فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، اعلام کرد: «اوایل امروز [شنبه] نیروهای آمریکایی در خاورمیانه دو پهپاد انتحاری ایرانی را که ترافیک دریایی بینالمللی را در تنگه هرمز تهدید میکردند، سرنگون کردند.»
سنتکام تاکید کرد: «نیروهای آمریکایی همچنان در موقعیت آمادهباش هستند و آمادهاند تا به دفاع در برابر تجاوز ایران ادامه دهند.»
فیلیپس در یادداشتی که در وبسایت «سندیکای اخبار یهودیان» منتشر شده، نوشت جنگ با [حکومت] ایران از ابتدا فراتر از یک رویارویی منطقهای بود و نتیجه آن میتوانست بر موازنه قدرت جهانی تاثیر بگذارد.
به نوشته او، در صورت موفقیت آمریکا و اسرائیل در حذف تهدید جمهوری اسلامی، نه تنها یکی از مهمترین تهدیدهای امنیتی علیه اسرائیل و منطقه از میان میرفت، بلکه شبکه همکاری میان ایران، روسیه، چین و کره شمالی نیز با چالش جدی مواجه میشد.
فیلیپس در مقابل هشدار داد که اگر جمهوری اسلامی از جنگ عبور کند و همچنان به عنوان یک قدرت منطقهای باقی بماند، این موضوع میتواند از نگاه رقبای آمریکا نشانهای از ضعف واشینگتن تلقی شود.
ادعای تغییر رویکرد ترامپ در قبال تهران
این تحلیلگر با اشاره به مقالهای در نشریه فارنافرز که توسط نرگس باجغلی و ولی نصر نوشته شده، گفت برخی تحلیلگران نزدیک به جمهوری اسلامی از آنچه «پیروزی ایران» در برابر آمریکا توصیف میکنند سخن میگویند.
او نوشت هرچند این روایت را میتوان بخشی از تبلیغات تهران دانست، اما برخی تحولات اخیر باعث شده این پرسش مطرح شود که آیا دولت ترامپ ناخواسته در مسیری حرکت میکند که به سود جمهوری اسلامی تمام شود.
انتقاد از فشار بر اسرائیل
فیلیپس در ادامه با اشاره به تحولات پس از اعلام آتشبس میان [حکومت] ایران و ائتلاف آمریکا و اسرائیل در ماه آوریل، یادآور شد جمهوری اسلامی همچنان به حملات خود علیه اهداف دریایی در تنگه هرمز و همچنین برخی کشورهای خلیج فارس ادامه داده است.
او همچنین به ادامه درگیریها میان حزبالله و اسرائیل اشاره کرد و نوشت با وجود حملات مکرر این گروه از خاک لبنان، واشینگتن در چند مقطع اسرائیل را برای پذیرش آتشبس تحت فشار قرار داده است.
به گفته نویسنده، یکی از این موارد زمانی رخ داد که اسرائیل در آستانه حمله به ضاحیه بیروت، که آن را مرکز فرماندهی حزبالله توصیف میکند، قرار داشت اما پس از تهدید [حکومت] ایران به ترک مذاکرات با آمریکا، دولت ترامپ مانع این عملیات شد.
فیلیپس مدعی شد پس از آن نیز حملات حزبالله ادامه یافت و این موضوع نشان داد آتشبسهای مورد حمایت آمریکا نتوانستهاند درگیریها را متوقف کنند.
«ایران جنگ را متوقف نکرده است»
این تحلیلگر نوشت در حالی که ترامپ بارها تاکید کرده مذاکرات با ایران به خوبی پیش میرود و آتشبس برقرار است، تهران همچنان به اقدامات خصمانه خود ادامه میدهد.
او به اظهارات اخیر ترامپ اشاره کرد که گفته بود گفتوگوها با ایران «بسیار خوب» پیش میرود و ممکن است به زودی به توافق منجر شود.
در مقابل، فیلیپس به سخنان عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، استناد کرد که گفته بود «هیچ پیشرفت ملموسی» در مذاکرات حاصل نشده است.
دو اشتباه راهبردی ترامپ
براساس این تحلیل، ترامپ در پرونده ایران گرفتار دو اشتباه اساسی شده است.
نخست اینکه تصور میکند میتوان پایان جنگ را از طریق مذاکره به دست آورد؛ در حالی که از نگاه نویسنده، مذاکرات موفق باید از موضع قدرت انجام شود.
