احمدرضا رادان، فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی در پی درگیری طالبان با مرزبانان ایران اعلام کرد: «حاکمان فعلی افغانستان باید در قبال عمل نسنجیده و مغایر با اصول بین المللی خود پاسخگو باشند.» او افزود: نیروهای مرزی جمهوری اسلامی به هر گونه تعدی و تعرض مرزی قاطعانه پاسخ میدهند.
صبح ششم خرداد درگیریهای مسلحانهای در مرز ایران و افغانستان درگرفت که به گفته طالبان منجر به کشته شدن یک مرزبان ایرانی و یک عضو طالبان شد. منابع رسمی ایران اما در اطلاعیهای بدون اشاره به تلفات، گفتند این درگیری درپی تلاش «افراد مسلح ناشناس» برای ورود به خاک ایران رخ داد.
به دنبال درگیری میان طالبان و مرزبانان ایرانی در مناطق مرزی نیمروز، سخنگوی وزارت داخله طالبان گفت که این گروه «خواهان جنگ با همسایهها نیست».
عبدالنافع تکور در نخستین اظهارنظر خود از جانب طالبان، در توییتی نوشت در این رویداد یک عضو این گروه و یک مرزبان ایرانی کشته شدهاند.
این درگیریها پیش از ظهر امروز در مرز کنگ ولایت نیمروز افغانستان و شهر دوستمحمد ایران آغاز شد و منابع محلی از تبادل آتش دوطرف با استفاده از سلاحهای سنگین و خمپاره گزارش دادند.
مرزبانی سیستان و بلوچستان ساعاتی پس از این درگیری در اطلاعیهای گفت افراد مسلح ناشناسی قصد ورود به خاک ایران را داشتند که مرزبانان هنگ مرزی زابل در نقطه صفر مرزی با آنها درگیر شدند.
بر اساس این اطلاعیه، درگیریها منجر به «تبادل آتش و درگیری مسلحانه» شده اما «مرزبانان با برتری آتش سنگین و تحمیل تلفات، خسارات جدی به آنان وارد میکنند».
پیش از صدور این اطلاعیه، مقامات جمهوری اسلامی در مورد این درگیریها، مدت زمان و علتش سخنان متفاوت و حتی ضد و نقیضی بیان کردند.
قاسم رضایی، جانشین فرمانده کل انتظامی کشور بروز این درگیریهای مسلحانه را به «اقدام نسنجیده نیروهای طالبان در مرز ایران» نسبت داده و گفته بود: «حدود ساعت ۱۰ امروز نیروهای طالبان از سمت کشور افغانستان بدون در نظر گرفتن و رعایت قوانین بینالمللی و حسن همجواری با انواع سلاح مبادرت به تیراندازی به پاسگاه ساسولی واقع در حوزه هنگ مرزی زابل کردند.»
او همچنین گفت: «حاکمان فعلی افغانستان باید در قبال عمل نسنجیده و مغایر با اصول بینالمللی خود پاسخگو باشند.»
محمد سرگزی، نماینده زابل در مجلس نیز با اشاره به ادامهدار شدن درگیری و تیراندازی در مرز نیمروز به نقل از شاهدان گفت: «درگیری بر اثر انتقال مواد مخدر به ایران بوده است که مرزبانان ایرانی مقابل آنها ایستادهاند و طالبان نیز به حمایت از قاچاقچیان تیراندازی کردهاند.»
سرگزی همچنین یادآور شد: «در چند وقت گذشته برای تثبیت حاکمیت خاک خودمان، تردد مرزنشینان کشاورز که در افغانستان زمینهای کشاورزی دارند به آن سوی مرز ممنوع شده است. این ممنوعیت تحرکات طرف افغانی را بیشتر کرده است.»
تاکید این نماینده مجلس بر طولانی بودن مدت زمان درگیری مسلحانه در حالی است که خبرگزاریهای وابسته به حکومت از جمله فارس و تسنیم، ساعتی پس از انتشار خبر آتشبار دو طرفه، گفتند این درگیریها به پایان رسیده و مسوولان دو کشور در حال گفتوگو درباره آن هستند.
سایت حالوش که اخبار سیستان و بلوچستان را پوشش میدهد نیز به نقل از منابع محلی خبر داده بود مردم در روستاهای ساسولی، ماککی و حاتم در مناطق مرزی منازل خود را تخلیه کردهاند و شماری از غیرنظامیان نیز در دو سوی مرز کشته و زخمی شدهاند.
مقامات جمهوری اسلامی تا این لحظه خبری از تلفات احتمالی این درگیری مسلحانه منتشر نکردهاند.
