاظیهای مقامهای تهران در این خصوص، عملی کردن این تهدید برای جمهوری اسلامی پرخطر خواهد بود زیرا انتظار میرود بستن تنگه هرمز واکنش شدید واشینگتن را به همراه داشته باشد.
گرچه در صورت عملی شدن این تهدید - حتی به صورت موقت - تجارت جهانی و بایدن متحمل ضرر خواهند شد.
باب مکنالی، کارشناس حوزه انرژی و دستیار ویژه پیشین کاخ سفید گفت: «ایران میتواند شکست بایدن در انتخابات را تضمین کند. ایران میتواند قیمت بنزین را شش دلار یا حتی بیش از آن افزایش دهد. آنها میتوانند چنین کاری بکنند و بایدن از این موضوع آگاه است.»
علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران در گفتوگو با شبکه خبری المیادین، وابسته به حزبالله لبنان، اعلام کرد جمهوری اسلامی حضور اسرائیل در کشورهای منطقه مانند امارات متحده عربی را یک تهدید میداند و با آن مقابله خواهد کرد.
تنگسیری گفت: «تهدید گاهی به صورت لسانی است ... و گاهی افعالی است. در کشور همسایه ما امارات، من احساس میکنم تهدید ما افعالی است. میدانیم آوردن صهیونیستها در این نقطه برای کار اقتصادی نیست. الان در واقع کارهای امنیتی و در واقع نظامی میکنند که این یک تهدید است و نباید این اتفاق بیفتد.»
اسرائیل در طول سالهای اخیر توانسته است با استفاده از نگرانیهای کشورهای عربی منطقه در مورد سیاستهای خصمانه حکومت ایران، روابط خود را با تعدادی از این کشورها عادیسازی کند.
اسرائیل ابتدا در سپتامبر ۲۰۲۰ در چارچوب «پیمان ابراهیم» با دو کشور امارات و بحرین روابط سیاسی و دیپلماتیک برقرار کرد و سپس در اکتبر همان سال با مراکش و در دسامبر ۲۰۲۲ با سودان پیمان عادیسازی روابط امضا کرد.
تنگسیری در ادامه سخنان خود گفت: «این رسم همسایگی و مسلمانی نیست که صهیونیستها بیایند در این منطقه و در کشور همسایه ما قرار بگیرند ... آیا نباید بدانیم آوردن صهیونیستها در کشور همسایه تهدید است؟ آنها بدانند که اگر اتفاقی برای کشور ما بیفتد، جایی که اینها آمدند، باقی نخواهد ماند.»
به دنبال حمله مرگبار اسرائیل به ساختمان کنسولگری جمهوری اسلامی در دمشق در روز ۱۳ فروردین، حملههای لفظی مقامهای ایران علیه اسرائیل شدت گرفته است.
در این حمله هفت عضو سپاه پاسداران، از جمله محمدرضا زاهدی، فرمانده نیروی قدس سپاه در سوریه و لبنان و محمدهادی حاجی رحیمی، معاون او کشته شدند.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، روز چهارشنبه ۲۲ فروردین در خطبههای نماز عید فطر در تهران، حمله اسرائیل به کنسولگری جمهوری اسلامی را حمله به خاک ایران توصیف و تاکید کرد: «اسرائیل باید تنبیه بشود و تنبیه خواهد شد.»
تنگسیری در بخش دیگری از گفتوگوی خود با المیادین، از «سکوت» برخی کشورهای اسلامی در قبال مناقشه غزه انتقاد کرد و خواستار تشکیل «ائتلاف ارتشهای اسلامی» برای مقابله با اسرائیل شد.
فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران هشدار داد اگر کشورهای مسلمان منطقه به دنبال یافتن «امنیت دائمی» برای خود هستند، نباید آن را در برقراری روابط دوستانه با اسرائیل و حضور این کشور در منطقه جستوجو کنند.
در ماههای اخیر گمانهزنیها درباره احتمال عادیسازی روابط میان عربستان سعودی و اسرائیل واکنشهای منفی مقامهای جمهوری اسلامی را در پی داشته است.
در یکی از آخرین واکنشها، ابراهیم رئیسی، رییس دولت جمهوری اسلامی روز هشتم فروردین در دیدار با اسماعیل هنیه، رییس دفتر سیاسی حماس، به موضوع برقراری روابط میان برخی کشورهای منطقه و اسرائیل پرداخت و گفت عادیسازی روابط با کشورهای اسلامی نمیتواند برای اسرائیل «امنیتآفرین» باشد.