فیلیپس استدلال کرد که واشینگتن به جای استفاده از فشار اسرائیل بر حزبالله برای افزایش اهرم خود در برابر تهران، با محدود کردن عملیات اسرائیل بخشی از این اهرم را از دست داده است.
او دومین اشتباه ترامپ را این دانست که گمان میکند تشدید فشارهای اقتصادی و محاصره دریایی سرانجام جمهوری اسلامی را به پذیرش خواستههای آمریکا وادار خواهد کرد.
به اعتقاد نویسنده، رهبران جمهوری اسلامی تصمیمات خود را بر مبنای ملاحظات ایدئولوژیک و مذهبی اتخاذ میکنند و حاضرند برای حفظ اهداف خود هزینههای سنگینی را به جامعه و اقتصاد ایران تحمیل کنند.
«هدف تهران از مذاکرات، تسلیم کردن آمریکاست»
فیلیپس در بخش دیگری از یادداشت خود نوشت جمهوری اسلامی مذاکرات را نه ابزاری برای دستیابی به بهترین توافق، بلکه وسیلهای برای وادار کردن آمریکا به عقبنشینی میداند.
او تاکید کرد از نگاه تهران، هر دور مذاکره نشانهای از ضعف واشینگتن تلقی میشود و جمهوری اسلامی از این روند برای افزایش فشار بر آمریکا استفاده میکند.
تردید درباره ارزش هر توافق احتمالی
نویسنده همچنین نسبت به هرگونه توافق احتمالی با جمهوری اسلامی ابراز تردید کرد و تاکید کرد تهران سابقهای طولانی در نقض توافقها و آتشبسها دارد.
او با اشاره به اظهارات مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، که گفته بود [حکومت] ایران اکنون درباره بخشهایی از برنامه هستهای خود حاضر به مذاکره شده است، نوشت حتی اگر چنین گفتوگوهایی پیشرفت کند، تضمینی برای پایبندی جمهوری اسلامی به تعهدات آینده وجود ندارد.
سایه برجام بر مذاکرات جدید
فیلیپس در پایان هشدار داد روند کنونی ممکن است به تکرار تجربه توافق هستهای سال ۲۰۱۵ منجر شود؛ توافقی که از نگاه او دولت باراک اوباما در آن امتیازات قابل توجهی به جمهوری اسلامی داد.
او نتیجه گرفت که دونالد ترامپ اکنون با این خطر روبهرو است که در پرونده ایران به «اوبامای دوم» تبدیل شود؛ تحولی که به باور نویسنده میتواند پیامدهایی فراتر از اسرائیل داشته باشد و بر امنیت کشورهای غربی نیز اثر بگذارد.
میلشتاین، پژوهشگر ارشد مرکز موشه دایان دانشگاه تلآویو، در این یادداشت استدلال میکند شکاف قابل توجهی میان اهداف اولیه عملیات موسوم به «شیر خروشان» و نتایج واقعی آن وجود دارد. به گفته او، در حالی که یکی از اهداف اصلی این عملیات تضعیف یا سرنگونی حکومت ایران بود، جمهوری اسلامی نهتنها پابرجا مانده، بلکه ممکن است پس از جنگ مواضعی رادیکالتر از گذشته اتخاذ کرده باشد.
او نوشت با وجود این واقعیت، در محافل سیاسی و امنیتی اسرائیل همچنان از افزایش احتمال فروپاشی حکومت ایران سخن گفته میشود؛ ادعاهایی که به گفته او پیشتر نیز درباره حماس و حزبالله مطرح شده بود اما در عمل تحقق نیافت.
تکرار روایتهای آشنا درباره «فروپاشی دشمن»
به نوشته این تحلیلگر اسرائیلی، فضای رسانهای و سیاسی اسرائیل بار دیگر مملو از روایتهایی درباره سردرگمی، یأس، شکافهای داخلی و ناتوانی ساختاری در جبهه دشمن شده است؛ در حالی که تجربه نشان داده این گروهها و حکومتها با وجود تحمل ضربات سنگین، توانایی بالایی برای بقا و بازسازی خود دارند.
میلشتاین تاکید کرد که حزبالله در هفتههای اخیر نمونهای از همین توانایی را به نمایش گذاشته و برخلاف پیشبینیها همچنان فعال باقی مانده است.
