سفارت هند در پکن، مطلب گلوبال تایمز در مورد سرنگونی جتهای جنگنده هندی از سوی پاکستان را اطلاعات نادرست خواند.
هند بامداد چهارشنبه به خاک پاکستان و منطقه کشمیر تحت کنترل این کشور حمله کرد.
سخنگوی ارتش پاکستان به خبرگزاری رویترز گفت که پنج هواپیمای جنگی هند را در حریم هوایی خود هند سرنگون کردهاند؛ ادعایی که هنوز از سوی دهلی نو تایید نشده است.
چهار منبع محلی در دولت کشمیر هند نیز به رویترز گفتند که سه جنگنده در مناطق مختلف این منطقه هیمالیایی سقوط کردهاند و خلبانان آنها در بیمارستان بستری شدهاند.
هند بامداد چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت در قالب عملیاتی با نام رمز «سیندور» حملات موشکی گستردهای را به ۹ منطقه در خاک پاکستان، از جمله کشمیر، انجام داد. این عملیات در پاسخ به حملات دوم اردیبهشت، در کشمیر هند صورت گرفت که منجر به کشته شدن ۲۶ نفر که اغلب گردشگر بودند، شد.
مقامات دهلینو میگویند هدف از حملات اخیرش، مراکزی بوده که «زیرساختهای تروریستی» داشته و در حال طراحی حملاتی علیه این کشور بودهاند. سخنگوی ارتش هند گفت این مراکز کاملا نابود شدهاند.
پاکستان در واکنش به این حملات، اعلام کرد که هند شش منطقه در خاک پاکستان را هدف قرار دادهاست. به گفته مقامات اسلامآباد، این اهداف شامل سدها و پروژههای برقآبی بودهاند.
پاکستان این اقدام هند را «اقدام آشکار جنگی» توصیف کرده و تهدید کرده پاسخ قاطعی به این تجاوز خواهدداد.
سوم اردیبهشت ماه: در پی تیراندازی مظنونان به عضویت در گروههای شبهنظامی بهسوی گردشگران در منطقه جامو و کشمیر، ۲۶ نفر کشته و ۱۷ نفر زخمی شدهاند.
ریشههای تاریخی اختلافات
تنش میان هند و پاکستان ریشه در تقسیم شبهقاره هند در سال ۱۹۴۷ دارد. پس از پایان استعمار بریتانیا، منطقه براساس خطوط مذهبی به دو کشور تقسیم شد، پاکستان با اکثریت مسلمان و هند با جمعیت عمدتا هندو.
این تقسیمبندی حدود ۱۴ میلیون نفر را آواره کرد و خشونتهای فرقهای به مرگ نزدیک به یک میلیون نفر انجامید.
منطقه کشمیر با مناظر کوهستانی چشمنواز هیمالیا، محور اصلی مناقشه میان دو کشور است.
پس از استقلال دو کشور، حاکم هندوی کشمیر که بر منطقهای با جمعیت عمدتا مسلمان حکومت میکرد، در پیوستن به هند یا پاکستان تردید داشت. با ادعای هند مبنی بر الحاق کشمیر و دخالت نظامی پاکستان، نخستین جنگ میان دو کشور آغاز شد.
در حال حاضر، نیروهای دو کشور در طول خط ۷۴۰ کیلومتری موسوم به «خط کنترل» که یکی از نظامیترین مناطق جهان است، با یکدیگر رو در رو هستند. این منطقه همچنین شامل مناطقی است که تحت کنترل چین قرار دارد و مورد ادعای هند است.
چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت ماه سه جنگنده در منطقه جامو و کشمیر هند سقوط کردهاند؛ این حادثه ساعاتی پس از آن رخ داد که هند اعلام کرد ۹ «زیرساخت تروریستی» متعلق به پاکستان را آنسوی مرز هدف قرار داده است.