خامنهای نیز روز ۱۱ مهر ۱۴۰۲ عادیسازی روابط اسرائیل و کشورهای منطقه را به «شرطبندی روی اسب بازنده» تشبیه کرد و آن را قماری «محکوم به باخت» خواند.
جو بایدن، رییسجمهوری آمریکا، در مصاحبهای که روز سهشنبه ۲۱ فروردین منتشر شد، گفت: «رویکرد بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل در قبال جنگ غزه اشتباه است.»
بایدن در گفتگویی که هفته پیش با یونیویژن، شبکه تلویزیونی اسپانیایی زبان آمریکایی انجام داد، گفت: «من فکر میکنم کاری که او انجام میدهد یک اشتباه است. من با رویکرد او موافق نیستم.»
بایدن قبلا هم بمبارانهای اسرائیل در غزه را «بیرویه» و اقدامات نظامی این کشور را «بیش از حد» خوانده بود.
کاخ سفید هفته گذشته اعلام کرد که رییسجمهوری آمریکا در تماسی با نتانیاهو، برای اولین بار ادامه کمکهای ایالات متحده به اسرائیل را به برداشتن گامهای مشخصی از سوی این کشور برای حمایت از جان امدادگران و غیرنظامیان مشروط کرد.
بایدن در مصاحبهای که روز سهشنبه پخش شد، گفت: «آنچه من خواستار آن هستم این است که اسرائیلیها فقط خواستار آتشبس شوند و اجازه دهند برای شش تا هشت هفته آینده مردم غزه دسترسی کامل به غذا و دارویی که وارد کشور میشود، داشته باشند.»
حمله نظامی اسرائیل به غزه با انتقادهای بینالمللی فزایندهای بوده است. در داخل آمریکا نیز بایدن با اعتراضات زیادی از سوی فعالان ضد جنگ، مسلمانان و آمریکاییهای عرب در سراسر کشور روبهرو شده است. آنها خواستار آتشبس دائمی در غزه و محدود کردن کمکهای نظامی آمریکا به اسرائیل شدهاند.
بر اساس آمار اسرائیل، حمله حماس در هفت اکتبر ۱۲۰۰ نفر کشته شدند. به گفته وزارت بهداشت غزه که تحت کنترلف حماس است حمله اسرائیل به غزه نیز بیش از ۳۳ هزار کشته برجای گذاشته است و تقریبا تمام جمعیت دو میلیون و ۳۰۰ هزار نفری غزه را آواره کرده است.
اسرائیل از زمان جنگ جهانی دوم بیش از هر کشور دیگری از ایالات متحده کمکهای خارجی دریافت کرده است ، اگرچه کمک های سالانه به اسرائیل در دو سال گذشته به دلیل کمکهای مالی و نظامی ارسال شده به اوکراین به میزان قابل توجهی کاهش یافته است.
ایالات متحده به طور سنتی از اسرائیل در شورای امنیت سازمان ملل متحد حمایت می کند و سه پیش نویس قطعنامه در مورد جنگ غزه را وتو کرد، اما ماه گذشته زمانی که شورای امنیت خواستار آتشبس فوری شد، به آن رأی ممتنع داد.
وتو نکردن قطعنامه شورای امنیت، باعث پرتنشتر و سردتر شدن روابط آمریکا و اسرائیل شد و بنیامین نتانیاهو، سفر برنامهریزیشده یک هیات بلندپایه اسرائیلی به واشینگتن را لغو کرد، هرچند، پس از آن اعلام شد که این سفر انجام خواهد گرفت.
آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا، روز سهشنبه گفت که هیات اسرائیلی هفته آینده به آمریکا خواهد رفت تا درباره عملیات در رفح با مقامهای دولت آمریکا گفتگو کند.
دادگاه رسیدگی به پرونده پولاد عمروف و رفعت امیروف، دو متهم به توطئه ترور مسیح علینژاد، در نیویورک برگزار شد. قاضی پرونده اعلام کرد که محاکمه متهمان ۲۰ اسفند ۱۴۰۳ از سر گرفته خواهد شد. دولت آمریکا نیز قرار است شواهد جدیدی در مورد طرح ترور علینژاد به دادگاه ارائه کند.