شکست راهبرد «قطع سر»
این پژوهشگر دانشگاه تلآویو معتقد است راهبردی که علیه حکومت ایران طراحی شده بود، بر مجموعهای از اقدامات شامل حذف رهبران ارشد، تخریب زیرساختهای نظامی و حکومتی، تحریک اعتراضات داخلی و استفاده از گروههای قومی و اقلیتها برای بیثبات کردن حکومت استوار بود.
به گفته او، طراحان این عملیات تصور میکردند ترکیب این عوامل میتواند به فروپاشی جمهوری اسلامی منجر شود، اما این راهبرد در برابر نظامی که بر پایه ایدئولوژی مذهبی و گفتمان «مقاومت» شکل گرفته، موفق نبوده است.
او نوشت نیروهای ایدئولوژیک در خاورمیانه ممکن است خسارتهای سنگینی را تحمل کنند، اما الزاماً تسلیم نمیشوند یا از مواضع خود عقبنشینی نمیکنند.
سوءبرداشت از ساختار سیاسی و اجتماعی ایران
میلشتاین در بخش دیگری از مقاله خود از برخی طرحهای مطرحشده در جریان جنگ به شدت انتقاد کرد.
او به ایده استفاده از نیروهای کرد برای بیثبات کردن حکومت ایران اشاره کرد و نوشت طراحان این سناریو به این پرسش اساسی توجه نکردند که آیا یک اقلیت قومی میتواند مرکز قدرت در ایران را سرنگون کند و چنین اقدامی از سوی اکثریت جامعه چگونه ارزیابی خواهد شد.
به نوشته او، حتی پس از ناکامی این طرح نیز برخی کوشیدند آن را با استناد به مخالفت ترکیه توجیه کنند.
انتقاد از طرح نام احمدینژاد
نویسنده همچنین از طرحهایی که در آنها نام محمود احمدینژاد به عنوان گزینهای برای آینده سیاسی ایران مطرح شده بود انتقاد کرد.
او این رویکرد را نشانهای از درک نادرست ساختار قدرت در جمهوری اسلامی دانست و یادآور شد که احمدینژاد نیز دیدگاههای تند ضداسرائیلی و یهودستیزانه دارد و نمیتوان او را گزینهای معتدلتر یا مطلوبتر تلقی کرد.
نبود بررسی جدی درباره اشتباهات
میلشتاین معتقد است مشکل اصلی صرفاً شکست یک راهبرد نیست، بلکه ناتوانی اسرائیل در بررسی صادقانه اشتباهات و پذیرش ناکامیهاست.
او نوشت هیچ ارزیابی جدی از دلایل شکست اهداف اولیه صورت نگرفته و در عوض تلاش میشود همان رویکردها بدون بازنگری اساسی ادامه پیدا کنند.
به گفته او، این وضعیت مانع از یادگیری درسهای لازم و اصلاح سیاستها شده است.
سایه هفتم اکتبر بر تصمیمگیریهای اسرائیل
این پژوهشگر اسرائیلی در ادامه تاکید کرد که حمله هفتم اکتبر باید اسرائیل را وادار میکرد نگاه خود به دشمنانش را بازبینی کند، اما شواهد نشان میدهد بسیاری از همان الگوهای فکری همچنان پابرجا هستند.
او هشدار داد که خودداری از بررسی ریشههای اشتباهات گذشته، خطر تکرار شکستهای مشابه را افزایش میدهد.
هشدار درباره تکرار اشتباهات
میلشتاین در پایان نوشت مشکل تنها تکرار اشتباهات نیست، بلکه عادیسازی این اشتباهات و امتناع از پذیرش مسئولیت است.
او استدلال کرد که بخشی از نخبگان سیاسی و امنیتی اسرائیل همچنان از پذیرش خطاها، پاسخگویی و بازنگری در فرضیات خودداری میکنند؛ روندی که به گفته او میتواند زمینهساز بحرانها و شکستهای جدید در آینده شود.
این تحلیلگر اسرائیلی نتیجه گرفت که بسیاری از فرضیات و برداشتهایی که زمینهساز ناکامیهای گذشته بودند، همچنان در تفکر تصمیمگیران اسرائیلی حضور دارند و همین مساله احتمال بروز «تراژدیهای جدید» را در آینده افزایش میدهد.
اقدامی که به نوشته رسانهها میتواند به یکی از محورهای اختلاف در مذاکرات جاری میان تهران و واشینگتن تبدیل شود.
