حامد اسماعیلیون در واکنش به سخنان علی خامنهای نوشت: «جنایتی مانند حمله شیمیایی گسترده به مدارس سراسر ایران بدون اطلاع و دستور علی خامنهای امکانپذیر نیست، همانطور که تیراندازی به هواپیما ممکن نبود. محکوم کردن متهم به اشد مجازات از او شروع میشود. او متهم ردیف اول است.»
با گذشت دو روز از غرق شدن کشتی پناهجویان در دریای مدیترانه، جستوجو برای یافتن اجساد کشتهشدگان ادامه دارد. تا این لحظه ۷۹ پناهجو زنده نجات یافتهاند و از میان ناپدیدشدگان، جسم بیجان تنها ۶۳ نفر پیدا شده است که ۲۰ نفرشان اهل افغانستان هستند.
گفته شده ۲۵۰ پناهجو از کشورهای ایران، افغانستان، سوریه، پاکستان و سومالی روی این قایق بادبانی چوبی بودند که تنها ۷۹ نفر آنها زنده ماندهاند.
این قایق چوبی از شهر ازمیر ترکیه به مقصد اروپا حرکت کرده بود اما در نخستین ساعتهای روز یکشنبه هفتم اسفند در حالی که تنها چندین متر مانده بود تا به ساحل شهر کُروتونه در جنوب ایتالیا برسد، در اثر برخورد با صخرهها متلاشی شد و دهها تن از مسافرانش، ناپدید شدند.
نیروهای امدادی همچنان در حال جستوجو هستند و اجساد پیدا شده به ورزشگاهی در شهر منتقل شدهاند و مسوولان در تلاش برای شناسایی آنها و تماس با خانوادههایشان هستند.
آنچه گزارشگران و امدادگران محلی از سواحل شهر کُروتونه و محل برخورد قایق به صخره روایت میکنند تاثر برانگیز است.
به گفته خبرنگار ایراناینترنشنال، ساحل پر از کفشهای بچهگانه، زنانه و مردانهای است که نشان میدهند مهاجران از طیفهای مختلف به امید یک زندگی بهتر، کشورشان را ترک کردهاند.
سالواتوره ساله، امدادگر محلی که در دقایق نخست پس از حادثه در محل حاضر شده است میگوید: «مادرانی بودند که فریاد میزدند، پدرانی بودند که بچههای مردهشان را بغل کرده بودند ولی فکر میکردند آنها زندهاند.»
او میگوید بامداد یکشنبه هر چقدر هوا روشنتر شد، تعداد مردهها هم بیشتر شد اما امدادگران محلی در آن دقایق نخستین تنها بودند و ۲۰ دقیقه بعد گارد ساحلی رسید و به آنها کمک کرد.
با شناسایی هویت اجساد و پناهجویانی که جان سالم به در بردهاند، گفته میشود ۲۰ نفر از کشتهشدگان و ۲۸ نفر از پناهجویان نجاتیافته، اهل افغانستان هستند.
در دو روز گذشته سران اتحادیه اروپا و مقامات کشورهای مختلف پیامهای تسلیتی در مورد این سانحه منتشر کردند. از جمله جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا که «تاسف عمیق» خود را برای کشته شدن پناهجویان این قایق ابراز کرد و با مقصر دانستن قاچاقچیان انسان، قول داد برای جلوگیری از چنین بلایایی، عبور مهاجران را از دریا محدود کند.
سخنان ملونی اما خشم شهروندان و کنشگران حقوق بشری را بیشتر کرد زیرا طبق قوانین جدیدی که در دولت او وضع شد، فعالیت سازمانهای غیردولتی و کشتیهای نجات برای کمک به پناهجویان محدود شده است.
دولت راستگرای فعلی ایتالیا از زمان روی کار آمدن در پاییز گذشته، مواضع سختگیرانهای در مورد ورود پناهجویان اتخاذ کرده و منتقدان میگویند این مواضع موجب رقم خوردن این اتفاق تلخ شده است.
بر اساس موانع موجود در قوانین جدید، بسیاری از کشتیهای نجات اجازه ندارند به جنوب ایتالیا بروند و جستوجو برای یافتن اجساد و شناسایی قربانیان بسیار طولانی شده است.