این درگیریها که به نظر میرسد ساعت ۱۰ صبح امروز به وقت محلی آغاز شد دستکم تا چهار ساعت ادامه داشت و به نقل از خبرگزاریهای رسمی داخل ایران، از ساعت ۱۲:۲۰ دقیقه، پل ابریشم از سوی نیروهای مرزبانی جمهوری اسلامی با توقف یک دستگاه کامیون روی آن، مسدود شد.
درگیریهای مرزی بین نیروهای طالبان و جمهوری اسلامی پس از بالا گرفتن تنش لفظی بین مقامات دو طرف بر سر حقآبه هیرمند افزایش یافته است.
روز چهارم خرداد نیز حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در یک سخنرانی گفت که ایران هیات حاکمه فعلی افغانستان را تا فراگیر نشدن دولت در این کشور، «به رسمیت نمیشناسد».
ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، درخواست ولودیمیر زلنسکی از ایرانیان برای تاثیرگذاری بر رفتار حکومت با هدف تجدیدنظر در فروش پهپاد به روسیه را «فرافکنی به منظور انحراف افکار عمومی و نمایشی سیاسی توام با ادعاهای بیاساس» و «بیارزش» خواند.
کنعانی روز شنبه ششم خرداد با اشاره به سخنان اخیر رییسجمهوری اوکراین خطاب به مردم ایران، گفت هدف از این سخنان «جلب هر چه بیشتر کمکهای تسلیحاتی و مالی کشورهای غربی» است.
زلنسکی به تازگی در پیامی ویدیویی شهروندان ایرانی را خطاب قرار داد و خواهان تغییر رویه حکومت در ارسال پهباد به روسیه شد.
رییسجمهوری اوکراین در این ویدیو «هم جامعه، هم روحانیون ایران، هم تکتک خانوادههای ایرانی، هم کسانی که میتوانند بر تصمیمهای دولت در ایران تاثیر بگذارند» را طرف صحبت خود قرار داد و گفت: «یک پرسش ساده دارم: همدستی با تروریسم روسیه به چه دردتان میخورد؟ چرا شما در کنار یک دولت اهریمنی هستید؟»
زلنسکی در ادامه گفت: «از این [کشتار] چه چیزی گیر شما، مردم تهران یا شیراز یا سقز یا هر شهر دیگر ایران میآید؟ شوربختانه، فقط انزوای بیشتر از جهان و مشکلات بیشتر.»
این سخنان واکنشهای بسیاری را از سوی شهروندان و کاربران ایرانی و فعالان سیاسی و اجتماعی در پی داشت.
از جمله علیرضا آخوندی، نماینده ایرانیتبار پارلمان سوئد که با اشاره به فروش پهپاد به روسیه، خطاب به زلنسکی نوشت: «جنگ ما، جنگ شماست. جنگ شما، جنگ ماست.»
آخوندی مبارزههای ایرانیان و اوکراینیها را «در هم تنیده» توصیف کرد و گفت: «جستوجوی بیامان برای آزادی و صلح ما را در یک تلاش جمعی متحد میکند.»
شماری از کاربران شبکههای اجتماعی هم اشاره کردند که اوکراین میگوید پهپادهای ایرانی شاهد نقش مهمی در حملات روسیه به شهرها و زیرساخت های اوکراین دارند اما زلنسکی، با نادیده گرفتن مبارزه ایرانیان با جمهوری اسلامی، جای قربانی و ظالم را تغییر داده و مردم را همدست «شر» دانسته است.
برخی کاربران هم با اشاره به حضور نمایندگان دولت اوکراین در مهمانیهای حکومتی سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی به زلنسکی پاسخ دادند.
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی اما در واکنش به این سخنان، «تکرار ادعاهای واهی رییسجمهوری اوکراین علیه جمهوری اسلامی ایران» را «همنوازی با جنگ تبلیغی و رسانهای محور ضد ایرانی علیه دولت و ملت ایران» دانست.
کنعانی مدعی شد جمهوری اسلامی «آماده ادامه مذاکرات کارشناسی با اوکراین برای بررسی موضوع ارسال پهپاد شاهد به روسیه است اما طرف اوکراینی از این مذاکره طفره میرود».
سال گذشته واشینگتن پست در گزارشی، از آمادگی ایران برای افزایش ارسال مخفیانه تسلیحات سنگین از جمله موشکهای زمین به زمین به روسیه خبر داده بود اما وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ۳۰ مهر سال گذشته اخبار استفاده از پهپادهای ایرانی در جنگ اوکراین را «واهی و بیاساس» خواند.