یک منبع آگاه شنبه ۱۶ خرداد به رویترز گفت دولت آمریکا قصد دارد داراییهای بلوکهشده حکومت ایران را برای کمک به بازسازی و جبران خسارتهای واردشده به کشورهای خلیج فارس در دسترس متحدان خود قرار دهد.
به گفته این منبع، واشینگتن همچنین در حال بررسی این موضوع است که آیا میتوان از این داراییها برای جبران خسارتهای گذشته ناشی از حملات جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه نیز استفاده کرد یا خیر.
این منبع افزود اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، گروهی را مامور کرده است تا میزان خسارتهای واردشده به کشورهای متحد آمریکا در خلیج فارس را ارزیابی و برآورد کند.
بر اساس گزارش شبکه سیبیاس نیز وزارت خزانهداری آمریکا در نظر دارد از تمامی اختیارات قانونی موجود برای فراهم کردن دسترسی کشورهای خلیج فارس به داراییهای حکومت ایران جهت تامین هزینه بازسازی و تعمیر خسارتهای احتمالی آینده استفاده کند.
به گفته این منبع، بسنت همچنین از کشورهای خلیج فارس خواسته است برآورد جامعی از هزینه خسارتهایی که از آغاز جنگ به آنها وارد شده ارائه کنند تا امکان استفاده از داراییهای حکومت ایران برای جبران این خسارتها بررسی شود.
ابهام درباره نوع داراییها
به نوشته سیبیاس هنوز مشخص نیست کدام دسته از داراییهای ایران برای این منظور مدنظر قرار گرفتهاند.
این منبع توضیح نداد که آیا منظور صرفاً داراییهای نقدی بلوکهشده ایران در بانکهای خارجی است یا اموال و داراییهای فیزیکی جمهوری اسلامی، از جمله نفتکشها و سایر داراییهای خارجی، نیز در این طرح لحاظ شدهاند.
به گفته او، ادبیات مورد استفاده در این طرح نشان میدهد دامنه بررسیها احتمالاً فراتر از داراییهای بلوکهشده سنتی است.
همزمان با مذاکرات صلح
انتشار این گزارش در حالی صورت میگیرد که مذاکرات غیرمستقیم میان تهران و واشینگتن برای دستیابی به توافقی به منظور پایان دادن به جنگ ادامه دارد.
جمهوری اسلامی بارها تاکید کرده است که هرگونه توافق با آمریکا باید شامل لغو تحریمها و آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای بلوکهشده حکومت ایران در خارج از کشور باشد.
اورشلیمپست نیز در همین زمینه یادآور شد که تنها یک روز پیش از انتشار این گزارش، محسن رضایی، مشاور رهبر جمهوری اسلامی، در گفتوگو با شبکه سیانان گفته بود دستیابی به توافق صلح منوط به آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار از داراییهای [حکومت] ایران است که به گفته او در اختیار آمریکا قرار دارد.
حملات جمهوری اسلامی به کشورهای خلیج فارس
از زمان آغاز جنگ در اسفند ماه سال گذشته، جمهوری اسلامی بهطور متناوب با موشک و پهپاد اهدافی را در کشورهای مختلف حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، بحرین، قطر و عمان هدف قرار داده است.
این گزارش یک روز پس از حملات جدید جمهوری اسلامی به کویت و بحرین منتشر شد؛ حملاتی که به گفته مقامهای آمریکایی بر نگرانیهای امنیتی کشورهای منطقه افزوده است.
نشانههایی از توقف مذاکرات
در حالی که آمریکا در حال بررسی استفاده از داراییهای ایران برای جبران خسارتهای متحدان خود است، اورشلیمپست گزارش داد نشانههایی از کند شدن روند مذاکرات نیز دیده میشود.
در همین ارتباط، خبرگزاری نیمهرسمی ایسنا گزارش داد وزیر کشور پاکستان که در روند میانجیگری میان تهران و واشینگتن نقش دارد، روز شنبه با نامهای برای مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، وارد تهران شده است.
بنابر گزارشها، مشخص نیست این تلاشهای دیپلماتیک تا چه اندازه بتواند بنبست موجود در مذاکرات را برطرف کند؛ بهویژه در شرایطی که موضوع داراییهای ایران به یکی از مهمترین نقاط اختلاف میان دو طرف تبدیل شده است.