در حالی که گزارشها حاکی از تحویل سفارت افغانستان در تهران به طالبان است، مولوی شمسالدین شریعتی، دادستان کل طالبان، در راس هیاتی به ایران سفر کرد.
گروه طالبان روز جمعه اعلام کرد این هیات «برای بررسی وضعیت زندانیان و روند انتقال آنان به افغانستان» به ایران رفته است.
رییس عمومی زندانها و رییس امور کنسولی وزارت امور خارجه طالبان نیز در این سفر حضور دارند.
طالبان پیش از این نیز گروههایی از زندانیان افغانستانی را از زندانهای پاکستان به افغانستان انتقال دادهاند.
این در حالی است که از شمار زندانیان و اتهامهای نسبت داده شده به آنها گزارشی در دست نیست و معلوم نیست آیا این زندانیان تنها به دلیل مهاجرت بازداشت شدهاند یا اتهامات دیگری به آنها وارد شده است.
همچنین معلوم نیست این افراد پس از بازگشت به افغانستان با چه سرنوشتی روبهرو خواهند شد.
در حال حاضر هیچ نهاد حقوق بشری مستقلی نمیتواند بر وضعیت زندانهای طالبان در داخل افغانستان نظارت کند. این در حالی است که در ماههای گذشته گزارشهای گستردهای از بازداشتهای خودسرانه و شکنجه بیرحمانه در زندانهای طالبان در رسانههای افغانستان منتشر شده است.
به دنبال فروپاشی دولت افغانستان در کمتر از دو سال پیش، شماری از نیروهای امنیتی دولت سابق به ایران و پاکستان رفتند و برخی از آنها به دلایل نامعلوم بازداشت شدند.
اما همزمان با سفر این مقام بلندپایه طالبان به ایران، گزارشهایی منتشر شده که حاکی است جمهوری اسلامی ایران، سفارت افغانستان در تهران را به طالبان واگذار میکند.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، ارزیابیهای اطلاعاتی نشان میدهند روابط رژیمهای جمهوری اسلامی و طالبان بهطور کمسابقهای در حال افزایش است.
جواد عزیز، پژوهشگر، در تحلیلی برای افغانستاناینترنشنال نوشت: «با تعیین حسن کاظمی قمی، از اعضای ارشد نیروی قدس سپاه پاسداران، به عنوان سرپرست سفارت ایران در کابل، روابط بین جمهوری اسلامی و طالبان بیش از پیش گرم شده است.»
این پژوهشگر تاکید کرد که کاظمی قمی از گذشته میانه خوبی با طالبان دارد و در سطوح دیپلماتیک به نام «خلیلزاد ایرانی» مشهور است.
حسن مرتضوی، معاون سفارت ایران در کابل نیز که اخیرا در یک فایل صوتی در مزارشریف از اقدامات طالبان تمجید کرده، عضو سپاه پاسداران است.
این تحلیلگر همچنین نوشت: «از جانب دیگر، سخنان تازه مقامهای آمریکایی درباره همکاری بین القاعده و جمهوری اسلامی را باید جدی گرفت. اتهام آمریکا درباره حضور سیف العدل، رهبر جدید القاعده در ایران، بدون شک به نزدیکی تهران و کابل کمک کرده است. تهران در وضعیت مشابهی با طالبان در میزبانی از تروریسم بینالمللی قرار گرفته و به این ترتیب جمهوری اسلامی و طالبان هر دو میزبان رهبران القاعده هستند.»
ایران در گذشته نیز به خانواده اسامه بن لادن، بنیانگذار القاعده، پناه داده بود.
عنایتالله بابر فرهمند، معاون اول شورای عالی مصالحه ملی پیشین، در گفتوگوی ویژه با افغانستان اینترنشنال درباره اتهام دریافت پول از قطر به نمایندگی از مارشال دوستم را تکذیب کرد و امضای خود را در این سند، جعلی خواند.
او هدف از انتشار این سند را بدنام کردن مخالفان طالبان خواند و گفت که دریافت پول از سوی مارشال دوستم و عطا محمد نور را رد میکند اما درباره اشرف غنی باید خود او پاسخ دهد.