یک روز بعد از واکنش رسمی جمهوری اسلامی، ولودیمیر زلنسکی، با دروغ خواندن ادعای ایران مبنی بر عدم ارسال پهپاد به روسیه گفت تهران با فروش هواپیماهای بدونسرنشین به مسکو، «پول آلوده به خون» به دست میآورد.
رییسجمهوری اوکراین همچنین گفت کشورش اطلاعات دقیقی از ارسال پهپاد و موشک از ایران به روسیه دارد.
نشریه اسرائیل هیوم، از نگرانی مقامهای این کشور درباره دستیابی جمهوری اسلامی به اورانیوم غنیشده ۸۴ درصدی خبر داد. بر اساس این گزارش، مقامات ارشد امنیتی اسرائیل اعلام کردهاند در صورت لزوم، آماده حمله نظامی به ایران هستند.
اسرائیل هیوم گزارشی از گمانهزنیها و تخمین مقامات اسرائیلی منتشر کرده است که نشان میدهد جمهوری اسلامی ایران بهزودی سطح غنیسازی اورانیوم خود را به ۸۴ درصد افزایش خواهد داد.
در پی این نگرانی، مقامات ارشد امنیتی اسرائیل به صراحت اعلام کردند اسرائیل آماده است در صورتی که شرایط ایجاب کند «قدرت نظامی» خود را علیه ایران به کار بگیرد.
برآورد مقامهای اسرائیلی به این «احتمال» اشاره دارد که ایران سطح غنیسازی اورانیوم را به عنوان بخشی از «برنامه هستهای» افزایش خواهد داد و به گفته اسرائیل هیوم، هشدارهای روزهای اخیر مقامات سیاسی و نظامی اسرائیل هم به همین دلیل بوده است.
روز ۳۰ بهمن سال گذشته نشریه بلومبرگ گزارش داد بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی اورانیوم غنیشده با غلظت ۸۴ درصد را در تاسیسات اتمی ایران یافتهاند که غلظت آن کمی کمتر از میزان مورد نیاز برای یک سلاح اتمی است.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در واکنش به این گزارش بلومبرگ در توییترش نوشت که از گزارشهای اخیر رسانهای در رابطه با غنیسازی اورانیوم در ایران آگاه و در حال گفتوگو با ایران در مورد نتایج فعالیتهای راستیآزمایی اخیر است و در صورت نیاز آن را به اطلاع شورای حکام آژانس خواهد رساند.
در تهران نیز بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران، در واکنش به گزارش بلومبرگ مدعی شد «وجود ذره یا ذرات بالاتر از ۶۰ درصد در فرآیند غنیسازی به معنی تولید اورانیوم با غنای بالای ۶۰ درصد نیست» و وجود این ذرات «در محل شیر برداشت محصول متداول است».
دو هفته بعد و در اواسط اسفند دیوید آلبرایت، فیزیکدان آمریکایی و بازرس پیشین آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد توضیحات مقامهای جمهوری اسلامی درباره اتفاقی بودن تولید ذرات اورانیوم با غنای ۸۴ درصد «انحرافی» است و آنها احتمالا آزمایشهایی را برای تولید اورانیوم با غنای ۹۰ درصد انجام دادهاند.
به گفته آلبرایت، طرحهای ساخت کلاهکهای هستهای که ایران قبل از سال ۲۰۰۳ تهیه کرده بود و اسرائیل در سال ۲۰۱۸ در یک عملیات سرویس مخفی به دست آورد، برای اورانیوم با سطح غنیسازی ۹۰ درصد طراحی شده بود.
مقامات اسرائیلی همچنان نگرانیهایی درباره «عمدی بودن» افزایش غنیسازی اورانیوم تا سطح ۸۴ درصد دارند و نخستوزیر، وزیر دفاع، رییس ستاد ارتش، رییس دفاع و رییس شورای امنیت ملی به صراحت اعلام کردهاند اسرائیل آمادگی دارد در صورتی که «شرایط اقتضا کند» قدرت نظامی خود را علیه ایران به کار بگیرد.
محسن رنانی، اقتصاددان، در یادداشتی تاکید کرد اقتصاد ایران وارد فاز «خودمختاری» شده است و با سیاستگذاری اقتصادی نمیتوان آن را مدیریت کرد. به گفته او، «جنبش مهسا» جامعه را وارد عمیقترین انقلاب مدنی تاریخ ایران کرده است و حکومت اکنون در نقطه «بنبستی آچمزگون» قرار دارد.
محسن رنانی با انتشار یادداشتی در کانال تلگرامیاش، حکومت را گرفتار «بیماریهای پیرانهسری» توصیف کرد و گفت: «هم ناتوانتر از آن است که خودش را بازسازی کند و هم ناتوانتر از آن است که بتواند مانع تحولاتی شود که این جوانها خواستار آن هستند.»