تاریخچه درگیریهای نظامی
از زمان استقلال دو کشور در ۱۹۴۷، هند و پاکستان چندین درگیری نظامی عمده داشتهاند:
جنگ اول کشمیر (۱۹۴۷-۱۹۴۹): تنها چند ماه پس از استقلال، جنگ بر سر کنترل کشمیر آغاز شد که با مداخله سازمان ملل و ایجاد خط آتشبس پایان یافت.
جنگ دوم کشمیر (۱۹۶۵): نیروهای پاکستان برای تسلط بر کشمیر وارد بخش هندی این منطقه شدند و درگیریها به مناطق مرزی دیگر نیز گسترش یافت.
جنگ ۱۹۷۱: دو کشور بر سر بخش شرقی پاکستان جنگیدند که به استقلال بنگلادش منجر شد.
جنگ کارگل (۱۹۹۹): نخستین درگیری پس از دستیابی رسمی هر دو کشور به سلاح هستهای، که با فشار بینالمللی متوقف شد.
حمله اوری (۲۰۱۶): هند مدعی انجام «حملات دقیق نظامی» به پایگاههای شبهنظامی در پاکستان شد، اما اسلامآباد این ادعا را رد کرد.
حمله پولواما (۲۰۱۹): هند در پاسخ به یک حمله انتحاری در کشمیر، حملات هوایی به اردوگاه آموزشی شبهنظامیان در پاکستان انجام داد که به درگیری هوایی و اسارت یک خلبان هندی منجر شد.
در پی حمله دوم اردیبهشت، هند روابط دیپلماتیک با پاکستان را کاهش داد و پاکستان نیز حریم هوایی خود را به روی هواپیماهای هندی بست و تجارت مرزی را متوقف کرد.
بسته شدن حریم هوایی پاکستان، شرکتهای هواپیمایی هند را مجبور به طی مسیرهای طولانیتر کردهاست.
اقدام نگرانکنندهتر، تعلیق پیمان تقسیم آب رودخانه سند توسط هند است که توزیع آب شش رودخانه جاری از هیمالیا را تنظیم میکند. پس از اعلام تعلیق این پیمان، جریان آب به پاکستان تقریبا ۹۰ درصد کمتر از حجم معمول شده که میتواند تاثیر جدی بر کشاورزی پاکستان بگذارد.
عکسی از مظفرآباد پایتخت کشمیر تحت کنترل پاکستان پس از حمله ۱۷ اردیبهشت ماه. هند میگوید به ۹ نقطه در این منطقه و پاکستان حمله کرده است
چشمانداز روابط دو کشور
تحلیلگران معتقدند با وجود تنشهای اخیر، احتمال وقوع جنگ تمامعیار میان دو قدرت هستهای اندک است. قدرتهای جهانی همواره در بزنگاههای حساس وارد عمل شده و از گسترش خصومتها جلوگیری کردهاند.
با این حال، آشتی اساسی میان دهلینو و اسلامآباد دور از انتظار است. موضع هند تحت رهبری نارندرا مودی، نخستوزیر ملیگرای هندو، سختگیرانهتر شده و دهلینو تاکید کرده تنها در صورتی مذاکرات صلح را آغاز خواهدکرد که پاکستان علیه گروههای شبهنظامی در خاک خود اقدام جدی انجام دهد.
روابط میان دو کشور همچنین تحت تاثیر رقابت استراتژیک میان آمریکا و چین قرار گرفته است. هند در سالهای اخیر به واشینگتن نزدیکتر شده، در حالی که پاکستان به سمت پکن گرایش پیدا کرده که میلیاردها دلار در زیرساختهای این کشور در قالب طرح «کمربند و جاده» سرمایهگذاری کرده است.
محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه دولت حسن روحانی به موضوع تغییر احتمالی نام خلیج فارس به «خلیج عربی» واکنش نشان داد و گفت آنچه پیرامون «استفاده از این نام ساختگی» شنیده میشود، «هر ایرانی میهندوست از هر گرایشی را به خشم میآورد».