شبکه تیجی۱ ایتالیا در یک گزارش تحقیقی افشا کرده که قطر به اشرف غنی احمد زی، رییسجمهوری افغانستان پیش از روی کار آمدن طالبان، بیش از ۱۱۰ میلیون دلار پول پرداخت کرده تا در برابر طالبان مقاومت نکند.
این شبکه، سند دریافت این پول از نماینده قطر از سوی اجمل احمدی، نماینده خاص اشرف غنی و رییس وقت بانک مرکزی افغانستان را منتشر کرده است.
در بخش دیگری از این گزارش، سند دیگری نمایش داده میشود که بر اساس آن مبلغ ۵۰ میلیون و ۹۰۰ هزار دلار به مارشال عبدالرشید دوستم داده شده است.
این نامه به امضای عنایتالله بابر فرهمند، به عنوان معاون نخست شورای مصالحه ملی رسیده است.
یکی از سندهایی که تلویزیون ملی ایتالیا منتشر کرده، سند دریافت پول به ارزش ۱۱۰ میلیون و ۴۷۸ هزار دلار از مطلق ماجد القحطانی، نماینده قطر است که اجمل احمدی، نماینده اشرف غنی، در تاریخ هفتم ژوییه ۲۰۲۱ آن را امضا کرده است.
آرشیو وزارت امور خارجه قطر نشان میدهد که القحطانی در آن تاریخ در کابل بوده و با اشرف غنی هم در ارگ ریاست جمهوری دیدار داشته است.
در نامه توضیح داده نشده که این پول به چه علت به اشرف غنی پرداخت شده است اما پنج هفته بعد اشرف غنی از کابل فرار کرد و طالبان وارد پایتخت شدند.
فلیپو روسی، خبرنگار مشهور ایتالیایی که این گزارش تحقیقی را انجام داده، میگوید که این گزارش را بر اساس صحبت با منابع و مرور اسناد تهیه کرده است.
او گفت که از کابل به نیروهای امنیتی افغان دستور داده میشد که مقاومت نکرده و عقبنشینی کنند.
در نامه دیگری که تاریخ آن ۱۶ ژوییه ۲۰۲۱ است، دولت قطر مبلغ ۶۰ میلیون و ۹۰۰ هزار دلار به عطا محمد نور، رییس حزب جمعیت اسلامی افغانستان هدیه داده است.
امضای پای این سند به نام فرهاد عظیمی، والی وقت بلخ و نماینده خاص عطا محمد نور است.
عطا محمد نور و عبدالرشید دوستم به شمال افغانستان رفته بودند تا مشترکا یک عملیات نظامی را برای بیرون راندن طالبان انجام دهند.
محمد سرگزی، نماینده زابل در مجلس شورای اسلامی، تهدید کرد که اگر طالبان حقابه ایران از رودخانه هیرمند را ندهد، اتباع افغانستان از استان سیستان و بلوچستان اخراج خواهند شد.
سرگزی روز یکشنبه به ایلنا گفت که ابراهیم رئیسی «به وزارت امور خارجه تکلیف کرده که هر چه سریعتر با اتمام حجت به افغانستان حقابه هیرمند را بگیرند.»
او درباره «اتمام حجت» جمهوری اسلامی با طالبان افزود: «در سفر معاون اول رئیسجمهور به حوزه سیستان نیز به نماینده ویژه رئیسجمهور در امور افغانستان گفته شد که به هیات حاکمه افغانستان اعلام کنند در صورتی که حقابه سیستان را ندهند تمام اتباعی را که در استان حضور دارند اخراج خواهند کرد.»
نماینده زابل و زهک در مجلس شورای اسلامی افزود که طبق معاهده امضا شده درسال ۱۳۵۱میان ایران و افغانستان، ۸۲۰ میلیون متر مکعب حقابه برای ایران پیشبینی شده، «اما در این سالها این آب به کشور ما داده نشده است».
قبل از آن نیز محمد مخبر، معاون اول رئیسی گفته بود که جمهوری اسلامی «موضوع حقابه رودخانه هیرمند را از افغانستان و مجامع بینالمللی تا حصول نتیجه پیگیری میکند».