به همین سبب هم به گفته رنانی، اقتصاد ایران وارد «فاز خودمختاری» شده است؛ یعنی دیگر با «سیاستگذاری اقتصادی» نمیتوان آن را مدیریت کرد و حکومت دست به هر کاری در حوزه اقتصاد بزند، اوضاع را بدتر خواهد کرد.
این اقتصاددان در ادامه به انقلاب «زن، زندگی، آزادی» اشاره کرد و گفت: «جنبش مهسا اکنون جامعه ایران را وارد عمیقترین انقلاب مدنی تاریخ ایران کرده است. ای کاش مردان مداخله نکنند و انقلاب فرهنگی زنان را به خشونت نکشانند.»
رنانی با توصیه به مردان مبنی بر اینکه «بهتر است سعی نکنند جانشین زنان شوند یا رهبری آنان را به دست گیرند»، گفت: «مردان در ایران معاصر سه بار انقلاب کردهاند و هر سه بار گند زدهاند. مراقب باشیم اینبار انقلاب زنان را گند نزنیم.»
او در ادامه به وضعیتی اشاره کرد که جمهوری اسلامی پس از اعتراضات سراسری گرفتارش شده است: «حکومت در نقطه بنبستی آچمزگون است و هر کاری بکند انقلاب مدنی و فرهنگی زنان را تعمیق و تشدید میکند؛ همینجا بماند میبازد، عقبنشینی کند میبازد، حمله کند میبازد، سکوت کند میبازد، خشمگین شود میبازد، زندانی کند میبازد، زندانی نکند میبازد.»
این بنبست به گفته این اقتصاددان، بنبستی است که فقط «نادانترین حکومتها» خود را به آن گرفتار میکنند.
رنانی در این یادداشت همچنین اشاره کرد: «مرحله ورود حکومت به رفتارهای کاریکاتوری به شدت دارد در همه عرصههای حکمرانی بروز پیدا میکند و این خبر خوشی است. ما فقط باید مراقب جوانها باشیم که از دست نروند، که شادمان بمانند، که در خشم و نفرت فرو نروند، که از ایران نگریزند، که ناامید نشوند.»
او در پایان با تاکید بر ضرورت تغییر «فاز کنشگری» و شادمان و امیدوار نگه داشتن جامعه برای عبور از این دوره «سختی و سرسختی» گذار، گفت: «ما به دورهای از صبر شادمانه نیازمندیم.»
رنانی چندی پیش هم در مقالهای نوشت سقوط هر ساختار سیاسی و اجتماعی، دو بُعد و چهار مرحله دارد که پی در پی و به نوبت رخ میدهند:
بُعد اول، «سقوطِ ذهنی» است که دو مرحله دارد: «سقوط کارآمدی» و «سقوط شایستگی» و بُعد دوم، «سقوط عینی» است که آن هم شامل دو مرحله است: «سقوط نمادها» و «سقوط ساختارها».
به گفته او وقتی مرحله چهارم رخ دهد «رخداد سقوط» پایان مییابد و اکنون جمهوری اسلامی سه مرحله اول سقوط را طی کرده است.
این استاد دانشگاه از خانواده کشتهشدگان و جوانان آسیبدیده و معترضِ جنبش مهسا خواسته بود «غمناک نباشند» و بدانند اعتراضشان در همین چند ماه توانسته به مرحله سوم از چهار مرحله سقوط برسد: «بهگمان من مهمترین کاری که جنبش مهسا کرد وارد کردن نظام به مرحله سقوط نمادها بود.»
او البته جمهوری اسلامی را هم خطاب قرار داده و گفته بود حکومت باید بداند با «ثبات کنونی اوضاع، غره نشود و رجز نخواند» چرا که فرصتش «اندکتر از آنی است که گمان میکند» و حتی اگر با روشهای سرکوب خشن این نسل را از نظر روانشناختی ناامید کند، این نسل به مرحله «امید وجودی» رسیده است و هر لحظه میتواند افقهای امیدبخش تازهای خلق کند.
محکومیت جهانی مبادله اسدالله اسدی، دیپلمات محکوم به تروریسم و زندانی در بلژیک، با یک امدادگر بلژیکی زندانی در ایران ادامه دارد و سازمانها و چهرههای مختلف هشدار دادند چنین توافقی زمینه را ایجاد میکند تا جمهوری اسلامی به گروگانگیریهای بیشتری دست بزند.