او گفت: «برای ایران، به جهانیان و ساکنان کاخ سفید نشان خواهیم داد که ایرانیان، همراه و هم زبان، این سوداگری کوتهبینانه را برنمیتابند.»
ظریف افزود: «شاید فردا برای این همبستگی میهنی دیر باشد.»
گزارش آسوشیتدپرس درباره تصمیم احتمالی ترامپ مبنی بر «خلیج عربی» یا «خلیج عربستان» نامیدن خلیج فارس واکنشبرانگیز شده است.
دونالد ترامپ و مقامهای رسمی ایالات متحده تاکنون درباره گزارش آسوشیتدپرس اظهارنظری نکردهاند و این گزارش به صورت رسمی تایید نشده است.
در جریان درگیریها، دو گلوله خمپاره به دفتر شرکت ملی نیروگاههای برقآبی هند (اناچپیسی-NHPC) در نیروگاه «اوری-۱» اصابه کرد که در گینگال اوری در منطقه کشمیر تحت کنترل هند قرار دارد.
یک مقام هندی با اعلام این خبر گفت که چهار گلوله دیگر نیز به منطقه «سلامآباد» در نزدیکی سد نیروگاه «اوری-۲» اصابت کرده و در نتیجه آن پنج نفر زخمی شدند.
هنوز هیچ گروهی مسئولیت این حملات را برعهده نگرفته است.
منابع آگاه به رویترز گفتند هند در دو هفته اخیر، عملیات افزایش ظرفیت ذخیرهسازی مخازن در دو پروژه برقآبی در کشمیر را آغاز کرده است.
فرآیند «تخلیه رسوبات مخزن» (reservoir flushing) نیز از سوی بزرگترین شرکت برقآبی هند، شرکت دولتی اناچپیسی، در حال انجام است.
هند در هفتههای گذشته و پس از حمله مرگبار به گردشگران در کشمیر و در چارچوب کاهش سطح روابط دیپلماتیک با پاکستان، «پیمان آبهای سند» را با این کشور به حالت تعلیق درآورد.
این توافق آب مورد نیاز ۸۰ درصد مزارع پاکستان را تامین میکند.
این پیمان که در سپتامبر ۱۹۶۰ با میانجیگری بانک جهانی میان دو کشور همسایه امضا شده بود، از دو جنگ میان این رقبای دیرینه جان سالم بهدر برده و در برابر فراز و نشیبهای متعدد روابط دیپلماتیک نیز پایدار مانده بود.
پیمان یادشده، نحوه استفاده از آب رود سند و شاخههای آن را تنظیم میکرد.
بر اساس این توافق، هند حق بهرهبرداری از سه رودخانه شرقی (سوتلج، بیاس و راوی) را دریافت کرد و پاکستان نیز بهرهبردار اصلی سه رودخانه غربی (سند، جهلم و چناب) شد.
در این پیمان هیچ بندی برای تعلیق یا لغو یکجانبه آن از سوی هر یک از کشورها وجود ندارد و مکانیزمهای مشخصی برای حل اختلاف در آن پیشبینی شده است.
اسلامآباد تهدید کرده که تعلیق این پیمان را از طریق مراجع حقوقی بینالمللی پیگیری خواهد کرد.
ژان-نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، در پیامی از هند و پاکستان خواست که خویشتنداری کنند تا از تشدید تنش جلوگیری شود.
او گفت هیچکس از تداوم رویارویی میان هند و پاکستان سودی نخواهد برد و افزود این دو کشور از قدرتهای مهم نظامی هستند و به همین دلیل باید خویشتنداری کنند.
شیخ عبدالله بن زاید، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه امارات متحده عربی نیز در پیامی، از هند و پاکستان خواست تا خویشتنداری پیشه کنند.
او به این دو کشور توصیه کرد تنشها را کاهش دهند و از هرگونه تشدید بیشتر که تهدیدی برای صلح منطقهای و بینالمللی است، پرهیز کنند.