همچنین در روزهای اخیر کاردار جدید سفارت ایران در نخستین دیدار خود با وزیر خارجه طالبان بر سر حقآبه هیرمند گفتوگو کردند.
در سالهای وضعیت آب در استان سیستان و بلوچستان به دلیل تخصیص نیافتن حقابه ایران از هیرمند وخیمتر شده و تجمعات اعتراضی نیز در این زمینه برگزار شده است.
اما با وجود هشدارها و تلاشهای جمهوری اسلامی، مقامهای حکومت ایران تاکنون موفق نشدهاند حقابه این کشور از رودخانه هیرمند را به دست آوردند.
پیشتر فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس با اشاره به اختلاف ایران و افغانستان درباره حقابه هیرمند، خواستار ورود ستادکل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی به این حوزه شده است.
او در شهریورماه گفت: «شاهد شیطنت در مساله تخصیص حقابهایم و برای دریافت حقابه کشورمان گرفتار تناقضها و اختلافات داخلی طالبانیم.»
بر اساس گزارش منابع رسمی و شاهدان عینی، یک بمبگذار انتحاری بعدازظهر روز چهارشنبه ۲۱ دی ماه، خود را مقابل ساختمان وزارت امور خارجه طالبان در کابل منفجر کرد که منجر به کشته یا زخمی شدن دستکم ۲۰ نفر شد.
خبرگزاری فرانسه به نقل از جمشید کریمی، یک راننده که شاهد این انفجار بوده، نوشت: «من حدود ۲۰ تا ۲۵ قربانی دیدم. نمیدانم چند نفر از آنها کشته یا مجروح شدهاند.»
این خبرگزاری اضافه کرد که این انفجار در حالی صورت گرفت که انتظار میرفت همزمان یک هیات چینی در طول روز در وزارت امور خارجه افغانستان حضور داشته باشد.
این شاهد عینی ادامه داد: «در ماشین منتظر بودم که مردی را دیدم که کلاشنیکف بر دوش داشت و کیف حمل میکرد. از کنار ماشین من رد شد و بعد از چند ثانیه صدای انفجار بلندی آمد. دیدم این مرد خودش را منفجر کرد.»
خبرگزاری فرانسه نوشت که شیشه عقب خودرویی که این راننده در آن بود بر اثر انفجار شکسته و همچنین شیشههای وزارت اطلاعات که دقیقا مقابل وزارت امور خارجه قرار دارد نیز شکسته شد.
خالد زدران، سخنگوی پلیس طالبان در کابل نیز این انفجار را تایید کرد و گفت این انفجار تلفاتی به همراه داشته است.
این حادثه ساعت چهار بعدازظهر روز چهارشنبه به وقت محلی رخ داده است. این مقام طالبان در مورد نوع انفجار جزییاتی ارائه نکرده اما گفته است نیروهای امنیتی به محل حادثه رفتهاند.
تصاویری که از این حادثه در رسانههای اجتماعی منتشر شده، نشان میدهند شماری از افراد در خیابان روی زمین افتادهاند.
تاکنون هیچ گروهی مسوولیت این حمله انتحاری را بر عهده نگرفته است.
طالبان مدعی هستند از زمان بازگشت به قدرت در تابستان سال گذشته، امنیت را در کشورشان بهبود بخشیدهاند اما حملات و انفجارهای متعددی در ماههای اخیر انجام شده که عموما شاخه محلی گروه دولت اسلامی (داعش) مسوولیت آن را بر عهده گرفته است.
در شهریور ماه، سخنگوی پلیس طالبان در کابل کشته و زخمی شدن پنج تن را بر اثر انفجار در منطقه خیرخانه این شهر تایید کرد.
برخی منابع تعداد تلفات را بیشتر دانسته و گفتند کاروان نیروهای طالبان هنگام بازگشت از رژه نظامیان در پایگاه بگرام هدف حمله قرار گرفته است.
بگرام در دو دهه اخیر و تا نهم شهریور سال گذشته، پایگاه نیروهای نظامی آمریکا در شمال کابل بود.