عفو بینالملل از آزادی الیویه وندکاستیل، امدادگر بلژیکی زندانی در ایران، استقبال کرد اما نسبت به مبادله او با اسدالله اسدی ابراز نگرانی شدید کرد و نوشت: «بلژیک با این اقدام، به ایجاد فضای معافیت از مجازات [برای جمهوری اسلامی] کمک کرده و حقوق قربانیان برای عدالت، غرامت و تضمین عدم تکرار تخلفات را تضعیف کرده است.»
این سازمان هشدار داد اینگونه مبادله زندانیان باعث جسارت مقامهای جمهوری اسلامی برای ادامه به گروگانگیری و سایر جنایتها میشود.
عفو بینالملل خاطرنشان کرد تا زمانی که جامعه جهانی از جمله بلژیک، به تعهدات بینالمللی خود نسبت به اعدامها و رفتارهای غیرقانونی عمل نکند، مخالفان جمهوری اسلامی در خارج از ایران در معرض خطر حملههای بیشتر از سوی عاملان این حکومت قرار خواهند گرفت.
شاهزاده رضا پهلوی نیز در واکنش به مبادله اسدالله اسدی و امدادگر بلژیکی زندانی در توییتی نوشت: «در دیدارهایم با قانونگذاران و سیاستمداران اروپایی تاکید کردهام که معاوضه گروگانهایشان با تروریستهای رژیم، جمهوری اسلامی را به گروگانگیری و اقدامات تروریستی بیشتر تشویق میکند.»
عبدالله مهتدی آزادی اسدالله اسدی را تسلیم شدن بلژیک در برابر جمهوری اسلامی خواند و گفت: «معامله کثیف با تروریستها، امنیت را برای شهروندان اروپا تامین نمیکند.»
او افزود: «این بدترین سیگنالی است که دولتهای اروپایی میتوانند به رژیم تروریستپرور و گروگانگیر جمهوری اسلامی بفرستند و سودمند بودن گروگانگیری را برای فرار از عواقب تروریسم به رژیم تهران یادآوری کنند.»
عبدالله مهتدی گفت: «ما نگرانی عمیق خود را از این نوع رفتار یک دولت اروپایی ابراز میکنیم و بهویژه در شرایطی که مردم بهپاخاستە ایران با بدترین سرکوبها و اعدامها و نقض گستردە حقوق بشر روبرو هستند، آن را غیرقابل قبول میدانیم.»
باب بلکمن، نماینده پارلمان بریتانیا، آزادی اسدالله اسدی را «به شدت» محکوم کرد و نوشت: «دولت بلژیک با این تصمیم، قربانیان تروریسم حکومت ایران را ناکام گذاشت و تلاشهای مشترک اروپا برای بازخواست رژیم درباره اقدامات و حمایت از تروریسم را تضعیف کرد.»
غزاله شارمهد، فرزند جمشید شارمهد، زندانی ایرانی-آلمانی محکوم به اعدام، مبادله اسدالله اسدی با یک زندانی بلژیکی را «شرمآورترین باجگیری» خواند که بلژیک به آن تن داده و گفت: «این به منزله سیلی به صورت مردم ایران است. دولت بلژیک نشان داد هنوز با تروریستها معامله میکند.»
روز جمعه پس از اعلام وزارت امور خارجه عمان مبنی بر تبادل زندانی میان بلژیک و ایران، تهران و بروکسل از آزادی این امدادگر بلژیکی و اسدالله اسدی خبر دادند.
اسدالله اسدی، دبیر سوم سفارت جمهوری اسلامی در وین، تیر ماه سال ۹۷ به اتهام تلاش برای بمبگذاری در گردهمایی سازمان مجاهدین خلق در فرانسه بازداشت و در بهمن ۹۹ در دادگاه بلژیک به ۲۰ سال زندان محکوم شد.
اولیویه وندکاستیل، امدادگر بلژیکی که در ایران به زندان طولانی مدت محکوم شد، بهمن ۱۴۰۰ در ایران بازداشت شد. او مدتی به عنوان مدیر برنامه «شورای پناهندگان» که یک نهاد نروژی است، در ایران کار کرده بود.
دی ماه سال گذشته خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه، نوشت که این امدادگر بلژیکی متهم به چهار اتهام «جاسوسی، همکاری با آمریکا علیه ایران، قاچاق ارز به مبلغ ۵۰۰ هزار دلار و پولشویی» است.
پیش از این و با امضای توافقنامه تبادل زندانی میان تهران و بروکسل، گمانهزنیهایی درباره احتمال مبادله این امدادگر بلژیکی با اسدالله اسدی مطرح شد و احتمال آزادی اسدی موجی از خشم و اعتراض را در میان مخالفان جمهوری اسلامی برانگیخت.